Kasachstan coraz ważniejszy gospodarczo i geopolitycznie dla Niemiec. Podczas wizyty prezydenta Kasym-Żomarta Tokajewa w Berlinie w centrum są relacje z Azją Centralną. Niemcy chcą przy tym ograniczyć zależność od kluczowych surowców.
Gdy we wtorek prezydent Kazachstanu Kasym-Żomart Tokajew spotkał się w Urzędzie Kanclerskim z kanclerzem Niemiec Friedrichem Merzem, rozmowy wykraczały poza klasyczną dyplomację. Zgodnie z informacjami rządu federalnego na agendzie był rozwój dwustronnego partnerstwa energetycznego i surowcowego, współpraca regionalna w Azji Centralnej oraz kwestie międzynarodowego bezpieczeństwa.
REKLAMA
REKLAMA
Cel jest jasny: dotychczasowy dostawca surowców ma stać się partnerem przemysłowym. Kazachstan daje Niemcom dostęp do kluczowych surowców, a w zamian chce korzystać z niemieckich technologii i know-how przy ich przetwarzaniu oraz wspólnej produkcji.
Kazachstan dysponuje znacznymi złożami surowców i leży na ważnej osi transportowej między Chinami, Rosją, Morzem Kaspijskim a Europą. Z kolei Niemcy szukają nowych źródeł dostaw surowców potrzebnych przemysłowi, cyfryzacji i transformacji energetycznej.
Według danych Niemieckiej Izby Przemysłowo-Handlowej kraj ten jest już najważniejszym partnerem gospodarczym Niemiec w Azji Centralnej i odpowiada za ok. 80 proc. niemieckiego handlu z regionem.
Surowce kluczem partnerstwa
Już w lutym w Berlinie stało się jasne, jaką wagę region zyskuje dla Europy. Podczas spotkania ministrów spraw zagranicznych państw Azji Centralnej z ministrem spraw zagranicznych Niemiec Johannem Wadephulem w centrum rozmów były m.in. metale ziem rzadkich i inne krytyczne surowce.
Prezydent Kazachstanu Tokajew tuż przed wizytą w Berlinie zabiegał już o zacieśnienie współpracy surowcowej i przemysłowej. Jak podkreślał, Kazachstan wydobywa już 21 z 34 surowców uznanych przez UE za strategicznie ważne. Wymienił m.in. lit, krzem, kobalt, niob, wolfram i miedź. Tokajew proponował nie tylko sprzedaż surowców, ale wspólne łańcuchy wartości – od wydobycia, przez przerób, po produkcję i recykling.
Od kopalni do przetwórstwa
Jak bardzo Kazachstan chce unowocześnić swój sektor surowcowy, pokazuje projekt finansowany przez Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR). Bank przeznacza ok. 255 mln euro na dużą instalację do przetwarzania trudno dostępnej, tzw. rud refrakcyjnych złota. Takie rudy wykorzystuje się do pozyskiwania kruszcu, przy czym złoto uwięzione w skale trzeba najpierw uwolnić za pomocą specjalnych technologii.
Około połowa złóż złota w Kazachstanie występuje w rudach, które trudno przerabiać tradycyjnymi metodami. Nowa instalacja ma nie tylko udostępnić dodatkowe złoża, lecz także zwiększyć krajowe moce przerobowe.
Kazachstan jako węzeł między Europą a Azją
Kolejnym filarem relacji gospodarczych jest logistyka. Kazachstan jest największym państwem śródlądowym na świecie i leży w korzystnym położeniu, co czyni go ważnym węzłem alternatywnych szlaków handlowych.
Podczas Astana Finance Days we wrześniu eksperci dyskutowali, jak Kazachstan może rozwinąć swoją rolę kraju tranzytowego, a jednocześnie stać się regionalnym centrum produkcji, handlu i inwestycji. Podkreślano znaczenie łączenia różnych gałęzi transportu – kolejowego, morskiego i lotniczego. Kluczową funkcję pełni tu port Aktau nad Morzem Kaspijskim.
Niemcy szukają nowych partnerów
Moment zacieśniania relacji nie jest przypadkowy. Europa od lat stara się zdywersyfikować swoje zależności gospodarcze. W przypadku krytycznych surowców Chiny odgrywają kluczową rolę w globalnych łańcuchach dostaw, a z perspektywy Europy Azja Centralna staje się alternatywnym źródłem zaopatrzenia.
O dostęp do regionu rywalizują jednak różni gracze. Rosja i Chiny w ostatnich latach zacieśniły swoje więzi gospodarcze i polityczne z państwami Azji Centralnej. Euronews zwracał już w lutym uwagę, że Azja Centralna coraz wyraźniej znajduje się na geopolitycznym skrzyżowaniu interesów europejskich, chińskich i rosyjskich.
Kazachstan stara się jednocześnie rozwijać relacje z różnymi partnerami. Dla Niemiec oznacza to, że współpraca musi się odnaleźć w otoczeniu, w którym także inne państwa realizują swoje cele gospodarcze i strategiczne.
Od dostawcy surowców do partnera przemysłowego?
