Hossein Taeb dowodził Basidżem w czasie masowych protestów w czerwcu 2009 r. i przez 13 lat kierował wywiadem IRGC, wymierzając operacje w dziennikarzy, osoby z podwójnym obywatelstwem i dysydentów. Jego powrót pokazuje, że Teheran boi się nowych niepokojów.
Hossein Taeb, duchowny, który dowodził milicją Basidż podczas pacyfikacji Zielonego Ruchu w 2009 roku i przez 13 lat stał na czele wywiadu Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), został ponownie mianowany szefem milicji IRGC.
REKLAMA
REKLAMA
Decyzja o przywróceniu jednej z najwyższych rangą postaci aparatu bezpieczeństwa wewnętrznego Islamskiej Republiki na stanowisko pierwszej linii w pierwszych miesiącach rządów ajatollaha Mojtaby Khameneiego wpisuje się w niedawne przetasowania wśród politycznych, wojskowych i służbowych elit kraju.
Mianowanie Taeba pokazuje, że nowe kierownictwo reżimu w Teheranie szykuje się na możliwe niepokoje wewnętrzne, w warunkach trwającej konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi i narastającej presji gospodarczej związanej z sankcjami.
Kim jest Hossein Taeb?
Taeb wstąpił do Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej jako nastolatek. Później pracował w Ministerstwie Wywiadu, zanim wrócił do Strażników.
W lipcu 2008 roku objął dowództwo Basidżu, niespełna rok przed tym, jak sporne wybory prezydenckie wywołały masowe demonstracje z czerwca 2009 roku, znane jako Zielony Ruch.
Basidż odegrał kluczową rolę w późniejszych represjach. Stany Zjednoczone objęły Taeba sankcjami w 2010 roku za jego odpowiedzialność dowódczą za przemoc, a Unia Europejska dołączyła rok później.
Pod koniec 2009 roku został pierwszym szefem nowo utworzonej Organizacji Wywiadowczej IRGC.
Na tym stanowisku pozostawał około 13 lat. W tym czasie instytucja ta stała się jednym z najpotężniejszych organów bezpieczeństwa w kraju, rywalizując z cywilnym Ministerstwem Wywiadu i często je przyćmiewając.
Za jego kadencji organizacja zaczęła zajmować się sprawami przeciwników politycznych, dziennikarzy, działaczy na rzecz ochrony środowiska oraz osób z podwójnym obywatelstwem.
Najgłośniejszą operacją łączoną z jego czasem na czele wywiadu IRGC było schwytanie i sprowadzenie do kraju Ruhollaha Zama, irańskiego dysydenta mieszkającego we Francji, który prowadził popularny kanał Amad News w serwisie Telegram.
Strażnicy Rewolucji przewieźli Zama do Iranu w 2019 roku. Rok później został stracony.
W czerwcu 2022 roku Taeba zastąpił Mohammad Kazemi, a dotychczasowy szef wywiadu przeszedł do roli doradcy dowódcy IRGC.
Jego odwołanie nastąpiło po serii poważnych porażek wywiadowczych, w tym operacji przypisywanych Izraelowi, które ujawniły poważne słabości irańskiego kontrwywiadu.
Chodziło m.in. o domniemane infiltracje ściśle chronionych obiektów oraz zabójstwo fizyka jądrowego Mohsena Fakhrizadeha w listopadzie 2020 roku pod Teheranem.
Władze Iranu nigdy publicznie nie przyznały, że to te niepowodzenia były powodem jego odwołania.
Taeb nie został usunięty z aparatu bezpieczeństwa, lecz od razu przeniesiono go na inne wysokie stanowisko.
Taeb i Mojtaba Khamenei mają, według doniesień, wieloletnie powiązania sięgające wojny iracko-irańskiej, gdy obaj byli związani z batalionem Habib w 27. Dywizji Mohammad Rasulollah IRGC.
Sieci powiązań tworzone w tamtym okresie stały się później ważną drogą awansu w strukturach bezpieczeństwa Iranu dla najbardziej lojalnych kadr.
Powrót Taeba do Basidżu pod przywództwem Mojtaby Khameneiego, zamiast przejścia na emeryturę po porażkach z 2022 roku, sugeruje, że te relacje pozostają bardzo bliskie.
Dlaczego Basidż jest kluczowy
Basidż jest obecny w dzielnicach mieszkaniowych, miejscach kultu, na uniwersytetach i w urzędach. Wykorzystuje się go do inwigilacji obywateli i społeczności, mobilizowania poparcia dla reżimu oraz tłumienia protestów.
Dekret mianujący Taeba podkreśla potrzebę rozbudowy „popularnej sieci wywiadowczej” Basidżu, poprawy szkolenia i włączenia nowych technologii. Sformułowania te wskazują na ponowne zainteresowanie władz w Teheranie rozbudową systemu nadzoru wewnętrznego.
Powierzenie Basidżu doświadczonemu oficerowi wywiadu może zmienić rolę tej formacji: z siły wysyłanej dopiero po wybuchu protestów w element szerzej zakrojonego systemu, który wykrywa i tłumi sprzeciw, zanim się rozprzestrzeni.
Wybór Taeba, który od blisko czterech dekad przechodzi z jednej wysokiej funkcji na inną w aparacie bezpieczeństwa, nigdy trwale nie wypadając z jego rdzenia, pokazuje też, że IRGC, elitarny korpus paramilitarny podległy bezpośrednio ajatollahowi, pozostaje kluczowy dla procesu decyzyjnego w Teheranie.
Były prezydent Mahmoud Ahmadineżad w 2018 roku publicznie oskarżył go o fabrykowanie spraw przeciwko przeciwnikom politycznym. Był to rzadki, jawny spór o władzę między prezydenturą a wywiadem IRGC.
Za prezydentury Hassana Rouhaniego kierowany przez Taeba wywiad IRGC otwarcie kwestionował działania cywilnego Ministerstwa Wywiadu w kilku głośnych sprawach. Był to kolejny etap przesuwania ciężaru władzy politycznej i bezpieczeństwa w stronę instytucji bezpośrednio związanych z ajatollahem.