„Makbet” przełamuje klątwę przy ponownym otwarciu teatru D. Maria II w Lizbonie

Po niemal czterech latach zamknięcia Teatro Nacional D. Maria II przy Rossio w Lizbonie wreszcie ponownie otwiera swoje podwoje po największym remoncie od dekad. Wraca z „przeklętą sztuką”, przy niemal całkowicie wyprzedanej widowni.

REKLAMA

REKLAMA

„Makbet” Williama Szekspira, grany w Teatro Nacional D. Maria II w chwili pożaru, który w 1964 roku zniszczył budynek, jest spektaklem inaugurującym ponowne otwarcie teatru.

To świadomy wybór dyrektora artystycznego i reżysera Pedro Penima, pomyślany jako prowokacja wobec licznych produkcji dręczonych przez wypadki. Sygnowany przez niego spektakl wykorzystuje na scenie prawdziwy ogień jako symboliczne przypomnienie tragedii, po której teatr obrócił się w popiół.

„To był rodzaj traumy w historii teatru, bardzo przełomowy moment, a tej sztuki już nigdy później tu nie wystawiano. Uważa się, że jest przeklęta, pełna przesądów” – mówi Pedro Penim, reżyser i dyrektor artystyczny Teatro Nacional D. Maria II, w rozmowie z Euronews.

Szekspirowska tragedia przez wieki obrosła opowieściami o katastrofach za kulisami: rannych aktorach, rekwizytach zamienionych na prawdziwą broń, groźnych upadkach i śmierci na scenie.

„Za każdym razem, gdy wystawia się tę sztukę, wydarza się jakieś nieszczęście. Postanowiłem więc nie tylko zaczepić los, ale też zbudować tu paralelę z historią samego teatru, bo jesteśmy w momencie jego ponownego otwarcia i świętujemy zarazem 180-lecie Teatro Nacional D. Maria II” – dodaje reżyser.

Produkcja spektaklu tej skali nie obyła się jednak bez przeszkód. Początkowo zamierzano sięgnąć po przekład brazylijskiego poety Manuela Bandeiry, ten sam, którego użyła Companhia Rey Colaço–Robles Monteiro w feralnej inscenizacji z 1964 roku. Przedstawiciele praw autorskich poety nie zgodzili się jednak na udostępnienie tekstu i Pedro Penim został niejako „przyparty do muru”, by sam przetłumaczyć sztukę Szekspira.

Przekład autorstwa Penima ma się teraz ukazać w formie książkowej. „Chodziło o taki portugalski język, który zachowa dziesięciozgłoskowiec, a jednocześnie posłuży słowami zrozumiałymi dla współczesnej portugalskiej publiczności, tak by nie zgubić poezji.”

Sama realizacja ma pozostawić dzieło otwarte na rozmaite interpretacje widzów. „To sztuka, która pozwala na tysiące odczytań.” Jednocześnie pojawia się nieunikniona paralela łącząca tę tragedię z XXI wiekiem. „Jest tu wymiar związany z fascynacją złem, z tym, jak zło się pokazuje, jak się puszy w naszym społeczeństwie; jest obecne w naszym życiu, gdy włączamy telewizję, spoglądamy na telefon, słuchamy rozmów ludzi. Nagle zło przestało wstydzić się własnej obecności” – tłumaczy Penim.

„Język uwodzenia, którym posługuje się Makbet, jest poetycki, urzekający, ale jednocześnie niesie ogromny ciężar, jeśli chodzi o wykonanie i wyobrażenie zbrodni” – zauważa reżyser.

Ta produkcja jest też hołdem dla samego teatru. Scenografia Joany Sousy odtwarza fasadę tego emblematycznego gmachu przy Rossio, a jedną z postaci jest sama królowa D. Maria II.

Remont i modernizacja budynku pozwoliły również poprawić warunki techniczne i artystyczne w głównej sali, co tchnęło nowe życie w „Makbeta”. Scena jest teraz obrotowa i podnoszona. Udoskoniono też oświetlenie, nagłośnienie i mechanikę sceny.

„To sztuka, którą wystawiano już wielokrotnie, w rozmaitych ujęciach, z różnymi obsadami, bardzo odmiennymi reżyserami, z najróżniejszą scenografią. Tym razem chcieliśmy zaprezentować ją tutaj, w sercu Teatro Nacional D. Maria II, i uczynić sam teatr scenografią po tylu latach, kiedy ta sztuka faktycznie nie była tu grana, nie gościła na tej scenie” – wyjaśnia Pedro Penim.

By nadać kształt tej „klątwie” trwającej dwie i pół godziny, Pedro Penim postawił na zespół, z którym pracował już wcześniej, ze szczególnym akcentem na duet głównych bohaterów. W roli Makbeta występuje José Raposo, „jeden z najbardziej lubianych aktorów w kraju” – jak podkreśla reżyser – który wciela się w jednego z największych złoczyńców w dramaturgii.

„To spektakl, który niesie swój ciężar, także przez symbolikę całego tego pomostu, jaki zbudował Pedro Penim, nawiązując do pożaru teatru w 1964 roku. A teraz, po remoncie, ta dodatkowa warstwa sprawia, że czujemy jeszcze większą odpowiedzialność” – podkreśla aktor w rozmowie z Euronews.

Z kolei w roli Lady Makbet występuje aktorka Bárbara Branco, która prowadzi tę opowieść. „Pod względem technicznym to niezwykle ambitny spektakl. Pedro [Penim] wykorzystuje wszystkie możliwości, jakie daje teatr – platformy, ogień, wodę itd. Korzystamy ze wszystkiego i myślę, że ta techniczna trudność sprawia, iż odpowiedzialność wykracza jeszcze poza samą sztukę, poza te postaci. Poza samo ponowne otwarcie teatru.”

W obsadzie są również Ana Coimbra, Ana Tang, Bernardo de Lacerda, Hugo Van Der Ding, João Grosso, José Neves, June João, Sandro Feliciano, Stela i Vítor Silva Costa.

„Makbet” ma premierę w najbliższy piątek, 18 października, i pozostanie na afiszu do 31 października. Wyczekiwany powrót do sali Garret teatru D. Maria II już widać w kasie: przy dłuższym niż zwykle sezonie bilety rozeszły się błyskawicznie i zostały jedynie miejsca o ograniczonej widoczności.