Po przedwczesnej śmierci Koyo Kouoh w maju 2025 roku zespół kameruńsko-szwajcarskiej kuratorki wciela teraz w życie jej koncepcję Biennale.
Biennale Sztuki w Wenecji należy do najważniejszych wydarzeń artystycznych na świecie. To dynamiczne, globalne przedsięwzięcie, które zarówno współtworzy, jak i komentuje aktualny porządek społeczno-polityczny.
REKLAMA
REKLAMA
W 61. edycji zmarła kuratorka Koyo Kouoh chciała odwrócić uwagę wystawy od „niespokojnej kakofonii współczesnego chaosu ogarniającego świat”. Skupiła ją na łagodniejszych tonach emocji, więzi i zakorzenienia, ujętych w motyw przewodni „In Minor Keys”.
Po śmierci Kouoh w maju 2025 roku koncepcję kameruńsko-szwajcarskiej kuratorki realizuje dziś jej zespół. Stanowi ona ramę dla prac prezentowanych w głównej wystawie, rozlokowanej w dwóch najważniejszych przestrzeniach, w Giardini i Arsenale, i obejmującej 111 artystów, a także wyznacza temat przewodni pawilonów narodowych.
Duchowość, zmysły i emocje
Polifoniczny temat Kouoh rozwija się w szeregu powiązanych ze sobą motywów: Shrines, Procession, Schools, Rest i Performances. Przeplatają je kluczowe wartości: spokój, troska, bliskość i refleksja.
Wystawa pokazuje, że więzi mogą powstawać nieświadomie. Pojawiają się, gdy zainteresowania niezwiązanych ze sobą artystów i ruchów zaczynają znajdować wspólne punkty – to rozwinięcie tego, co Kouoh nazywała „geografią relacyjną”, kształtowaną przez spotkania i tworzące się w ich trakcie wspomnienia.
Zwiedzających zachęca się, by przechodzili przez wystawę w stanie medytacji, na nowo łącząc się z tym, co duchowe, zmysłowe i mistyczne – by „dostroić się sotto voce”. To radykalne zaproszenie w dzisiejszym świecie: zwolnić w przestrzeni, w której „czas nie jest własnością korporacji ani na łasce bezlitośnie przyspieszanej produktywności”, pisała Kouoh w swoim manifeście.
Ogrody i oazy
Jednym z kluczowych założeń wystawy jest wprowadzenie „archipelagu oaz”: miejsc nasyconych pamięcią i emocjami, które były centralne w świecie wybitnych artystów. To dawne podwórze (La Cour) Issy Samba przy Rue Jules Ferry w centrum Dakaru; ostatnie atelier Marcela Duchampa, gdzie przez 20 lat w tajemnicy pracował nad tą samą instalacją; oraz Village Ki-Yi MBock Werewere Liking, teatralna wspólnota w Abidżanie w Wybrzeżu Kości Słoniowej.
Inną wyobrażoną przestrzenią jest ogród – zarówno doświadczeniowy, jak i metaforyczny – zaprojektowany jako miejsce wsparcia i ponownego nawiązywania więzi. Przykładem jest Still Life Lindy Goode Bryant, które przybierze formę miejskiej farmy. Przez cały czas trwania wystawy będą się nią opiekować kobiety, które wcześniej odbywały kary więzienia.
Motyw Schools Kouoh to również rodzaj ogrodu, który karmi i pielęgnuje naukę oraz twórczość. Reprezentują go organizacje prowadzone przez artystów, takie jak Raw Material Company w Dakarze, GAS Foundation w Lagos czy Nairobi Contemporary Art Institution. Łączy je „etos spotykania się, dzielenia wiedzą, zatrzymania się na dłużej, rozbierania rzeczy na czynniki pierwsze, siania ziaren intencji i budowania ośrodków, które się mnożą bez udziału rynków komercyjnych”.
Niektóre pawilony narodowe również zostaną przekształcone w miejsca zadumy i budowania więzi. W Pawilonie Stolicy Apostolskiej powstanie doświadczenie oparte na dźwięku, inspirowane pismami XII-wiecznej opatki Hildegardy z Bingen. Zwiedzający będą mogli wysłuchać „dźwiękowej modlitwy”, przechadzając się po odizolowanym XVII-wiecznym ogrodzie.
W Pawilonie Kataru artysta Rirkrit Tiravanija zaprojektował namiotową strukturę, która ma być miejscem wymiany kulturowej, z filmem katarsko-amerykańskiej artystki Sophii Al-Marii, występami na żywo organizowanymi przez libańskiego artystę Tareka Atouia, monumentalną rzeźbą kuwejcko-portorykańskiej artystki Alii Farid oraz programem kulinarnym z kuchnią Bliskiego Wschodu, przygotowanym przez palestyńskiego szefa kuchni Fadiego Kattana.
Procesje i karnawał
Motyw Procession w koncepcji Kouoh celebruje ludzkie więzi i wspólnotowy udział. Artyści tacy jak Big Chief Demond Melancon, Nick Cave, Alvaro Barrington, Daniel Lind-Ramos i Ebony G. Patterson badają zgromadzenia, których cele sięgają od codziennych świąt i rytuałów w centrach i na peryferiach diaspory po spotkania żyjących z przodkami.
Karnawał przedstawiono jako „moment w czasie, w którym relacje władzy zostają na chwilę odwrócone i pomieszane”. Ugruntowane normy historii sztuki i klasycznej literatury podważają w swoich pracach Johannes Phokela, Tammy Nguyen, Buhlebezwe Siwani, Sammy Baloji i Godfried Donkor.
Instalacja głównej wystawy, zaprojektowana przez pracownię Wolff Architects, czerpie inspirację z dwóch książek – „Stu lat samotności” Gabriela Garcíi Márqueza i „Umiłowanej” Toni Morrison. Ma stworzyć doświadczenie dla zwiedzających, które jest bardziej zmysłowe niż dydaktyczne, i zachęca do bliskości oraz interakcji.
Pawilon Japonii również stawia na uczestnictwo dzięki pracy Grass Babies, Moon Babies japońsko-amerykańskiego, queerowego artysty Ei Arakawy-Nasha. Po wejściu do środka zwiedzający są zapraszani, by wziąć jedną z 200 lalek- niemowląt i przejść z nią przez pilotis pawilonu, ogrody i przestrzenie wewnętrzne. Biorą udział w akcie zbiorowej troski, przewijając lalki i uruchamiając kod QR, który odtwarza „wiersz pieluchowy” oparty na przypisanej każdemu „dziecku” dacie urodzin.