Zapewnienie Europejczykom taniej, czystej energii stało się dziś „prawdziwym torem przeszkód” z powodu przeciążonej sieci elektroenergetycznej kontynentu.
Ponad 100 mld euro zainwestowanych w odnawialne źródła energii utknęło w przestarzałej europejskiej sieci energetycznej, a społeczności w całej Europie czekają latami na podłączenie paneli słonecznych i pomp ciepła.
REKLAMA
REKLAMA
Nowy raport firmy doradczej AFRY, przygotowany na zlecenie organizacji non-profit Beyond Fossil Fuels, wskazuje, że aż 375 gigawatów (GW) projektów czystej energii i 455 GW projektów magazynowania energii w bateriach utknęło w kolejkach przyłączeniowych do sieci dystrybucyjnych w całej Europie.
Dla porównania, elektrownia o mocy 1 GW, pracująca nieprzerwanie przez cały rok, mogłaby zasilić około 876 tys. gospodarstw domowych rocznie, wynika ze średnich danych o zużyciu energii z Carbon Collective (źródło w Angielski).
Bez działań naprawczych raport – obejmujący analizę Bułgarii, Czech, Niemiec, Grecji, Włoch, Polski, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii – ostrzega, że Europa ryzykuje „pogłębieniem” zależności od niestabilnych paliw kopalnych.
Mimo boomu na odnawialne źródła energii, który w ubiegłym roku oszczędził UE 51 mld euro dzięki ograniczeniu importu ropy i gazu, niemal jedna trzecia (29 proc.) miksu energetycznego Wspólnoty wciąż opiera się na paliwach kopalnych.
Europejska sieć energetyczna spowalnia zieloną transformację
Eksperci podkreślają, że kolejki oczekujących na przyłączenie projektów odnawialnych źródeł energii i magazynów są coraz dłuższe, co „hamuje” transformację energetyczną i „osłabia” konkurencyjność Europy.
„Skoro paliwa kopalne coraz częściej zawodzą, operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD) muszą dotrzymać kroku przejściu na czystszą energię, aby chronić bezpieczeństwo energetyczne Europy i poprawić jej dostępność cenową dla odbiorców” – mówi Duygu Kutluay, kampanierka w Beyond Fossil Fuels.
„Bez reform w zakresie zarządzania i działania sieci europejski potencjał odnawialnych źródeł energii zostanie zduszony – nie z powodu braku ambicji czy inwestycji, ale z powodu ograniczeń w samych sieciach, które mają tę energię dostarczać”.
Europejska sieć energetyczna została pierwotnie zbudowana wokół elektrowni węglowych, a później gazowych, zwykle zlokalizowanych centralnie. Tymczasem zielona energia – z farm wiatrowych i słonecznych – powstaje najczęściej w odległych rejonach, także na morzu. To utrudnia pracę operatorom, którzy muszą przesłać wyprodukowany prąd do domów i firm.
Proponowany przez UE Europejski Pakiet Sieciowy, przedstawiony przez Komisję Europejską w 2025 roku, ma temu zaradzić – zakłada 1,2 bln euro inwestycji w sieci do 2040 roku oraz ponad 500 GW nowej mocy w odnawialnych źródłach energii.
Pakiet obejmuje także strategiczne „autostrady energetyczne”, które mają rozładować osiem kluczowych wąskich gardeł w Europie. Komisja określa je jako „najpilniejsze potrzeby w zakresie infrastruktury energetycznej”.
Chodzi m.in. o połączenie sieci elektroenergetycznych przez Pireneje, aby lepiej zintegrować Półwysep Iberyjski, zakończenie izolacji energetycznej Cypru względem kontynentalnej Europy oraz wzmocnienie połączeń elektroenergetycznych państw bałtyckich, by zwiększyć ich niezależność od Rosji.
Beyond Fossil Fuels zwraca jednak uwagę, że projekt pakietu nie rozwiązuje w pełni problemów zatorów na poziomie dystrybucji i „mógłby pójść dalej”, jeśli chodzi o wzmocnienie narzędzi wspierających OSD.
„W dzisiejszych realiach europejskiej transformacji energetycznej wartość nowych gigawatów coraz bardziej zależy od tego, czy można je przyłączyć, przesłać i zbilansować” – mówi Chiara Natalicchio, starsza konsultantka w AFRY.
