Realne płace w strefie euro spadły od początku 2021 do początku 2026 o prawie 2%, ale siła nabywcza pracowników w Europie zmieniała się bardzo nierówno. Euronews Business analizuje, gdzie płace zyskały lub straciły najwięcej i z jakich powodów.
Pandemia COVID-19, inwazja Rosji na Ukrainę, gwałtowny wzrost cen energii, rekordowa inflacja i inne czynniki wywarły silną presję na płace w całej Europie. Rosnące koszty utrzymania mocno uderzyły w miliony europejskich gospodarstw domowych.
REKLAMA
REKLAMA
Wynagrodzenia realne, czyli uwzględniające inflację, spadły w jednej trzeciej analizowanych krajów europejskich w okresie pięciu lat do początku 2026 roku.
Które państwa odnotowały największe spadki płac realnych między pierwszymi kwartałami 2021 i 2026 roku? Gdzie wynagrodzenia realne rosły najszybciej? I dlaczego część krajów okazała się wyraźnymi wyjątkami, gdy w strefie euro jako całości płace realne spadały?
Zgodnie z raportem OECD Employment Outlook 2026, obejmującym 27 krajów europejskich, choć nie wszystkie państwa UE, wynagrodzenia realne w ujęciu skumulowanym spadły w dziewięciu państwach między pierwszymi kwartałami 2021 i 2026 roku.
Skutki kryzysu kosztów życia z lat 2022–2023
„Na płace realne wciąż wpływał kryzys kosztów życia z lat 2022–2023, nawet w pierwszym kwartale 2026 roku” – powiedział Euronews Business Andrea Bassanini, redaktor raportu OECD Employment Outlook.
„Odnowienie sektorowych układów zbiorowych nie następuje co roku i zwykle jest rozłożone w czasie, dlatego uzgodnione w nich płace potrzebowały dużo czasu, by się odbudować – i nadal nie wróciły w pełni do poprzednich poziomów.”
Zwrócił też uwagę, że ustawowe płace minimalne w dużej mierze nadążały za wzrostem cen.
We Włoszech płace realne spadły o ponad 6%
We Włoszech odnotowano największy spadek: wynagrodzenia realne obniżyły się o 6,1%. Ronald Janssen, były główny ekonomista Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (ETUC) oraz Związkowego Komitetu Doradczego (TUAC), wskazał, że do spadku płac realnych przyczyniło się systematyczne odkładanie nowych porozumień przez pracodawców oraz osłabienie pozycji negocjacyjnej związków zawodowych.
Michele Bavaro, ekonomista z włoskiej Scuola Normale Superiore, ocenił, że historycznie długie opóźnienia w odnawianiu umów zbiorowych spowolniły odbudowę płac nominalnych po wzroście inflacji.
Richard Grieveson i Meryem Gökten z Wiedeńskiego Instytutu Międzynarodowych Badań nad Gospodarką (wiiw) zwrócili również uwagę na słabą produktywność, stłumiony wzrost gospodarczy oraz relatywnie powolne dostosowanie płac nominalnych we Włoszech.
W Czechach płace realne spadły o 5,8%, a w Szwecji o 4,8%. W Danii odnotowano spadek o 2,1%, w Hiszpanii o 2%. W całej strefie euro wynagrodzenia realne obniżyły się w tym czasie o 1,8%.
Niewielkie spadki, od 0,7% do 1,4%, wystąpiły też na Słowacji, w Finlandii, Irlandii i Szwajcarii.
Realne płace w Polsce. Jeden z lepszych wyników w Europie
Ronald Janssen zwrócił uwagę na przyspieszenie inflacji w latach 2021–2022 w strefie euro.
„W kolejnych rundach negocjacji zbiorowych po wielkim wybuchu inflacji próbowano odbudować siłę nabywczą płac. Jednak pozycja przetargowa pracowników i związków zawodowych była osłabiona przez obawy o miejsca pracy wynikające z kilku lat stagnacji gospodarczej, lęku przed deindustrializacją z powodu konkurencji Chin oraz wojny celnej pod wodzą USA, która ograniczała dostęp do ważnego rynku eksportowego Europy” – powiedział Euronews Business.
