Serbia wkracza w nową epokę. Ruch wspierany przez studentów, który wyrósł z masowych protestów po tragedii na dworcu w Nowym Sadzie, przejął większość w parlamencie. Teraz jego przedstawicieli czeka trudne zadanie: utworzyć rząd i zmierzyć się z dziedzictwem Aleksandara Vučića.
Przedstawiciele wspieranego przez studentów serbskiego ruchu złożyli we wtorek ślubowanie. Było to pierwsze posiedzenie parlamentu od ubiegłomiesięcznego, historycznego zwycięstwa wyborczego, które zakończyło 14-letnie rządy prawicowej partii Aleksandara Vučića.
Tak zdecydowane zwycięstwo było efektem trwających niemal dwa lata protestów, które wybuchły po zawaleniu się w 2024 roku zadaszenia dworca kolejowego w Nowym Sadzie. W katastrofie zginęło 16 osób.
Za tragedię powszechnie obwiniano korupcję. Katastrofa wywołała największe protesty w Serbii od czasu obalenia w 2000 roku autorytarnego przywódcy Slobodana Miloševicia i utorowała drogę do zwycięstwa siłom, które swoją kampanię oparły na walce z korupcją i nadużyciami.
Inauguracyjne posiedzenie parlamentu, podczas którego 140 przedstawicieli ruchu oficjalnie zajęło miejsca w ławach poselskich, formalnie potwierdziło jego większość i stanowi pierwszy krok na drodze do utworzenia rządu.
Polityczni debiutanci
Wcześniej przed budynkiem parlamentu zebrały się setki zwolenników, którzy przyszli powitać nowych posłów. Tłum skandował hasła znane z protestów i nagradzał parlamentarzystów brawami.
Część demonstrantów trzymała transparenty z życzeniami powodzenia dla świeżo wybranych parlamentarzystów. Zupełnie inaczej zareagowano na przybycie kandydatów Serbskiej Partii Postępowej (SNS) Aleksandara Vučića — ich wejściu do parlamentu towarzyszyły gwizdy i buczenie.
Do incydentu doszło również przy wejściu do budynku. Gdy jedna z posłanek SNS wchodziła po schodach, kobieta stojąca w tłumie wylała na nią jogurt.
Lista Studentów zdobyła 140 mandatów w 250-osobowym parlamencie, co daje jej możliwość samodzielnego sprawowania rządów. Koalicja skupiona wokół Vučića uzyskała 103 mandaty, a pozostałe siedem przypadło partiom reprezentującym mniejszości.
Większość kandydatów wspieranych przez studentów to polityczni debiutanci wywodzący się ze środowisk akademickich i artystycznych.
„Bardzo poważnie przygotowujemy się do tego, co przed nami. Studiujemy ustawy, procedury parlamentarne i obowiązki posłów” – mówiła na początku miesiąca w rozmowie z agencją AFP Mirjana Nikolić, jedna z czołowych kandydatek Listy Studentów.
Zwycięstwo studentów wywołało kilkudniowe, huczne świętowanie w miastach w całym kraju. Długo wyczekiwane posiedzenie parlamentu było natomiast szeroko transmitowane i przyciągnęło uwagę widzów w całej Serbii.
Wyzwania przed nową większością
Po ukonstytuowaniu się parlamentu nowa większość będzie miała 90 dni na wskazanie kandydata na premiera, przedstawienie programu oraz powołanie rządu.
Ruch studencki zapowiada szeroko zakrojone reformy, obejmujące m.in. poprawę funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, wzmocnienie edukacji oraz podwojenie wydatków na obronność.
Nowa władza będzie musiała również pogodzić tradycyjnie bliskie relacje Serbii z Rosją z od dawna deklarowanym celem, jakim jest przystąpienie kraju do Unii Europejskiej. Kolejnym wyzwaniem pozostaną relacje z Kosowem – byłą serbską prowincją, której ogłoszonej w 2008 roku niepodległości Belgrad nie uznaje.
Wybór marszałka parlamentu oznacza również wyłonienie nowego p.o. prezydenta. Funkcję tę marszałek pełni od września, kiedy Vučić skrócił swoją drugą kadencję prezydencką, aby ubiegać się o stanowisko premiera.
Przyspieszone wybory prezydenckie muszą zostać rozpisane najpóźniej 27 listopada, a głosowanie powinno odbyć się do 27 grudnia.
Oczekuje się, że zarówno ruch studencki, jak i Serbska Partia Postępowa (SNS) Vučića wystawią własnych kandydatów. Sam Vučić nie będzie jednak mógł ubiegać się o urząd ze względu na konstytucyjne ograniczenie do dwóch kadencji.
Były prezydent zasiadł natomiast w parlamencie, gdzie objął rolę lidera opozycji.