Przedstawiciele 186 państw uzgodnili fundusz Global Environment Facility, który będzie finansował projekty w 144 krajach.
Globalny Fundusz Środowiskowy (Global Environment Facility, GEF) (źródło w Angielski), wielostronny fundusz finansujący projekty środowiskowe na całym świecie, zatwierdził pierwszą pulę środków w wysokości 3,9 mld dol. (3,4 mld euro). Pieniądze mają wesprzeć działania adaptacyjne do zmian klimatu, ochronę bioróżnorodności i bezpieczeństwo wodne w ciągu najbliższych czterech lat.
REKLAMA
REKLAMA
Decyzję podjęto na Zgromadzeniu GEF w Samarkandzie w Uzbekistanie, gdzie przedstawiciele 186 krajów uzgodnili priorytety dziewiątej rundy zasilenia funduszu obejmującej lata 2026–2030.
Środki pojawiają się w momencie, gdy rządy na całym świecie znajdują się pod rosnącą presją, by zmierzyć się z suszami, powodziami, utratą bioróżnorodności i innymi wyzwaniami środowiskowymi związanymi ze zmianą klimatu.
Fundusz wspierający globalne porozumienia środowiskowe
Założony w 1991 roku Globalny Fundusz Środowiskowy kieruje środki od państw-darczyńców na projekty środowiskowe na całym świecie i pełni funkcję mechanizmu finansowego dla kilku międzynarodowych porozumień, w tym porozumienia paryskiego w sprawie klimatu oraz kunmińsko-montrealskich globalnych ram różnorodności biologicznej.
GEF obecnie wspiera ponad 2300 aktywnych projektów i programów. W realizacji jest finansowanie o wartości 12,6 mld dol. (11 mld euro), a dzięki współfinansowaniu ma zostać uruchomione kolejne 80,5 mld dol. (70 mld euro). Od początku działalności organizacja podaje, że przyznała ponad 27 mld dol. (23,5 mld euro) w formie dotacji i pomogła zmobilizować ok. 155 mld dol. (135 mld euro) dodatkowych inwestycji na świecie.
Jednym z przykładów wykorzystania tych środków jest program Zrównoważone Miasta GEF. Według Banku Światowego inicjatywa współpracowała już z ponad 100 miastami w 40 krajach, wykorzystując finansowanie z GEF, by poprawiać planowanie przestrzenne, odporność miast i zarządzanie środowiskiem.
Ming Zhang, globalny dyrektor ds. miast, finansów samorządowych, turystyki i zarządzania klęskami żywiołowymi w Banku Światowym, podkreśla, że finansowanie w formie grantów może przyciągać większe inwestycje ze strony banków rozwoju i sektora prywatnego.
„Podejście oparte na wynikach może być przydatne, bo daje odpowiednie bodźce do osiągania pożądanych rezultatów” – powiedział.
Priorytety finansowania na kolejne cztery lata
Pakiet wesprze projekty w 144 krajach-beneficjentach i wyznacza kierunek finansowania z GEF do 2030 roku.
„To 3,9 mld dol., które europejscy i inni darczyńcy na świecie zadeklarowali, by wspierać 144 kraje-beneficjentów GEF w realizacji celów środowiskowych o znaczeniu globalnym – ochronie bioróżnorodności, działaniu na rzecz klimatu, rekultywacji zdegradowanych obszarów oraz zarządzaniu wspólnymi zasobami słodkiej wody i oceanów” – powiedział Fred Boltz, szef programowania w Sekretariacie GEF.
Co najmniej 35 proc. środków z funduszu powierniczego GEF trafi do najsłabiej rozwiniętych krajów oraz małych państw wyspiarskich, które często są najbardziej narażone na ryzyka środowiskowe. Kolejne 20 proc. wesprze inicjatywy prowadzone przez społeczności rdzenne i lokalne.
Szybszy dostęp do finansowania środowiskowego
Obok nowych zobowiązań finansowych najnowszy cykl finansowania wprowadza reformy mające ograniczyć biurokrację i przyspieszyć dostęp do środków.
