Naukowcy związani z Hiszpańskim Towarzystwem Botanicznym dodali 80 gatunków roślin do światowego rejestru naukowego w latach 2024-2025, obejmującego ekosystemy od Iberii po tropikalne lasy deszczowe Afryki i Ameryki Łacińskiej.
Liczby mówią same za siebie. 80 nowych dla nauki gatunków roślin w ciągu zaledwie dwóch lat. Liczbę tę potwierdza Ignacio Ramos-Gutiérrez, badacz z Uniwersytetu Autonomicznego w Madrycie i członek Hiszpańskiego Towarzystwa Botanicznego (SEBOT), organizacji zrzeszającej prawie tysiąc specjalistów. Nie jest to jednak tylko kwestia ilości.
Wśród opisanych roślin znajdują się kwiaty, paprocie i mszaki, rodzaj mchu, na który prawie nikt nie zwraca uwagi, ale który odgrywa kluczową rolę w ekosystemach. Rodzaj "Carex", rodzaj trawy rosnącej na wilgotnych, górzystych obszarach, obejmuje 24 gatunki. Rodzina malvaceae dodaje kolejne 13. Interesujące jest to, że wiele z tych roślin istniało, rosło i nikt ich formalnie nie zidentyfikował.
Dwa szczególne przypadki wyróżniają się: "Castrilia latens", znaleziona w Granadzie, oraz "Inaguochloa pajonalensis", odkryta na Gran Canarii. Te dwie rośliny to nie tylko nowe gatunki. Reprezentują one całkowicie nowe rodzaje, co jest rzadkością w taksonomii botanicznej. Stworzenie nowego rodzaju oznacza, że rośliny te są wystarczająco różne od wszystkiego, co jest znane, aby zasłużyć na własną sekcję w klasyfikacji biologicznej.
Prace zostały przeprowadzone głównie w tropikalnej Afryce i Ameryce Łacińskiej, regionach, w których różnorodność roślin wciąż kryje tajemnice. Istnieją gatunki z Argentyny, Chile, Kolumbii, Ekwadoru, RPA, Namibii i Angoli. Współpraca z lokalnymi botanikami była kluczem do uzyskania dostępu do odległych terytoriów i połączenia wiedzy terenowej z technikami analizy laboratoryjnej.
Opisanie nowego gatunku. Proces bardziej złożony niż się wydaje
Opisanie nowego gatunku nie jest kwestią wyjścia w teren, zobaczenia rzadkiej rośliny i nadania jej nazwy. Ramos-Gutiérrez wyjaśnia, że proces ten może trwać ponad rok. Najpierw należy sprawdzić wszystkie dostępne zielniki, aby upewnić się, że roślina nie została już opisana w jakimś zapomnianym katalogu. Następnie przeprowadza się analizy morfologiczne (mierzenie, porównywanie, dokumentowanie każdego szczegółu) i badania molekularne, które stały się niezbędne w ostatnich dziesięcioleciach.
Genetyka zmieniła zasady gry. Nie wystarczy już patrzeć na kształt liści czy kolor kwiatów. Teraz analizuje się DNA, aby potwierdzić, że naprawdę jest to coś innego. Skomplikowało to pracę, ale też uczyniło ją bardziej precyzyjną.
Czterech badaczy z Królewskiego Ogrodu Botanicznego-CSIC prowadziło dużą część tych opisów. José Luis Fernández Alonso przewodzi liście z 14 nowymi gatunkami. Za nim plasują się Pablo Vargas, z trzema, oraz Jesús Muñoz i Ricarda Riina, po jednym. Spośród 19 nazwisk, które się zarejestrowały, te cztery koncentrują niezwykły wysiłek, który wzmacnia pozycję madryckiego centrum jako międzynarodowego punktu odniesienia.
Jaki jest sens tego wszystkiego?
Można zadać pytanie, czy jest sens poświęcać tyle czasu na katalogowanie roślin, gdy istnieją pilne problemy środowiskowe. Odpowiedź botaników jest jasna: bez wiedzy o tym , jakie gatunki istnieją, nic nie może być chronione. Niemożliwe jest opracowanie skutecznych strategii ochrony, jeśli nie jest nawet jasne, co należy chronić.
Niektóre z opisanych gatunków są zagrożone już od momentu ich odkrycia. Tak jest w przypadku krzewu "Acalypha linearis" w Angoli, "Rosa roque-muchachensis" na La Palmie lub "Clinopodium arundanum" w Sierra Bermeja w Maladze. Ich formalna identyfikacja jest pierwszym krokiem do umieszczenia ich na listach ochrony i podjęcia działań, zanim znikną.
Poza ich bezpośrednią wartością ekologiczną, rośliny te mogą mieć praktyczne zastosowania. Zasoby genetyczne do ulepszania upraw, związki przydatne w medycynie, kluczowe gatunki do przywracania zdegradowanych ekosystemów. W kontekście przyspieszających zmian klimatycznych, posiadanie kompletnego katalogu bioróżnorodności może wiele zmienić.
Ramos-Gutiérrez podkreśla "wewnętrzną wartość" tej wiedzy. Każda roślina reprezentuje część ewolucyjnej historii planety, a historia ta nie jest jeszcze w pełni znana. Ponadto w 2026 r. wejdzie w życie rewizja zasad nomenklatury botanicznej, która będzie dążyć do większej wrażliwości społecznej w nazwach naukowych, co dodaje kolejny element do tej stale ewoluującej dziedziny.
Liczba 80 gatunków jest wysoka, ale jest to również znak ostrzegawczy. Wiele roślin pozostaje do udokumentowania, a niektóre mogą wyginąć, zanim nauka zdąży je zarejestrować. Dlatego badacze mówią o wyścigu z czasem. Każda ekspedycja, każda analiza w zielniku, każda sekwencja genetyczna składają się na wysiłek zrozumienia i zachowania tego, co wciąż rośnie w jakimś zakątku świata.