Także w tym roku pod koniec lata ukazują się setki nowych powieści z okazji „rentrée littéraire”. Jak wygląda to wydarzenie u naszych europejskich sąsiadów?
Sonia Devillers, Philippe Jaenada, Amélie Nothomb, Philippe Besson, Ananda Devi. Łączy ich jedno: wszyscy znajdą się w programie rentrée littéraire 2026. Do października do księgarń trafi około 461 powieści, w tym 344 powieści francuskie. To nieco mniej niż rok wcześniej, kiedy ukazały się 484 tytuły.
REKLAMA
REKLAMA
Dla wydawców i księgarzy to okres nie do pominięcia, zwłaszcza w czasie, gdy czytanie zajmuje w naszym codziennym życiu coraz mniej miejsca. „Odsetek Francuzów, którzy spontanicznie deklarują, że są czytelnikami, spada we wszystkich kategoriach, szczególnie wśród regularnych czytelników (minus 5 pkt proc. w porównaniu z 2023 rokiem)” – odnotowuje 6. barometr Centre national du Livre (CNL), opublikowany w 2025 roku. „W ciągu ostatnich 12 miesięcy 63% Francuzów deklaruje, że przeczytało co najmniej pięć książek (minus 6 pkt proc. wobec 2023 roku), a odsetek osób czytających codziennie maleje (minus 4 pkt proc. wobec 2023 roku), osiągając najniższy poziom od 10 lat” – podkreśla badanie.
„Naszym wspólnym obowiązkiem jest na nowo potwierdzić centralne miejsce lektury w naszym życiu. Czytanie to czas zasadniczy, czas dla siebie, który trzeba koniecznie chronić” – apeluje Régine Hatchondo, przewodnicząca CNL.
Trend spadkowy jest jeszcze wyraźniejszy wśród młodych. Według badania „Les jeunes Français et la lecture”, opublikowanego w 2026 roku, spędzają oni średnio 3 godz. 1 min dziennie przed ekranami, a tylko 18 minut poświęcają na czytanie książek. „Regularne czytanie maleje, a młodzi bardzo często robią coś jeszcze w czasie lektury” – dodaje szefowa CNL.
Belgia i Szwajcaria: spojrzenie zwrócone ku Francji
Choć we Francji jest to okres szczególnie ważny, rentrée littéraire istnieje także w kilku innych krajach europejskich.
W Szwajcarii zjawisko to nie ma jednak takiej samej skali. „Jest znacznie mniej szumu medialnego, a w tym czasie przyznaje się też mniej nagród literackich” – zauważa w rozmowie z Euronews Nicolas Julliard, dziennikarz specjalizujący się w literaturze w RTS. „To nie to samo zjawisko.”
Przyznaje jednak, że Szwajcaria coraz mocniej dostosowuje się do rynku francuskiego. „Coraz więcej wydawnictw dopasowuje swój kalendarz do tego okresu, by publikować wtedy swoje najważniejsze premiery” – dodaje dziennikarz. Jednym z powodów jest to, że szwajcarskie wydawnictwa zyskują w ten sposób większą widoczność we Francji. „Spora liczba książek trafia na rynki zagraniczne i zaczyna pojawiać się nawet w niektórych nagrodach”. Podsumowując, szwajcarska rentrée littéraire „staje się coraz ważniejszym terminem dla wydawnictw, zwłaszcza tych młodszych” – konkluduje Nicolas Julliard.
W Belgii jest to „okres dość paradoksalny” – ocenia w rozmowie z Euronews Nausicaa Dewez, redaktorka naczelna czasopisma „Le Carnet et les Instants”. „Pod wpływem francuskiej rentrée littéraire media i publiczność poświęcają książkom i literaturze bardzo dużo uwagi, a jednocześnie rynek jest nasycony tytułami wydanymi we Francji. […] Belgijskie wydawnictwa są w tym okresie obecne, ale wiedzą też, że komercyjnie nie są w stanie konkurować ze znacznie większymi i silniejszymi strukturami. Dlatego nie inwestują wszystkich sił w jesienną rentrée.”
Nausicaa Dewez wprowadza jeszcze jedno rozróżnienie: „Dla większości wydawnictw literackich w belgijskiej części francuskojęzycznej pierwszym ważnym momentem roku są Targi Książki w Brukseli, odbywające się w marcu”, co sprawia, że początek roku jest również ważnym okresem dla literatury belgijskiej.
Zjawisko ważne także w Europie
W Hiszpanii ten okres nosi nazwę „temporada editorial de otoño” („jesienny sezon wydawniczy”). Jak wyjaśnia dziennikarka Pepa Blanes na łamach Cadena SER (źródło w Francuski), choć kraj ten „nie osiąga poziomu aktywności Francji, wydawnictwa co roku przygotowują duże tytuły na początek września”. „Wydarzenia zaczynają też zajmować znaczną część miesiąca.”
W Niemczech koniec lata również oznacza wysyp nowości literackich, choć i tam zjawisko to ma mniejszą skalę niż we Francji. Za Odrą okres ten nazywa się Bücherherbst („jesień książkowa”) lub Literaturherbst („jesień literacka”). Prasa prezentuje wtedy najważniejsze nowości i uznaje ten czas za istotny dla księgarń. To wydarzenie „planowane od dawna” – pisze Tagesspiegel (źródło w Francuski).
Co ważne, ten okres premier przypada na kilka tygodni przed Frankfurckimi Targami Książki, organizowanymi co roku w październiku, które są jednym z kluczowych wydarzeń dla branży. To właśnie wtedy wręcza się nagrodę Deutscher Buchpreis, stworzoną na wzór francuskiej Nagrody Goncourtów – przypomina Deutsche Welle (źródło w Francuski).
We Włoszech „to jesienią koncentrują się niektóre z najważniejszych premier roku, choć w ostatnich latach podejście do rynku się zmieniło i wydawcy, by uniknąć nadmiaru tytułów jesienią, zaczęli lepiej rozkładać produkcję na pozostałą część roku” – wyjaśnia w rozmowie z Euronews Paolo Ambrosinin, prezes Associazione librai italiani.
Brytyjska rentrée literacka być może najbardziej przypomina to, co znamy z Francji, choć opiera się na innym kalendarzu. „Super Thursday to ekscytujący dzień dla księgarzy, bo tego samego dnia do księgarń trafiają setki nowych książek” – mówi Kate Skipper, dyrektorka operacyjna sieci księgarń Waterstones, cytowana przez The Guardian (źródło w Francuski).
Super Thursday przypada zazwyczaj na pierwszy lub drugi czwartek października. „To zawsze niezwykle intensywny dzień, ale jest w tym prawdziwa ekscytacja – jednym zamachem rozpakować tak wiele dużych tytułów na Boże Narodzenie” – dodaje Kate Skipper. W 2024 roku z okazji Super Thursday ukazało się ponad 1900 tytułów – odnotował The Guardian (źródło w Francuski).
Ten wyjątkowo wysoki wolumen wyraźnie jednak zmalał w kolejnym roku: liczba premier została niemal o połowę ograniczona, a wydawcy przyjęli strategię streszczaną hasłem „wydawać mniej, ale lepiej” – relacjonował wówczas The Bookseller (źródło w Francuski).