Wycofane turbiny wiatrowe i łopaty: część zyskuje nowe życie jako konstrukcje i elementy budynków.
Europa zmierza do rekordowego roku dla energetyki wiatrowej. W pierwszej połowie 2026 r. zainstalowano 8,8 GW nowej mocy – o 30 proc. więcej niż rok wcześniej.
REKLAMA
REKLAMA
Taka ilość energii wystarcza, by zasilić około siedem milionów europejskich gospodarstw domowych. Pozwala też zastąpić import paliw kopalnych odpowiadający 25 tankowcom LNG rocznie, szacuje branżowa organizacja WindEurope.
Każda turbina, która staje na maszcie, kiedyś musi zostać zdemontowana. Producenci wciąż szukają sposobów, by podczas tego procesu nie marnować żadnych materiałów.
Do 90 proc. masy turbiny wiatrowej stanowią materiały łatwe do recyklingu, takie jak stal, miedź, aluminium i beton. Więcej kłopotów sprawiają kompozyty, z których głównie wykonuje się łopaty.
„Oddzielenie materiałów kompozytowych od żywicy wymaga specjalistycznych procesów, często z użyciem wysokich temperatur lub innych energochłonnych metod obróbki” – mówi dla Euronews Earth Eva Julius-Philipp, dyrektorka ds. środowiska i zrównoważonego rozwoju w obszarze biznesowym Wind w firmie Vattenfall. „W niektórych przypadkach takie procesy wpływają na jakość i wartość odzyskanych materiałów, co utrudnia recykling na dużą skalę”.
Od czasu wprowadzenia w 2021 r. zakazu składowania na wysypiskach łopat, osłon gondoli i stożków nosowych szwedzka spółka opracowała kilka kreatywnych alternatyw.
Od łopat do budynków: elementy turbin dostają drugie życie
Z poziomu ziemi trudno sobie uświadomić, jak ogromne są duże turbiny wiatrowe. Aby to pokazać, Vattenfall połączył siły z biurem projektowym Superuse i przekształcił wycofaną z eksploatacji osłonę gondoli turbiny – mieszczącą urządzenia mechaniczne i elektryczne – w kompaktową przestrzeń mieszkalną.
Skrzynia ma 4 metry szerokości, 10 metrów długości i 3 metry wysokości. Dawniej znajdowała się na szczycie austriackiej wieży wiatrowej. Dziś to minidom z kuchnią, łazienką i częścią dzienną, wyposażony w pompę ciepła, panele fotowoltaiczne i słoneczny podgrzewacz wody.
Projekt zaprezentowano w 2024 r. podczas Dutch Design Week. Był częścią inicjatywy badającej, jak ponownie wykorzystywać materiały przy jak najmniejszym zużyciu energii i jak najmniej emisyjnych procesach.
Nowego zastosowania szukają także łopaty. Po wyłączeniu z eksploatacji w 2023 r. 57 łopat z duńskiej lądowej farmy wiatrowej Nørre Økse Sø zyskało drugie życie jako fasada wielopoziomowego parkingu w Lund.
To otworzyło drogę do wielu pomysłowych zastosowań zużytych łopat – od ram pod panele słoneczne po narty zjazdowe.
„Projekty takie jak Tiny House, inwestycje budowlane z wykorzystaniem łopat czy narty z recyklingu nie stanowią jeszcze rozwiązania na dużą skalę. Mają jednak pomóc nam zdobywać doświadczenie, rozwijać nowe zastosowania i pobudzać rynek rozwiązań cyrkularnych” – podkreśla Julius-Philipp.
Jak dodaje, jeśli tylko jest to bezpieczne, priorytetem pozostaje wydłużanie okresu użytkowania istniejących komponentów poprzez ich ponowne użycie i renowację.
Recykling łopat turbin wiatrowych: wielowarstwowe wyzwanie
Łopaty turbin wiatrowych mają od 50 do 100 metrów długości i są projektowane tak, by obracały się w trudnych warunkach pogodowych nawet przez 25 lat. Ich trwałość wynika z materiałów, które jednocześnie utrudniają recykling: włókien szklanych i węglowych, żywic epoksydowych, drewna balsa, metali i różnych wypełniaczy, ściśle sprasowanych w warstwy.
Vattenfall chce do 2030 r. osiągnąć pełną cyrkularność w wykorzystaniu tych materiałów kompozytowych. Firma pracuje nad nowymi metodami ponownego użycia, zmiany przeznaczenia, odnowy i recyklingu łopat.
„Gdy materiałów kompozytowych nie da się poddać recyklingowi z wysoką wartością dodaną, można je wykorzystać w procesach odzysku energii i/lub współprzetwarzania w przemyśle cementowym” – wyjaśnia Julius-Philipp.
Obecnie Vattenfall stosuje mechaniczne procesy recyklingu, które przekształcają materiał z łopat w kompozytowe płatki lub wypełniacze do nowych produktów. Z kolei piroliza – termiczny proces recyklingu – pozwala odzyskiwać włókna i inne surowce wtórne.
Technologia to jednak tylko część wyzwania. „Wycofywane z eksploatacji łopaty nie trafiają do recyklingu w stałym, przewidywalnym strumieniu, co utrudnia ekonomiczne skalowanie rozwiązań recyklingowych” – dodaje Julius-Philipp.
W nadchodzących latach pierwsza generacja dużych europejskich farm wiatrowych będzie kończyć okres eksploatacji. Coraz więcej łopat trafi na „emeryturę”, co zwiększy zapotrzebowanie na rozwiązania „skalowalne, opłacalne kosztowo i energooszczędne” – zaznacza.
Unia Europejska nie wprowadziła jeszcze zakazu składowania zużytych łopat na wysypiskach. Obecnie obowiązujące, krajowe zakazy mają tylko Austria, Finlandia, Niemcy i Niderlandy, a organizacja WindEurope zabiega w Brukseli o nadanie takim przepisom mocy obowiązującej we wszystkich państwach członkowskich.
„Potrzebne jest teraz otoczenie regulacyjne, które pozwoli rozwijać cyrkularne łańcuchy wartości i rynek surowców wtórnych” – mówi Julius-Philipp. Liczy, że przygotowywana przez Komisję Europejską ustawa o gospodarce obiegu zamkniętego, której projekt ma zostać przedstawiony jeszcze w tym roku, pomoże taki system stworzyć.
Projektowane z myślą o recyklingu: przyszłość łopat turbin?
Producenci coraz częściej uwzględniają etap końca życia produktu przy projektowaniu łopat turbin.
Przykładem są łopaty RecyclableBlades firmy Siemens Gamesa, stosowane na morskiej farmie wiatrowej Hollandse Kust Zuid (HKZ) należącej do Vattenfall w Niderlandach.
W tych łopatach zastosowano rodzaj żywicy, która rozpuszcza się w niskotemperaturowym, lekko kwaśnym roztworze. Pozwala to oddzielić żywicę od pozostałych materiałów w łopacie – włókna szklanego, włókna węglowego, tworzyw sztucznych, drewna i metalu – bez istotnego pogorszenia ich właściwości. Dzięki temu odzyskane surowce można szerzej wykorzystywać w nowych, wysokiej jakości produktach.
„Choć łatwe do recyklingu łopaty nie są jeszcze powszechnie stosowane, obserwujemy rosnące zainteresowanie technologiami, które umożliwiają bardziej efektywny recykling łopat i pozwalają zachować wartość oraz jakość odzyskanych materiałów” – podsumowuje Julius-Philipp.