Dr Toby Kiers zdobyła Nagrodę Tylera 2026. Uhonorowano ją za badania nad niedocenianymi grzybami, które mogą wiązać ogromne ilości CO2.
„Niewidzialny” klucz do walki z kryzysem klimatycznym znalazł się w centrum uwagi po tym, jak biolożka ewolucyjna, dr Toby Kiers, została laureatką Nagrody Tylera 2026 za osiągnięcia w dziedzinie ochrony środowiska.
REKLAMA
REKLAMA
Nagroda Tylera, często nazywana „Nagrodą Nobla” za klimat, wyróżnia wybitne osiągnięcia w naukach o środowisku, zdrowiu i energetyce, służące ludziom. Towarzyszy jej nagroda pieniężna w wysokości 250 tys. dolarów (ok. 215 tys. euro).
Dr Kiers, profesorka na Vrije Universiteit Amsterdam, zdobyła to prestiżowe wyróżnienie za badania nad ukrytymi sieciami grzybów, które wychwytują CO2 z atmosfery.
Jak grzyby mogą pomóc ratować świat?
Grzyby mikoryzowe, występujące w glebie, działają jak jeden z „układów krążenia” Ziemi. Tworzą symbiozę z korzeniami roślin, budując rozległą sieć pod ziemią.
„Te sieci przemieszczają ogromne ilości składników odżywczych i węgla” – wyjaśnia dr Kiers. „Odpowiadają za wiązanie w glebach 13 mld ton CO2 rocznie. To jedna trzecia emisji ze spalania paliw kopalnych.”
Grzyby dostarczają też roślinom składników odżywczych, zwiększają tolerancję na metale ciężkie, poprawiają pobieranie wody i sprawiają, że kwiaty są „większe i słodsze”, co wspiera populacje zapylaczy.
„Przez dziesiątki milionów lat sieci grzybowe pełniły rolę korzeni roślin, dopóki rośliny nie wykształciły własnych” – dodaje.
Jednak badaczka ostrzega, że od dawna zaniedbujemy mapowanie, monitoring i ochronę tych systemów. Teraz zagrażają im wylesianie, erozja i praktyki rolnicze.
Degradacja niemal nie przyciąga uwagi. Listy IUCN obejmują znikomy ułamek gatunków grzybów.
„To problem” – ostrzega dr Kiers. „Niszczenie podziemnych sieci nasila ocieplenie, przyspiesza utratę bioróżnorodności i zaburza obiegi pierwiastków. Mimo ich kluczowej roli, zmapowano mniej niż 0,02 proc. powierzchni lądów Ziemi pod kątem grzybów mikoryzowych.”
„Aby włączyć grzyby do strategii klimatycznych, agend ochrony przyrody i działań odtworzeniowych, decydenci potrzebują danych o grzybach w wysokiej rozdzielczości w skali globalnej.”
„Nobel” w naukach o klimacie
Dr Kiers zdobyła Nagrodę Tylera 2026 dzięki nagłośnieniu tego problemu. Wraz ze współpracownikami stworzyła Underground Atlas, uruchomiony w ubiegłym roku.
Atlas pokazuje globalne rozmieszczenie grzybów mikoryzowych, pomagając ukierunkować działania na rzecz ochrony kluczowych magazynów węgla. W eksperymentach laboratoryjnych zespół wykazał, że grzyby aktywnie przemieszczają fosfor – kluczowy minerał dla życia – z miejsc obfitości do obszarów niedoboru, w zamian pochłaniając więcej węgla.
„Moim zadaniem było po prostu zostać „podziemną astronautką”, zbudować sieć badaczy skupionych na grzybach, włożyć kombinezon i, współpracując z lokalnymi zespołami na całym świecie, zacząć eksplorować” – mówi dr Kiers.
„Chciałam przecierać szlak dla nowego sposobu rozumienia życia na Ziemi. To trudne, gdy ta nowa perspektywa jest całkiem niewidzialna.”
Największym wyzwaniem było odwrócić sposób patrzenia ludzi na podziemne ekosystemy. „Kiedy już złapie ich ciekawość, zostają wciągnięci na całe życie” – przekonuje.
Podziękowała współpracownikowi, Tomowi Shimizu, biofizykowi, który współkierował zespołem robotycznego obrazowania, i dodała, że pieniądze z nagrody pozwolą jej „odetchnąć głęboko i wreszcie pomarzyć”.
„Naukowcy nigdy nie mogą po prostu marzyć” – mówi.