„GEF-9 koncentruje się na uproszczeniu procedur, tak aby agencje i państwa mogły szybciej rozpocząć wydatkowanie środków, radykalnie zmniejszając biurokratyczną złożoność pozyskiwania finansowania z GEF” – powiedział Boltz.
Zmiany mają skrócić czas zatwierdzania projektów i umożliwić im szybsze przejście od fazy planowania do wdrażania.
Nowy cykl większy nacisk kładzie także na zintegrowane programy łączące działania na rzecz klimatu, bioróżnorodności, przeciwdziałania degradacji gruntów, systemów żywnościowych oraz gospodarki wodnej. Odzwierciedla to rosnące przekonanie, że wyzwań środowiskowych nie da się rozwiązywać w oderwaniu od siebie.
Cykl finansowania GEF-9 rozpocznie się w lipcu 2026 roku i potrwa do 2030 roku, który jest kluczowym terminem dla globalnych zobowiązań klimatycznych, dotyczących bioróżnorodności i rekultywacji gruntów.
Pierwsze projekty powinny zacząć otrzymywać wsparcie w nadchodzących miesiącach.
Wspólne wyzwania środowiskowe
Rządy europejskie pozostają wśród największych darczyńców funduszu, a wiele problemów, na które odpowiada finansowanie z GEF, staje się coraz bardziej odczuwalnych także w Europie.
Coraz częstsze susze i powodzie, utrata bioróżnorodności oraz rosnące koszty adaptacji wywierają coraz większą presję na finanse publiczne i infrastrukturę na całym kontynencie.
Rachel Kyte, specjalna przedstawicielka rządu Zjednoczonego Królestwa ds. klimatu, wskazuje, że regiony już dziś doświadczające silnej presji środowiskowej mogą być źródłem wskazówek dla decydentów w innych częściach świata.
„Azja Centralna jest punktem zero, jeśli chodzi o skutki zmian klimatu” – powiedziała. „To, co zrobimy tutaj, może stać się lekcją dla innych regionów świata”.
Wiele z tych napięć jest już w regionie widoczne.
Według danych Banku Światowego przedstawionych podczas spotkania około 37 mln mieszkańców regionu żyje obecnie na obszarach dotkniętych poważnym deficytem wody. Do 2050 roku liczba ta może wzrosnąć do 75 mln, gdy lodowce będą się cofać, a przepływy w rzekach zmaleją.
Od beneficjenta do darczyńcy
Zgromadzenie odbyło się w Azji Centralnej po raz pierwszy.
W przesłaniu do delegatów prezydent Uzbekistanu Szawkat Mirzijojew podkreślił, że kraj postrzega transformację ekologiczną jako „nowy model rozwoju”.
Uzbekistan przystąpił do GEF w 1995 roku jako kraj-beneficjent. Podczas Zgromadzenia ogłosił plany dołączenia do grona darczyńców w kolejnych cyklach finansowania.
„To, co widzimy na tym zgromadzeniu, to Uzbekistan, który obejmuje przywództwo, staje się darczyńcą GEF, a zarazem przejmuje rolę lidera w regionie Azji Centralnej” – powiedział Marcos Athias Neto, zastępca sekretarza generalnego ONZ i zastępca administratora UNDP.
Eco Expo prezentuje rozwiązania środowiskowe
Równolegle ze Zgromadzeniem odbywały się targi Eco Expo Central Asia, które zgromadziły ok. 10 tys. uczestników z ponad 100 krajów. W 68 pawilonach prezentowano technologie środowiskowe, inicjatywy zielonej gospodarki i projekty start-upów.
Wystawa w praktyce pokazywała, jak międzynarodowe finansowanie działań na rzecz środowiska może przekładać się na konkretne projekty w terenie – od gospodarki wodnej i odporności miast po odnawialne źródła energii i systemy monitorowania środowiska.