Badanie ścieków z samolotów pozwala wykryć krążące patogeny na kilka tygodni przed tradycyjnym nadzorem, co może stać się wczesnym systemem ostrzegania przed epidemiami – ustalili naukowcy z USA i Wielkiej Brytanii.
Ludzie regularnie podróżują – do pracy, w celach turystycznych, na spotkania rodzinne. Przekraczają granice państw i oceany, a razem z nimi przemieszczają się obecne w ich organizmach wirusy i bakterie.
REKLAMA
REKLAMA
Nowy program pilotażowy (źródło w Angielski) amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) oraz brytyjskiej Agencji Bezpieczeństwa Zdrowotnego (UKHSA) przeanalizował ścieki z samolotów na dwóch powiązanych ze sobą lotniskach międzynarodowych.
Wyniki pokazały, że ścieki z pokładu samolotów można systematycznie zbierać i analizować, aby wzmocnić globalny monitoring patogenów, nie naruszając przy tym prywatności pasażerów ani linii lotniczych.
„Monitoring ścieków lotniczych może znacząco wzmocnić bezpieczeństwo biologiczne ponad granicami państw” – napisali autorzy pilotażu.
Zwrócili uwagę, że międzynarodowy ruch lotniczy może bardzo szybko rozprzestrzeniać patogeny, bo w krótkim czasie przemieszcza ogromne liczby osób. Dlatego monitoring w głównych węzłach podróży może stać się cennym narzędziem wczesnego ostrzegania.
W ciągu około dziesięciu miesięcy – od marca 2024 do stycznia 2025 roku – naukowcy zebrali 424 próbki z rejsów między Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią.
Spośród wszystkich zebranych próbek niemal 75 proc. było dodatnich w kierunku co najmniej jednego patogenu układu oddechowego, takiego jak wirus grypy typu A lub B, wirus wywołujący COVID‑19 czy wirus RSV – wszystkie bardzo zakaźne.
Wirusy grypy typu A wywołują sezonowe epidemie, a spośród wirusów grypy tylko one mogą prowadzić do globalnych pandemii.
Tymczasem około 72 proc. próbek zawierało co najmniej jeden patogen wywołujący choroby układu pokarmowego.
Autorzy podkreślają, że ścieki z samolotów są bogate w ludzkie odchody i nie zawierają domieszek z zewnątrz, na przykład ścieków rolniczych czy przemysłowych. Dzięki temu dają sygnały o wysokim stężeniu patogenów i mogą być przydatnym narzędziem wczesnego ostrzegania o zagrożeniach dla zdrowia publicznego.
Takie badania nie zakłócają pracy lotnisk ani linii lotniczych i pozwalają wykrywać patogeny bez angażowania samych podróżnych.
Wariant koronawirusa wykryty z wyprzedzeniem
Badanie wykryło na przykład wariant XEC wirusa powodującego COVID‑19 w ściekach z samolotów lecących z Wielkiej Brytanii 17 września 2024 roku, czyli cztery tygodnie wcześniej, niż pojawił się on w próbkach z lotów startujących w USA.
Pierwszy potwierdzony klinicznie przypadek zakażenia wariantem XEC w Stanach Zjednoczonych odnotowano w lipcu 2024 roku. Dane ze ścieków samolotowych i komunalnych wskazują jednak, że istotna transmisja w kraju zaczęła się dopiero w połowie października.
Ta rozbieżność pokazuje, jak wrażliwe na czas jest pobieranie próbek ścieków lotniczych. Potwierdza też doniesienia, że XEC najpierw pojawił się w Europie, a dopiero potem rozprzestrzenił się w Stanach Zjednoczonych – napisali autorzy.
Ich zdaniem rozwinięcie tego modelu w globalną sieć „lotnisk strażniczych”, zintegrowaną z sekwencjonowaniem genomów oraz szybką wymianą danych, mogłoby dawać niemal w czasie rzeczywistym obraz przemieszczania się nowego patogenu i wzmocnić przygotowania na kolejne pandemie
Pozwoliłoby to rządom szybciej wprowadzać ukierunkowane środki łagodzące i być może uniknąć bardziej drastycznych decyzji, takich jak zakazy podróży czy zamykanie granic.