We Włoszech po raz pierwszy medycznie wspomagana śmierć została w całości przeprowadzona w ramach publicznej służby zdrowia. Przypadek 59-letniego Domenica Zuccarelli może stać się przełomem w kraju, który wciąż nie ma ogólnokrajowych przepisów w tej sprawie.
We wtorek we Włoszech doszło do pierwszej medycznie wspomaganej śmierci w pełni przeprowadzonej w ramach regionalnego systemu ochrony zdrowia. Chodzi o Domenica Zuccarellę, 59-letniego mieszkańca Giussano w Lombardii, cierpiącego na postępującą postać stwardnienia rozsianego. 8 listopada 2025 r. mężczyzna złożył w terenowej jednostce opieki społeczno-zdrowotnej (Asst) Ovest Milanese wniosek o skorzystanie z medycznie wspomaganej śmierci.
REKLAMA
REKLAMA
Po ponad dziewięciu miesiącach, przy wsparciu Stowarzyszenia Luca Coscioni, cały proces – od oceny wniosku po jego wykonanie – został przeprowadzony w ramach regionalnej służby zdrowia w Lombardii. Sprawa stworzyła precedens: do tej pory publiczne służby terenowe ograniczały się do weryfikowania, czy pacjent spełnia warunki określone przez komisję etyczną.
Eutanazja wciąż pozostaje we Włoszech nielegalna, jeśli rozumieć ją jako jej „czynną” formę, czyli bezpośrednie podanie pacjentowi leku powodującego śmierć. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego nr 242/2019 dopuszczalna jest jednak medycznie wspomagana śmierć, polegająca na pośredniej pomocy lekarza, udzielanej po spełnieniu określonych kryteriów i tylko w części przypadków.
Zgodnie z orzeczeniem Trybunału zarówno medycznie wspomagana śmierć, jak i przerwanie terapii należą do praw, których nie można pacjentowi odmówić. Wciąż brakuje jednak ogólnokrajowej ustawy, która szczegółowo regulowałaby sposób ich realizacji.
W tej sytuacji kolejne regiony zaczęły przyjmować własne przepisy. Ostatnia zrobiła to Emilia-Romania, która w lipcu uchwaliła regulacje dotyczące końca życia. W innych państwach europejskich przyjęto natomiast różne rozwiązania – od ustaw depenalizujących pomoc w śmierci, przez legalizację eutanazji czynnej lub wyłącznie biernej, po projekty ustaw, które wciąż są procedowane.
Sprawa z Lombardii i sytuacja w innych regionach Włoch
Sprawa Domenica Zuccarelli jest kolejnym krokiem w tworzeniu przez władze Lombardii praktycznych wytycznych dotyczących medycznie wspomaganej śmierci. Region wypracowuje je stopniowo, analizując kolejne przypadki, mimo braku szczegółowej regulacji ustawowej.
„Dziś w Lombardii istnieje więc realnie wytyczona ścieżka: od złożenia wniosku o weryfikację, przez zabezpieczenie przed opóźnieniami, aż po przejęcie odpowiedzialności za samą procedurę, opiekę i miejsce przez regionalną służbę zdrowia. To nie tylko deklaracja zasad, lecz droga przebyta do końca w publicznym systemie, która od dziś będzie bardziej przejrzysta dla osób, które pojawią się później” – stwierdziło Stowarzyszenie Luca Coscioni, które zajmowało się sprawą, w wydanym komunikacie.
Zespół prawników reprezentujących Zuccarellę, koordynowany przez Filomenę Gallo, adwokatkę i sekretarz krajową stowarzyszenia, wielokrotnie składał ponaglenia i pisma ostrzegawcze w związku z opóźnieniami w rozpatrywaniu sprawy. Zgodnie z regionalnymi wytycznymi procedura miała zakończyć się w ciągu najwyżej czterech miesięcy. W tym przypadku oczekiwanie wydłużyło się jednak do dziewięciu.
