Utrata siedlisk, wylesianie, nielegalny handel dzikimi zwierzętami oraz zmiany klimatu spychają te niezwykłe gatunki na skraj wymarcia.
Obrońcy przyrody ostrzegają, że świat nie może już sobie pozwolić na odkładanie działań na rzecz klimatu, jeśli chcemy chronić i odnawiać naturalne skarby naszej planety.
Dziś, 7 stycznia, międzynarodowa organizacja przyrodnicza Fauna & Flora opublikowała listę Species to Watch 2026. Zwraca ona uwagę na niektóre „dziwne i zachwycające” stworzenia, które w nieodległej przyszłości mogą zniknąć.
Dyrektor generalny Fauna & Flora, Kirsitian Teleki, mówi, że lista pokazuje „kluczowe wyzwania”, przed którymi stają jedne z najbardziej wrażliwych gatunków świata: utratę siedlisk, wylesianie, nielegalny handel dzikimi zwierzętami oraz kryzys klimatyczny.
„Wyróżnia też dziwne i zachwycające rośliny i zwierzęta, które staramy się chronić, oraz inspirujących ludzi i partnerów, z którymi Fauna & Flora współpracuje na całym świecie, by prowadzić skuteczne działania ochronne” – dodaje Teleki. „W trudnych czasach to latarnia nadziei.”
Im bliżej 2030 roku, który wyznacza kierunek wielu celów przyrodniczych i klimatycznych, tym presja rośnie. Oto 10 gatunków, które wchodzą w nowy rok na krawędzi wymarcia.
Węgorz europejski
Niegdyś pospolity w całej Europie, węgorz europejski zsuwa się po równi pochyłej ku wyginięciu. W ciągu ostatnich 25 lat jego populacja w samym tylko Zjednoczonym Królestwie spadła o 95 proc.
Winę zrzuca się na przełowienie, napędzane niegdyś popularną potrawą z węgorza w galarecie, a także na zanieczyszczenie, pofragmentowanie siedlisk i nielegalny handel.
Może nie wyglądają uroczo, ale eksperci podkreślają, że te wężowate ryby odgrywają „kluczową rolę” w ekosystemach słodkowodnych i przybrzeżnych. Są wysokoenergetycznym pokarmem dla wydr, bąków i innych rybożernych zwierząt.
„Ich zniknięcie miałoby opłakane skutki” – ostrzega Fauna & Flora. „Niedawno wykryliśmy obecność węgorza europejskiego podczas monitoringu wód słodkich w Gruzji, gdzie od dawna go nie notowano. W 2026 roku przeprowadzimy dalsze badania nad tym zagadkowym, krytycznie zagrożonym gatunkiem.”
Gibon Cao-vit
Nazwany od charakterystycznego głosu, gibon Cao-vit to drugi najrzadszy naczelny na świecie. Naukowcy obawiali się, że wyginął, aż do jego ponownego odkrycia w 2002 roku.
Dziś zostało około 74 osobników. Fauna & Flora mówi, że krytycznie zagrożony gibon jest „skrajnie narażony” z powodu utraty różnorodności genetycznej, kojarzeń w bliskim pokrewieństwie i nieprzewidzianych katastrof.
Spis planowany na 2026 rok ma sprawdzić, czy działania ochronne organizacji pomogły odtworzyć siedliska i zwiększyć liczebność.
Psychedeliczny tygrys ziemny (indyjski tęczowy ptasznik)
Występuje wyłącznie w tropikalnych lasach południowych Ghatów Zachodnich w Kerali w Indiach. Ten pająk zachwyca barwami i metalicznym połyskiem.
Jednak efektowny wygląd stał się jego przekleństwem. Popyt na rynku nielegalnych zwierząt domowych wciąż szkodzi populacji. Utrata i degradacja siedlisk również pchają tego ptasznika ku wyginięciu.
Program Conservation Leadership (CLP), zespół ekspertów od pająków kierowany przez kobiety, pracuje nad zapewnieniem temu gatunkowi przyszłości poprzez badania terenowe, współpracę ze społecznościami i działania edukacyjne.
Ryba-gitara blackchin
Ta „dziwna i zachwycająca” ryba-gitara wygląda jak mieszanka rekina i płaszczki. Łatwo ją rozpoznać po spłaszczonym pysku, szerokich płetwach piersiowych i długim, płetwiastym ogonie.