„Sieci – zarówno przesyłowe, jak i dystrybucyjne – są kluczowym elementem układanki. To one ostatecznie decydują, czy nowe źródła przełożą się na realną wartość w systemie elektroenergetycznym, który staje się coraz bardziej zelektryfikowany, rozproszony i podatny na wahania”.
Europejczycy latami czekają na czystą energię
W Niemczech jedna ze społeczności energetycznych czeka już ponad dwa lata na podłączenie instalacji fotowoltaicznych na dachach kompleksu kilku budynków mieszkalnych, choć inwestycja jest już zabezpieczona finansowo.
Według raportu opóźnienia wynikają z powolnej cyfryzacji i ograniczeń sieci dystrybucyjnych, co po wybuchu wojny z Iranem przełożyło się na gwałtowny wzrost rachunków za energię dla lokatorów.
Anna Leidreiter, członkini zarządu BürgerEnergie Nord, podkreśla, że panele słoneczne bezpośrednio poprawiają domowy budżet, bo pozwalają mieszkańcom wytwarzać na dachach własną energię po niższej cenie.
„Aby tak się stało, operatorzy sieci dystrybucyjnych muszą unowocześnić swoje systemy IT i wprowadzić sprawniejsze procedury administracyjne” – dodaje.
„Konflikty o paliwa kopalne na świecie stanowią dla nas zagrożenie. Dlatego potrzebujemy, by OSD szybko działały i podłączały kolejne instalacje słoneczne – nie tylko jako energię przyszłości, ale także jako energię wolności i bezpieczeństwa”.
W hiszpańskiej gminie Terrassa ograniczona przepustowość sieci uniemożliwia rozwój instalacji fotowoltaicznych na dachach budynków publicznych oraz wspólnych projektów czystej energii dla mieszkańców.
„Próba przyłączenia projektów odnawialnych źródeł energii stała się prawdziwym torem przeszkód” – mówi Pau Sales, specjalista ds. środowiska w urzędzie gminy Terrassa.
„Największym wyzwaniem, jakie mamy w kontaktach z firmami dystrybucyjnymi i przyłączaniem do sieci, są ich systemy administracyjne – powolne i skomplikowane. Ciągłe opóźnienia i bariery na poziomie dystrybucji marnują czas i publiczne pieniądze, a jednocześnie rodzą frustrację wśród osób zaangażowanych w transformację energetyczną”.
Brytyjski dostawca mieszkań komunalnych Together Housing planował montaż 1500 pomp ciepła rocznie, aby obniżyć koszty ogrzewania dla lokatorów w obliczu rosnących kosztów życia. Najemcy, którzy już korzystają z pomp ciepła, są w stanie zaoszczędzić 250 funtów (288 euro) rocznie, jednak ograniczenia na poziomie sieci dystrybucyjnej spowolniły tempo instalacji.
„Nasz postęp hamują niedostatecznie dofinansowani operatorzy sieci dystrybucyjnych i ograniczona pojemność sieci” – mówi Gemma Voaden z Together Housing.
„Nie osiągniemy skali i tempa, jakie sobie wyznaczyliśmy, bez modernizacji sieci i pracy operatorów systemu. OSD potrzebują więcej zasobów, by poradzić sobie z tempem transformacji i pomóc nam odejść od paliw kopalnych. Jeśli uda nam się je wyeliminować, wszyscy na tym skorzystamy”.
Zator w magazynowaniu energii w Europie
Systemy magazynowania energii w bateriach (BESS) – które pozwalają gromadzić nadwyżki energii zamiast zmuszać farmy słoneczne i wiatrowe do wyłączania się – zostały uznane za kluczowy element odciążenia przeciążonej europejskiej sieci.
Flota bateryjnych magazynów energii w UE zwiększyła się od 2021 roku dziesięciokrotnie, do ponad 77 GWh, lecz eksperci ostrzegają, że potrzebny jest dalszy, szybki postęp.
Z danych Beyond Fossil Fuels wynika, że moc projektów magazynowania energii w bateriach, które utknęły w kolejkach przyłączeniowych w Niemczech, Wielkiej Brytanii i Polsce, już teraz przekracza ponad dwukrotnie cele tych krajów w zakresie magazynowania energii do 2030 roku.
„Gdy europejskie państwa zastępują gaz ziemny technologiami elastyczności opartymi na czystej energii, takimi jak magazyny, opóźnienia kosztują konsumentów i spowalniają transformację energetyczną. Oznaczają obcinanie produkcji z OZE, konieczność korzystania z drogiej rezerwowej mocy i nieefektywne działanie sieci” – podkreśla organizacja.