Pod koniec maja, w trybie pilnym, złożono więc wniosek domagający się nie tylko zakończenia procedury, lecz także – w przypadku spełnienia warunków określonych przez Trybunał Konstytucyjny – zorganizowania jej etapu wykonawczego.
18 maja wielodyscyplinarna komisja lekarska uznała, że wniosek jest zasadny. Określiła również sposób przeprowadzenia procedury, w tym rodzaj leków, ich dawki oraz mechanizm samodzielnego podania preparatu przez pacjenta. Cały proces do końca prowadzono w ramach regionalnych służb zdrowia, które wyznaczyły również dobrowolnie zgłaszający się personel medyczny oraz miejsce przeprowadzenia procedury.
Jak podkreśla stowarzyszenie, był to trzeci przypadek skorzystania z procedury medycznie wspomaganej śmierci w Lombardii na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Trzy regiony Włoch zdecydowały się natomiast przyjąć własne ustawy, oparte na projekcie „Liberi Subito”.
Jako pierwsza, na początku 2025 r., zrobiła to Toskania. Przyjęte tam przepisy określają kolejne etapy i terminy rozpatrywania wniosków o medycznie wspomaganą śmierć. Przewidziano m.in. powołanie wielodyscyplinarnej komisji, która ocenia każdą prośbę.
Drugim regionem była Sardynia. Tamtejsza ustawa określa m.in., że za zapewnienie odpowiedniego sprzętu oraz dostępu do leku odpowiadają właściwe jednostki służby zdrowia.
23 lipca podobną ustawę uchwaliła Emilia-Romania, stając się trzecim regionem Włoch posiadającym własne przepisy dotyczące końca życia.
Różne podejścia w Europie
Pierwszym krajem na świecie, który w 2002 r. przyjął ustawę regulującą eutanazję, były Niderlandy. Zalegalizowano tam zarówno eutanazję czynną, jak i medycznie wspomaganą śmierć. W 2005 r. wprowadzono ponadto tzw. protokół z Groningen, określający zasady i kryteria dopuszczalności eutanazji w przypadku dzieci.
W 2002 r. eutanazję zdekryminalizowała również Belgia, a w 2016 r. rozszerzyła obowiązujące przepisy na osoby niepełnoletnie. Luksemburg zalegalizował eutanazję w 2009 r. Z kolei Hiszpania w 2021 r. stała się czwartym państwem, które zalegalizowało eutanazję czynną, choć medycznie wspomagana śmierć była tam dopuszczalna już od 1995 r.
W Hiszpanii debata na temat prawa do eutanazji ponownie rozgorzała po śmierci Noelii Castillo, 25-latki, która w marcu tego roku uzyskała zgodę na eutanazję po długim sporze sądowym z ojcem.
Austria od 2022 r. dopuszcza dobrowolną śmierć wspomaganą, w ramach ściśle określonej procedury. W Szwajcarii z kolei legalna jest pomoc w samobójstwie, pod warunkiem że osoba udzielająca pomocy nie działa z pobudek egoistycznych. Dotyczy to również cudzoziemców, którzy mogą skorzystać z pomocy działających w tym kraju organizacji. Szwajcarskie prawo nie dopuszcza natomiast eutanazji czynnej, czyli sytuacji, w której to inna osoba bezpośrednio podaje środek powodujący śmierć.
Jednym z najbardziej znanych przypadków był Włoch Fabiano Antoniani, znany jako DJ Fabo, który w 2017 r. udał się do Szwajcarii, gdzie z pomocą tamtejszej organizacji zakończył życie.
W innych krajach europejskich debata wciąż trwa, a proponowane rozwiązania spotykają się z różnym przyjęciem. W Portugalii i Słowenii projekty dotyczące legalizacji wspomaganej śmierci zostały odrzucone, natomiast we Francji proces legislacyjny zakończył się przyjęciem ustawy o pomocy w umieraniu przez parlament 15 lipca 2026 r. Ustawa została następnie zatwierdzona przez Radę Konstytucyjną i opublikowana w Dzienniku Urzędowym, wprowadzając prawo do pomocy w umieraniu dla osób spełniających określone kryteria.