Mohsen Rezaei to jedna z kluczowych postaci wojskowych Islamskiej Republiki, czterokrotny przegrany kandydat na prezydenta, ścigany listem gończym Interpolu za zamach w Buenos Aires w 1994 r., w którym zginęło 85 osób. Oto, co wiadomo o nowym szefie irańskiej rady bezpieczeństwa.
Jeden z założycieli irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, Mohsen Rezaei, został mianowany sekretarzem Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Iranu. W ręce jednego z najbardziej kontrowersyjnych przedstawicieli elity władzy trafiła w ten sposób formalna kontrola nad instytucją odpowiedzialną za strategiczne decyzje Teheranu.
REKLAMA
REKLAMA
Decyzję ogłoszono w niedzielę dekretem prezydenta Masouda Pezeshkiana.
Kilka godzin wcześniej ajatollah Modżtaba Chamenei mianował Rezaeiego swoim osobistym przedstawicielem w tej radzie.
Po niemal pięciu dekadach spędzonych na szczytach aparatu bezpieczeństwa i wojska Islamskiej Republiki 71-letni Rezaei zastępuje Mohammada Baghra Zolghadra, weterana Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, który zrezygnował po około czterech miesiącach urzędowania i został mianowany doradcą politycznym Chameneiego.
Zaraz po ogłoszeniu nominacji Rezaei publicznie zapowiedział, że Iran nie otworzy drugiego szlaku żeglugowego w Cieśninie Ormuz, że amerykańskie okręty wojenne wchodzące do cieśniny będą celem ataków oraz że wojna musi się zakończyć, a zamrożone irańskie aktywa zostać odblokowane, zanim żegluga w Ormuz zostanie wznowiona.
Kim jest Mohsen Rezaei?
Rezaei, którego nazwisko rodowe brzmiało Sabzvar, urodził się w 1954 r. w prowincji Chuzestan, w rodzinie wywodzącej się z plemienia Bachtiarów.
Na początku lat 70. był działaczem politycznym przeciwko rządom szacha Rezy Pahlaviego. Został aresztowany przez wywiad szacha, SAVAK, i osadzony w więzieniu w Ahwazie.
Był jednym z założycieli zbrojnej grupy Mansouroun, która współtworzyła podwaliny pod Organizację Mudżahedinów Rewolucji Islamskiej.
Po rewolucji z 1979 r. Rezaei wszedł do rady centralnej Republiki Islamskiej i zasiadał w 12-osobowej komisji, która opracowała statut Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej.
We wrześniu 1981 r., w wieku 27 lat, ajatollah Ruhollah Chomeini mianował go naczelnym dowódcą Strażników Rewolucji.
Rezaei sprawował tę funkcję przez 16 lat, co czyni go jednym z najdłużej urzędujących dowódców wojskowych w historii Islamskiej Republiki, po czym we wrześniu 1997 r. ustąpił.
Następnie przez blisko 24 lata był sekretarzem Rady ds. Ustalenia Celowości Systemu (Expediency Discernment Council), organu rozstrzygającego spory między parlamentem a Radą Strażników i wyznaczającego ogólne kierunki polityki państwa.
W 2021 r. został wiceprezydentem ds. gospodarki w administracji prezydenta Ebrahima Raisiego, a stanowisko to opuścił w czerwcu 2023 r.
Mimo takiej pozycji instytucjonalnej Rezaei czterokrotnie startował w wyborach prezydenckich i za każdym razem przegrywał. W wyborach w 2021 r. zdobył 3,4 mln głosów – mniej niż liczba kart uznanych w głosowaniu za nieważne.
Zamach na żydowskie centrum w Argentynie
Nazwisko Rezaeiego jest na świecie kojarzone z zamachem bombowym na żydowskie centrum społeczności AMIA w Buenos Aires w 1994 r., w którym zginęło 85 osób, a setki zostały ranne. Był to najkrwawszy zamach terrorystyczny w historii Argentyny.
