Reformy i programy wsparcia stopniowo poprawiają dostęp kobiet do edukacji, staży i biznesu. Kobiety to 54% studentek i 61% badaczek, ponad 380 tys. dostało kredyty w 2025 r. Normy społeczne i przemoc ze względu na płeć nadal hamują postęp.
Uzbekistan awansował o 51 pozycji w globalnym Indeksie Równości Płci i Zarządzania, z 103. na 52. miejsce. Stało się tak po tym, jak szeroko zakrojona reforma ustawodawcza wpisała zasady równości do konstytucji, krajowej strategii rozwoju i ponad 110 odrębnych aktów prawnych.
REKLAMA
REKLAMA
W raporcie Banku Światowego Women, Business and the Law 2026 Uzbekistan zajmuje 48. miejsce na 190 gospodarek, o 43 pozycje wyżej niż poprzednio. Otrzymał 82,1 punktu na 100 za ramy prawne, przy średniej światowej wynoszącej 67. Kraj zdobył maksymalne noty w obszarach mobilności, prawa rodzinnego, wynagrodzeń, opieki nad dziećmi i praw majątkowych, a także poprawił wyniki w prawie pracy i przepisach emerytalnych.
Po wyborach parlamentarnych w 2024 roku kobiety zajmują obecnie 38% mandatów w Izbie Ustawodawczej, 27% w Senacie oraz 32,5% w radach lokalnych.
Edukacja i kompetencje cyfrowe
Od 2026 roku kobiety stanowią 54% studentów szkolnictwa wyższego w Uzbekistanie – to ponad 904 tys. osób – oraz 61% stażystów, asystentów naukowych i doktorantów.
Rząd poszerza dostęp dla kobiet o niskich dochodach. Liczba finansowanych z budżetu miejsc na studiach licencjackich dla kobiet z ubogich rodzin wzrosła z 2 tys. do 4 tys. Z kolei limity przyjęć na studia odpłatne dla kobiet z co najmniej pięcioletnim doświadczeniem zawodowym, ale bez dyplomu, zwiększono pięciokrotnie – z 500 do 2,5 tys.
Przedsiębiorczyni z Andijonu, Muqaddas Sodikova, matka czworga dzieci, przez 12 lat uczyła się w domu, zanim skorzystała z tego programu i zapisała się do Państwowego Instytutu Pedagogicznego w Andijonie. Później z pomocą UNDP założyła firmę. Jej przedsiębiorstwo Sam Bright Line zatrudnia dziś 18 pracowników stałych i ponad 180 sezonowych.
Uzbekistan wyróżnia się także w dziedzinie edukacji cyfrowej. Z analizy Coursery Gender Gap in Generative AI wynika, że to jedyny kraj, w którym kobiety stanowią większość zapisanych na kursy dotyczące generatywnej sztucznej inteligencji – 58,9%.
Kobiety w biznesie i przedsiębiorczości
Przedsiębiorczość kobiet nabiera tempa. W 2025 roku ponad 380 tys. kobiet otrzymało kredyty o łącznej wartości 1,52 mld euro na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Była to część szerszego programu, który dzięki ukierunkowanym pożyczkom, mentoringowi i szkoleniom pomógł ok. 2,3 mln kobiet podjąć pracę zarobkową.
Jak podaje zastępczyni dyrektora departamentu BRB Bank, Zulfiya Saburova, sama ta instytucja sfinansowała ponad 11 tys. firm prowadzonych przez kobiety, na kwotę ok. 29,34 mln euro.
– Pożyczki udzielane są na preferencyjnych warunkach, z siedmioletnim okresem spłaty i dwuletnią karencją – mówi.
Niektóre beneficjentki weszły już na rynki eksportowe. Założycielka firmy tekstylnej Artatex LLC, Nargiza Bekmuratova, sprzedaje dziś swoje produkty do Stanów Zjednoczonych, Rosji, Azerbejdżanu i Kazachstanu, a wartość jej rocznego eksportu sięga ok. 3,72 mln euro.
Zmieniający się rynek pracy
Kobiety stopniowo wchodzą do branż, które przez lata były przed nimi zamknięte. Krajowy operator energetyki wodnej Uzbekhydroenergo zatrudnia obecnie 381 kobiet wśród 1435 specjalistów, w tym 40 na stanowiskach kierowniczych.
W Samarkandzie szkoli się kobiety na motornicze tramwajów.
– Zaczęliśmy szkolić więcej kobiet, bo zwykle prowadzą ostrożnie i dobrze współpracują z pasażerami – mówi Sherali Namatov, dyrektor miejscowego przedsiębiorstwa tramwajowego, które zatrudnia obecnie 14 kobiet wśród 80 pracowników.
Ważna bariera prawna zniknęła wraz z przyjęciem rządowej uchwały nr 85, która zniosła zakaz zatrudniania kobiet jako kierowców autobusów i ciężarówek.
Znaczenie tej reformy nie kończy się na symbolice. Inicjatywa Global Accelerator on Jobs and Social Protection z 2025 roku szacuje, że 60% pracujących Uzbekek funkcjonuje dziś w szarej strefie gospodarki. Program ma pomóc im przejść do formalnego zatrudnienia, z dostępem do emerytur i ubezpieczenia zdrowotnego.
Głęboko zakorzenione bariery społeczne
Mimo reform przemoc ze względu na płeć (GBV) oraz szkodliwe normy społeczne wciąż stanowią poważne wyzwanie. Według UN Women we wszystkich krajach Azji Centralnej istnieją odpowiednie ramy prawne, ale ich egzekwowanie nadal jest niewystarczające.
Z oficjalnych statystyk, na które powołuje się Senat, wynika, że tylko w pierwszej połowie 2025 roku w Uzbekistanie zarejestrowano 48 303 przypadki nękania i przemocy wobec kobiet. To wyraźny wzrost w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego. W tym czasie postępowania wszczęto wobec ponad 6 tys. osób.
Kobiety zagrożone przemocą mogą w ciągu 24 godzin otrzymać nakaz ochrony, skorzystać ze schronisk i pomocy prawnej, a sprawcy mogą zostać skierowani na terapię lub ukarani administracyjnie.
W październiku 2025 roku w regionie Fergany otwarto nowe schronisko dla osób, które doświadczyły przemocy ze względu na płeć. Placówka zapewnia wsparcie socjalne, prawne i psychologiczne.
– Postęp w obszarze prawa i edukacji jest znaczący, ale trwała równość płci wymaga, by mężczyźni stali się aktywnymi sojusznikami w domach, w pracy i w społecznościach lokalnych – podkreśliła stała przedstawicielka UNDP, Akiko Fujii.
Takie inicjatywy jak kampania „16 dni działań przeciw przemocy ze względu na płeć” w 2025 roku oraz programy wzmacniania lokalnych społeczności mają zmieniać normy społeczne i wzmacniać mechanizmy ochrony.