Eksponaty trafią do Centrum Cywilizacji Islamskiej, w ramach działań na rzecz odzyskiwania dóbr kultury we współpracy z muzeami i rynkiem sztuki. Przekazanie odbyło się podczas międzynarodowego wydarzenia z okazji rocznicy Amira Temura.
Dziewięć artefaktów z okresu od II do VII wieku wraca do Uzbekistanu, po tym jak odzyskała je londyńska policja metropolitalna.
REKLAMA
REKLAMA
Przedmioty wywieziono nielegalnie; w listopadzie 2025 roku zostały zajęte w ramach śledztwa o kryptonimie „Operation Inherent Vice”.
Zanim trafią do kraju, zaprezentowano je w ambasadzie Uzbekistanu w Londynie. Wśród nich są rzeźbione głowy z gipsu i terakoty z II–V wieku, związane z okresem Kuszanów i starożytnym Termezem oraz ośrodkami sztuki buddyjskiej, takimi jak Karatepa, Fayoztepa i Dalverzintepa.
Znaleziska obejmują też fragmenty malowideł ściennych z VII–VIII wieku. Część z nich badacze wiążą z sogdyjską tradycją artystyczną lub starszymi szkołami sztuki monumentalnej na południu Uzbekistanu.
Śledztwo było wynikiem współpracy policji z naukowcami z wielu krajów Europy. Jak podaje policja metropolitalna, odzyskanie zabytków wpisuje się w działania przeciwko nielegalnemu obrotowi dobrami kultury, który wciąż wymaga ponadgranicznej współpracy służb i środowiska akademickiego.
Dyrektor zarządzający londyńskiej fundacji Al-Furqan Islamic Heritage, Sali Shahsivari, podkreśla, że zwrot artefaktów ma znaczenie wykraczające poza same przedmioty.
„Chodzi o pamięć historyczną. To może być sygnał, by kolejne zabytki wróciły do kraju pochodzenia” – wyjaśnił.
Dar dla świata
Przekazanie odbyło się podczas międzynarodowego wydarzenia kulturalnego w Londynie, związanego z programem obchodów 690. rocznicy urodzin Amira Temura (Tamerlana). W spotkaniu uczestniczyli badacze, przedstawiciele instytucji kultury i urzędnicy, którzy rozmawiali o współpracy międzynarodowej na rzecz przeciwdziałania nielegalnemu handlowi i wzmocnienia przepisów chroniących dziedzictwo kulturowe.
Detektyw Sophie Hayes z policji metropolitalnej powiedziała zebranym, że odzyskane znaleziska są darem nie tylko dla Uzbekistanu, lecz dla całego świata. Dodała, że w pracy śledczych pomagają eksperci krajowi i zagraniczni oraz Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), wspierana przez WOSCU – Światowe Stowarzyszenie na rzecz Badania, Ochrony i Popularyzacji Dziedzictwa Kulturowego Uzbekistanu.
„Zaczęliśmy ustalać ich pochodzenie i skontaktowaliśmy się z ambasadą Uzbekistanu, by zrozumieć ich znaczenie kulturowe” – powiedział nadinspektor Kerry Wood, szef wydziału do walki z przestępczością gospodarczą w policji metropolitalnej.
Do odzyskania zabytków przyczyniła się także baza Art Loss Register, specjalizująca się w poszukiwaniu skradzionych i nielegalnie wywiezionych dóbr kultury. Jak podają jej przedstawiciele, procedura ruszyła, gdy jeden z marszandów zgłosił wątpliwości co do proweniencji jednego z obiektów – kenotafu z epoki Timurydów.
„W sytuacjach, gdy pochodzenie obiektu nie jest jasne, odpowiedzialni uczestnicy rynku czasem sami się zgłaszają” – mówi James Ratcliffe, radca prawny i dyrektor ds. odzysków w organizacji. „W tym przypadku sprzedawca chciał, aby przedmiot wrócił do kraju pochodzenia, a my pomogliśmy w tym procesie”.
Artefakty trafiają teraz do Centrum Cywilizacji Islamskiej – nowo otwartego kompleksu muzealno-badawczego w stolicy Uzbekistanu. Jak informuje Centrum, zbiory zostaną zabezpieczone, poddane badaniom i pokazywane jako część jego kolekcji.
Dyrektor Centrum, Firdavs Abdukhalikov, podkreślił, że zwrot dóbr kultury jest możliwy dzięki skoordynowanym działaniom wielu podmiotów.
„Od 2017 roku realizujemy szereg szeroko zakrojonych projektów w tym zakresie” – powiedział. „Jednym z najważniejszych było utworzenie Centrum Cywilizacji Islamskiej. Powołano specjalny zespół, który ma odnajdywać i sprowadzać z zagranicy wywiezione dziedzictwo kulturowe, a prace nadal trwają”.
Dodał, że Londyn pozostaje jednym z kluczowych ośrodków światowego rynku sztuki, dlatego współpraca z tamtejszymi galeriami i instytucjami ma szczególne znaczenie.
„Powrót tych bezcennych zabytków to nie tylko sukces Nowego Uzbekistanu, ale także dowód siły międzynarodowej współpracy na rzecz ochrony historycznego dziedzictwa kraju” – podsumował.
Trwające wysiłki na rzecz odzyskiwania dóbr kultury
Sprawa wpisuje się w szersze działania mające na celu identyfikację i odzyskiwanie artefaktów wywiezionych z krajów pochodzenia.
Eksperci podkreślają, że takie przypadki pokazują, jak ważne są badania proweniencji oraz współpraca międzynarodowa w walce z nielegalnym handlem dobrami kultury.
„Uważam, że nie da się w pełni rozwijać współczesnej kultury, nie rozumiejąc własnego dziedzictwa” – mówi Olivia Whitting, koordynatorka ds. dziedzictwa kulturowego w Art Loss Register. „Wysiłki zmierzające do tropienia i zwrotu zabytków są częścią budowania tej podstawy”.
Przedstawiciele Centrum Cywilizacji Islamskiej zapowiadają, że współpraca z muzeami, galeriami i domami aukcyjnymi będzie kontynuowana, by namierzyć kolejne obiekty.
Centrum zapowiada też aktywną obecność na międzynarodowych rynkach sztuki – udział w aukcjach i nawiązywanie partnerstw instytucjonalnych – aby odnajdywać i sprowadzać następne obiekty związane z dziedzictwem kulturowym Uzbekistanu.
Zaangażowani w te działania badacze zwracają uwagę, że odzyskane artefakty pochodzą z różnych epok i pomagają lepiej zrozumieć przemiany kulturowe w Azji Centralnej na przestrzeni kilku stuleci.