W 2007 r. prokuratorzy w Argentynie wystąpili o nakazy aresztowania dziewięciu osób w związku z tym atakiem, w tym Rezaeiego, ówczesnego dowódcy Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Interpol wydał czerwony list gończy, który pozostaje w mocy.
Teheran i sam Rezaei konsekwentnie zaprzeczają jakiemukolwiek udziałowi w zamachu, określając te zarzuty jako „motywowane politycznie”.
Mimo to sprawa miała konkretne konsekwencje: Argentyna zaprotestowała przeciw jego mianowaniu na stanowisko wiceprezydenta ds. gospodarki w 2021 r., wcześniej sprzeciwiała się jego obecności na zaprzysiężeniach prezydentów Nikaragui i zwróciła się do Kataru o jego zatrzymanie i ekstradycję podczas wizyty w Dosze. Prośby tej nie zrealizowano.
Operacja Karbala-4
Najbardziej kontrowersyjnym epizodem dowodzenia Rezaeiego w kraju była operacja Karbala-4 – ofensywa z grudnia 1986 r. podczas wojny iracko-irańskiej, której celem było odzyskanie części rejonu Faw. Operację wykryły i odparły wojska irackie, co przyniosło ciężkie straty po stronie irańskiej, również w oddziałach płetwonurków.
W 2015 r. odnaleziono i zidentyfikowano szczątki 175 nurków biorących udział w tej operacji, prawdopodobnie pochowanych ze związanymi rękami.
Późniejsze stwierdzenie Rezaeiego, że kontynuowanie operacji po jej dekonspiracji było celową zasłoną dymną przed większą operacją Karbala-5 – oblężeniem Basry, największą ofensywą tej wojny – spotkało się z ostrą krytyką ze strony byłych urzędników, dziennikarzy i użytkowników mediów społecznościowych.
Qassem Soleimani, ówczesny dowódca Sił Ghods, podważył tę wersję, twierdząc, że Karbala-4 od początku była operacją główną.
Kolejna kontrowersja pojawiła się w listopadzie 2011 r., gdy najstarszy syn Rezaeiego, Ahmad, który wcześniej uciekł do USA i w wywiadach medialnych krytykował czołowych przedstawicieli władz Islamskiej Republiki, został znaleziony martwy w pokoju hotelowym w Dubaju.
Policja w Dubaju uznała jego śmierć za efekt przedawkowania leków przeciwdepresyjnych. Rodzina Rezaeiego oraz sekretariat Rady ds. Ustalenia Celowości Systemu odrzucili tę ocenę i określili śmierć jako podejrzaną. Przyczyny śmierci Ahmada Rezaeiego nigdy nie zostały ostatecznie wyjaśnione.
Wojna, sukcesja i system w przełomowym momencie
Nominacja Rezaeiego następuje po jednym z najbardziej burzliwych okresów w historii Islamskiej Republiki.
Stany Zjednoczone i Izrael 28 lutego przeprowadziły szeroko zakrojone ataki na irańskie cele wojskowe, w których zginęli ajatollah Ali Chamenei, minister obrony Mohammad Reza Asztiani oraz około 40 wysokich rangą dowódców wojskowych i służb bezpieczeństwa.
Ali Laridżani, który od sierpnia 2025 r. pełnił funkcję sekretarza Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego i był przez wielu analityków uważany za najpotężniejszą postać w Iranie w przeddzień wojny, zginął w kolejnej fali izraelskich ataków na Teheran.
Zolghadr przejął po nim to stanowisko. Zgodnie z konstytucją tymczasowa rada złożona z prezydenta Pezeshkiana, szefa wymiaru sprawiedliwości Gholama-Hosseina Mohseni-Ejeiego oraz duchownego wyznaczonego przez Radę Strażników kierowała państwem do 9 marca, kiedy Modżtaba Chamenei został wybrany trzecim ajatollahem stojącym na czele systemu.