Występuje w Morzu Śródziemnym i we wschodnim Atlantyku. Przez przełowienie, niszczenie siedlisk i wolne tempo rozrodu stała się krytycznie zagrożona.
Fauna & Flora pracuje obecnie w wodach Cabo Verde. Celem jest zahamowanie spadku liczebności poprzez wzmocnienie sieci morskich obszarów chronionych oraz ograniczenie śmiertelności rekinów i płaszczek w rybołówstwie.
Łuskowiec Temmincka
Ten naziemny ssak to jedyny z czterech afrykańskich gatunków łuskowców, który żyje w stosunkowo suchych rejonach Afryki Wschodniej i Południowej. Obserwowano go nawet tak daleko na północ jak w Czadzie i Sudanie.
Łuskowiec Temmincka żeruje „bardzo powoli i metodycznie”. Często porusza się na tylnych łapach, a krótki ogon służy mu za przeciwwagę. To fascynujący przykład przystosowania. Jednak, jak wszystkie łuskowce, jest zagrożony przez nielegalny handel jego mięsem i łuskami.
Fauna & Flora wspiera tworzenie ośrodka interwencyjnego w Mozambiku, który będzie pomagał w rehabilitacji i ponownym wypuszczaniu uratowanych i rannych łuskowców.
Raróg zwyczajny
Błyskawiczny i potężny, raróg zwyczajny od tysiącleci jest wysoko ceniony przez sokolników, zwłaszcza na Bliskim Wschodzie.
Popularność przełożyła się jednak na załamanie populacji. Naukowcy szacują, że na wolności pozostało mniej niż 30 tys. osobników.
W tym roku Fauna & Flora oceni wpływ handlu na gatunek w Azji Centralnej, monitorując populacje i zbierając dane o międzynarodowych łańcuchach handlu. Zebrane dowody posłużą do opracowania strategii ochrony, działań ze społecznościami i wzmocnienia egzekwowania prawa.
Pantera mglista
Ze względu na efektowne cętki pantera mglista padła ofiarą nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami. Przemyca się je żywe jako egzotyczne zwierzęta domowe, a ich skóry trafiają na czarny rynek jako dekoracje i luksusowa odzież.
Uważa się, że poluje się na nie także dla zębów, pazurów i kości, które są sprzedawane jako rzekome części tygrysa.
W tym roku Fauna & Flora wspiera patrole prowadzone przez lokalne społeczności w Parku Narodowym Virachey w Kambodży, by chronić ten zagrożony gatunek.
Legwan kolczastogonowy z Utila
Nazwa pochodzi od niewielkiej wyspy w Hondurasie, a lokalnie mówi się na niego wishiwilly del suampo. Legwan kolczastogonowy z Utila żyje wyłącznie w lasach namorzynowych.
Choć wciąż jest krytycznie zagrożony, najnowsze badania sugerują wzrost populacji z ok. 3–6 tys. do 7–14 tys.
Fauna & Flora wspiera partnerów w Hondurasie, by nadal chronili i odnawiali namorzyny, od których zależą te legwany.
Żararaka z Saint Lucii
Silnie jadowita żararaka o potencjalnie śmiertelnym ukąszeniu. Węże z tej grupy mogą dorastać do dwóch metrów długości. Jak wskazuje nazwa, ten zagrożony gatunek jest endemitem wyspy Saint Lucia na Małych Antylach.
Choć budzi powszechny strach, nie jest agresywna i kąsa tylko w obronie. Mimo to żararaka z Saint Lucii bywa na miejscu zabijana przez mieszkańców.
Teraz Fauna & Flora stara się zmienić postrzeganie tego węża, by przestał uchodzić za „wroga publicznego numer jeden”, a stał się „rzadkim skarbem narodowym”.
Dzikie tulipany
Na progu 2026 roku spada liczebność nie tylko zwierząt. Tulipany od stuleci są szeroko uprawiane, ale ich dzicy przodkowie pochodzą z górskich rejonów Azji Centralnej.
W Kazachstanie, Kirgistanie, Uzbekistanie i Tadżykistanie rosną 63 unikatowe gatunki tulipanów. To ponad połowa światowego bogactwa gatunkowego.
Jednak nadmierny wypas, nadmierne zbiory, urbanizacja i zmiany klimatu zagrażają dzikim stanowiskom. Dlatego Fauna & Flora współpracuje z lokalnymi społecznościami, aby zachować miejscowe tradycje, a zarazem chronić „kruche” siedliska tych kwiatów.