Jak bardzo współpraca nabiera już konkretnych kształtów, pokazuje Niemiecko-Kazachskie Forum Gospodarcze, które odbywa się we wtorek równolegle do rozmów politycznych Tokajewa w Berlinie. „Chcemy dalej rozwijać relacje gospodarcze, dlatego wieczorem w Berlinie organizujemy również forum gospodarcze” – podkreślił kanclerz Niemiec Friedrich Merz podczas wspólnej konferencji prasowej po południu.
Około 300 przedstawicieli świata polityki i biznesu omawia tam projekty w sektorach przemysłu, energii, surowców oraz transportu i logistyki. Według Komitetu Wschodniego Niemieckiej Gospodarki (Ost-Ausschuss der Deutschen Wirtschaft) do podpisu przygotowano 37 projektów dwustronnych o łącznej wartości ok. 1,8 mld euro.
Dzisiejsze spotkanie Merza i Tokajewa wyraźnie pokazało, jaką rolę Niemcy i Kazachstan chcą w przyszłości odgrywać wobec siebie nawzajem.
Do godzin popołudniowych strony uzgodniły m.in. następujące kwestie:
Surowce i górnictwo: Kazachstan i Niemcy chcą rozszerzyć współpracę w zakresie krytycznych surowców. Rząd w Astanie wymienia m.in. lit, miedź, wolfram i inne strategiczne surowce. Federalny Instytut Nauk Geologicznych i Surowców (BGR) oraz kazachscy partnerzy mają współpracować przy pracach geologicznych i projektach surowcowych.
Lit: Kazachskie przedsiębiorstwo HMS Bergbau planuje badania geologiczne pod budowę zakładu przerobu litu we wschodnim Kazachstanie. Szacowana wartość inwestycji to 500 mln dolarów.
Siemens: Uzgodniono strategiczne memorandum z Siemens LLP oraz umowę o partnerstwie strategicznym między funduszem Samruk-Kazyna a Siemens Central Asia.
Zielony wodór: Ministerstwo Nauki Kazachstanu i firma Svevind Energy uzgodniły współpracę badawczą przy projekcie dotyczącym zielonego wodoru.
Rolnictwo: Z firmami HORSCH i CLAAS zawarto porozumienia o współpracy. W Kazachstanie ma powstać wspólna produkcja siewników Condor. Prezydent Kazachstanu podkreślił, że bardzo dobre perspektywy mają także gospodarstwa mleczne; ważną rolę odgrywa rolnictwo ekologiczne, kluczowe jest jednak, by kazachskie firmy uzyskały dostęp do rynku niemieckiego.
Finansowanie: Kazachska grupa Baiterek i bank KfW uzgodniły współpracę; podpisano też mandat między kazachskim bankiem rozwoju a Deutsche Bank.
Potas i kwas borowy: Spółka Qazaq Kalium oraz grupa KfW/Euler Hermes uzgodniły współpracę przy budowie kompleksu wzbogacania i produkcji opartego na złożu Satimola.
Transport: Planowany jest także projekt budowy międzynarodowego lotniska cargo i pasażerskiego.
Łącznie: Strona kazachska informuje o 23 kolejnych dokumentach podpisanych podczas wizyty między instytucjami państwowymi a przedsiębiorstwami z obu krajów.
Z kolei, jak podaje Komitet Wschodni Niemieckiej Gospodarki, na odbywającym się dziś po spotkaniu forum gospodarczym czeka na podpisanie 37 projektów gospodarczych o wartości ok. 1,8 mld euro.
Rosja: Tokajew stawia na dyplomację, Merz podkreśla wsparcie dla Ukrainy
Merz i Tokajew nie byli jednak całkowicie zgodni w sprawie Rosji. Prezydent Kazachstanu podkreślił, że jego kraj dzieli z Rosją najdłuższą istniejącą granicę państwową na świecie i że utrzymuje bardzo dobre kontakty z prezydentem Władimirem Putinem: „Uważam go za wybitną osobowość. Być może brzmi to dla państwa nieco osobliwie, ale bardzo dobrze go znam i posiada odpowiednie kompetencje wielkiego przywódcy państwowego tak ogromnego kraju. Oczywiście podkreślamy, że każde państwo musi zachować swoją integralność terytorialną” – powiedział, odnosząc się do Ukrainy. Dodał, że wysoko ceni również Ukrainę i jej kulturę. „Kazachstan potrzebuje pokoju i stabilności, a ja jako prezydent zrobię wszystko, aby je zapewnić” – zaznaczył.
Tokajew podkreślił też, że opowiada się za zamrożeniem działań zbrojnych między Rosją a Ukrainą, aby możliwe było rozpoczęcie rozmów pokojowych.
Kanclerz Niemiec Friedrich Merz zaznaczył z kolei, że Niemcy od początku stoją po stronie Ukrainy i „robią wszystko, aby Ukraina przetrwała tę wojnę. Rosja nie jest obecnie zainteresowana poważnymi rozmowami” – mówił Merz – „i będziemy nadal wspierać Ukrainę. Jeśli Rosja nie będzie gotowa zakończyć wojny, jesteśmy gotowi wspierać Ukrainę przez długi czas. Rosja tej wojny nie wygra”.
W środę prezydent Tokajew ma udać się dalej do Bawarii. Także tam zaplanowano rozmowy z przedstawicielami świata polityki i biznesu.