Unijni politycy ostrzegają Belgrad, że sposób pożegnania skazanego za ludobójstwo zbrodniarza może wpłynąć na przyszłość Serbii w drodze do UE.
Wysocy urzędnicy Unii Europejskiej ostrzegli serbski rząd w związku z planowanym pogrzebem zbrodniarza wojennego Ratko Mladića. Europejska komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos określiła sprowadzenie jego szczątków do Serbii jako „bardzo ważny test” dla starań Belgradu o członkostwo w UE oraz dla przyszłego kursu kraju.
REKLAMA
REKLAMA
„Ratko Mladić został skazany za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne. Sprowadzenie jego szczątków do Belgradu przypomina Europie o najciemniejszych kartach naszej najnowszej historii” – napisała na platformie X Marta Kos.
„Gloryfikacja towarzysząca jego śmierci jest nie do pogodzenia z wartościami, na których opiera się droga do UE” – dodała, informując jednocześnie o odwołaniu planowanej wizyty w Serbii. „Wartości, na których opiera się nasza wspólna przyszłość, nie podlegają negocjacjom”.
Mladić zmarł 27 sierpnia w wieku 84 lat w ośrodku aresztowym ONZ w Hadze. Odbywał tam karę dożywotniego więzienia za zbrodnie przeciwko ludzkości związane m.in. z masakrą w Srebrenicy i oblężeniem Sarajewa.
W czwartek jego ciało zostało przetransportowane do Serbii rządowym samolotem. Na nagraniach telewizyjnych widać, jak trumnę owiniętą serbską flagą niosą żołnierze.
Minister sprawiedliwości Serbii Nenad Vujić zapowiedział w ubiegłym tygodniu, że Mladić zostanie pochowany z honorami państwowymi. Prezydent Aleksandar Vučić oświadczył jednak później, że o szczegółach pogrzebu zdecyduje rodzina. Jak dotąd nie potwierdzono żadnych oficjalnych planów uroczystości.
Według doniesień serbskich mediów uroczystość upamiętniająca może odbyć się w sobotę, a pogrzeb na przedmieściach Belgradu – w poniedziałek.
Przemawiając w piątek rano do dziennikarzy w Dublinie, Kos powiedziała: „Sprowadzenie szczątków Ratko Mladića do Belgradu będzie bardzo ważnym testem”.
„W Serbii dzieje się obecnie wiele rzeczy (...) i wszystko to może mieć wpływ na to, jak państwa członkowskie oceniają Serbię” – dodała.
Komisarz zaznaczyła, że sposób zorganizowania pogrzebu Mladića będzie oceniany również w kontekście dostosowania się Belgradu do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE. Jest to jeden z kluczowych wymogów przystąpienia do Unii.
„Państwowy pogrzeb byłby nie do przyjęcia” – powiedział dziennikarzom irlandzki minister ds. europejskich i obrony Thomas Byrne na marginesie piątkowego spotkania ministrów. „Rozumiem, że formalnie państwowy pogrzeb się nie odbywa, ale mogą pojawić się wysokiej rangi przedstawiciele rządu, którzy będą upamiętniać tego człowieka. To nie jest akceptowalne”.
Podobnie wypowiedział się minister spraw zagranicznych Belgii Maxime Prevot. „To krok oddalający Serbię od fundamentalnych wartości UE: poszanowania godności ludzkiej, praw człowieka i walki z bezkarnością – krok w dokładnie przeciwnym kierunku niż ten, którego oczekuje się od kraju kandydującego do UE” – napisał na X.
Spór o oprawę pogrzebu dotarł już na najwyższy szczebel polityczny. Podczas konferencji zorganizowanej na początku tygodnia premier Chorwacji Andrej Plenković ostrzegł Serbię, że przyznanie skazanemu zbrodniarzowi wojennemu najwyższych honorów byłoby „równoznaczne z samodzielnym zatrzaśnięciem sobie drzwi do Unii Europejskiej”.
Dwóch urzędników UE, którzy wypowiadali się pod warunkiem zachowania anonimowości, powiedziało Euronews, że plany dotyczące pogrzebu wywołały niepokój w samym sercu unijnej egzekutywy w Brukseli. Komisja Europejska traktuje bowiem przyszłe rozszerzenie UE o kraje Bałkanów Zachodnich jako strategiczny priorytet.
Źródła dyplomatyczne przekazały Euronews, że podczas piątkowego nieformalnego spotkania ministrów ds. europejskich w Irlandii dominowało przekonanie, iż państwowy pogrzeb Mladića lub jakakolwiek uroczystość z udziałem przedstawicieli serbskich władz byłaby całkowicie nie do przyjęcia. Taki scenariusz miałby nieuchronnie osłabić poparcie państw członkowskich dla starań Serbii o członkostwo w UE.
„Każdy, kto choćby rozważa otwarcie Klastra 3, zastanowi się nad tym dwa razy” – powiedział Euronews jeden z unijnych dyplomatów, prosząc o nieujawnianie nazwiska ze względu na delikatny charakter sprawy. „Wydaje się bardzo mało prawdopodobne, by ktokolwiek chciał teraz forsować taki krok”.
Wcześniej tego lata inicjatywa Komisji Europejskiej, mająca przyspieszyć proces akcesyjny Serbii poprzez otwarcie rozmów dotyczących konkurencyjności i wzrostu, znanych jako Klaster 3, utknęła w martwym punkcie. Stało się tak po tym, jak państwa członkowskie zgłosiły zastrzeżenia do kontrowersyjnych reform wymiaru sprawiedliwości.
Unia Europejska ocenia również, że stopień dostosowania się Belgradu do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE wynosi 60 proc. To najniższy wynik spośród wszystkich potencjalnych kandydatów.