W Belgii poziom płac realnych pozostał bez zmian, natomiast we Francji i Estonii zanotowano symboliczne wzrosty, po 0,1%.
Turcja: znaczący wyjątek
Turcja wyróżnia się jako najbardziej spektakularny wyjątek: odnotowała najwyższy wzrost płac realnych, o 78,6%, mimo inflacji na poziomie 32% w połowie 2026 roku.
„Wzrost płac realnych w Turcji o 79% jest matematycznie poprawny, ale zawyża poprawę poziomu życia” – powiedzieli Euronews Business Grieveson i Gökten.
„W 2021 roku płace realne były na niskim poziomie, wciąż przygniecione skutkami kryzysu walutowego z 2018 roku, dlatego część tego wzrostu to w istocie odrabianie wcześniejszych strat.”
Dodali, że głównym czynnikiem gwałtownego wzrostu w latach 2022–2023 były podwójne podwyżki płacy minimalnej, w dużej mierze motywowane wyborami.
„Po wyborach w 2023 roku dostosowania wróciły do trybu raz w roku i od tego czasu pozostają poniżej inflacji” – dodali Grieveson i Gökten.
Zakwestionowali także wiarygodność danych o inflacji w Turcji, powołując się na zarzuty partii opozycyjnych, że oficjalne wskaźniki są manipulowane.
Węgry: najwyższy wzrost w UE
Węgry plasują się na drugim miejscu z wynikiem 29,8% i są zarazem wyjątkiem w samej UE. W Polsce płace realne wzrosły o 16,5%. Cała pierwsza trójka znajduje się poza strefą euro.
„Silny wzrost płac realnych na Węgrzech w ostatnich pięciu latach odzwierciedla połączenie strukturalnych niedoborów siły roboczej, rządowej polityki płacowej oraz procesu nadrabiania po szoku inflacyjnym” – powiedział Péter Virovácz, główny ekonomista ING.
Jego zdaniem wyjątkowe wyniki Węgier w zakresie płac realnych nie są skutkiem nadzwyczajnego wzrostu produktywności, lecz połączonego wpływu napiętej sytuacji na rynku pracy, agresywnej polityki płacy minimalnej, trwającego procesu konwergencji płac oraz starań pracowników, by odzyskać siłę nabywczą po szoku inflacyjnym.
W strefie euro najsilniejszy wzrost płac realnych odnotowała Litwa – o 14,8%. W żadnym innym kraju nie przekroczył on 10%. Wynagrodzenia realne zwiększyły się także o 7,4% na Łotwie, o 6,6% w Słowenii, o 5,6% w Portugalii, o 4,7% w Grecji oraz o 4,1% w Luksemburgu.
Największe gospodarki: Wielka Brytania przoduje pod względem wzrostu płac realnych
Wśród pięciu największych gospodarek Europy na czele znalazła się Wielka Brytania, gdzie płace realne wzrosły o 3,6%. W Niemczech i Francji wzrost był niższy niż 1% – odpowiednio 0,9% i 0,1%. We Włoszech odnotowano największy spadek spośród wszystkich analizowanych państw, a w Hiszpanii obniżkę o 2%.
„Pierwszym ważnym czynnikiem jest wzrost ustawowej płacy minimalnej. Na mocy decyzji rządów w Niemczech i Wielkiej Brytanii rosła ona szybciej niż inflacja, a we Francji i Hiszpanii mniej więcej w tym samym tempie” – stwierdził Bassanini.
Grieveson i Gökten podkreślili, że stosunkowo elastyczny system ustalania płac w Wielkiej Brytanii oraz utrzymujące się trudności z rekrutacją sprawiły, iż wynagrodzenia nominalne reagowały na inflację szybciej niż w wielu gospodarkach strefy euro.
W raporcie zaznaczono, że dane za pierwszy kwartał 2026 roku dotyczą okresu sprzed ostatniego gwałtownego wzrostu cen energii po wspólnych atakach USA i Izraela na Iran oraz odwecie Teheranu.