Euronews na łotewskim patrolowcu Valpas śledzi akcje na morzu i bazę dronów Fronteksu. Poszukiwania migrantów koło Chrissi ujawniają ryzyko, a ośrodki przyjęć są przeciążone.
Na wielu szlakach prowadzących do Unii Europejskiej liczba nielegalnych przekroczeń granicy spada, a na Krecie dzieje się odwrotnie. Grecka wyspa, znana przede wszystkim z plaż i turystyki, mierzy się z gwałtownym wzrostem liczby osób przybywających z Afryki Północnej i Azji.
W ciągu pierwszych dziesięciu miesięcy 2026 roku na Kretę dotarło ok. 24 tys. migrantów, podczas gdy w całym 2025 roku było ich około 17 tys.
Większość łodzi wypływa z wschodniej Libii i pokonuje setki kilometrów otwartego morza w kierunku Gavdos, niewielkiej wyspy na południe od Krety, albo bezpośrednio ku południowemu wybrzeżu Krety.
Mimo zintensyfikowanych patroli, samolotów obserwacyjnych i zaawansowanych systemów nadzoru, przeprawy trwają.
Aby zrozumieć, co dzieje się na południowej morskiej granicy Europy, Euronews dołączył do patrolu Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej Frontex, spędzając czas z jej załogami na morzu i odwiedzając ośrodki koordynujące nadzór z powietrza.
Poszukiwania zaginionych migrantów
Podczas naszego pobytu na Krecie jedno z zdarzeń dobitnie pokazało, jak niebezpieczny staje się ten coraz bardziej uczęszczany szlak migracyjny.
Po południu 4 listopada na wyspie Chrissi, mniej więcej 15 km od południowego wybrzeża Krety, znaleziono samotnego migranta.
Twierdził, że płynął z 60 innymi osobami, co uruchomiło zakrojoną na szeroką skalę akcję poszukiwawczo‑ratowniczą.
To tylko jedno z dziesiątek zdarzeń wymagających reakcji greckich i europejskich patroli oraz ekip ratunkowych operujących u wybrzeży Krety.
Przedstawiciele miejscowej Straży Przybrzeżnej w Heraklionie przekazali Euronews, że w ciągu zaledwie 48 godzin w ich rejonie odpowiedzialności pojawiło się 13 łodzi z około 400 migrantami.
W tym samym czasie znaleziono też ciała około 20 osób. To bolesne przypomnienie, jaką cenę w ludzkich życiach ma coraz bardziej ryzykowna droga na południowe wybrzeża Europy.
Łotewski patrolowiec strzeże granic Europy
Grecja jest miejscem największej operacji Fronteksu w całej Unii Europejskiej; agencja wspiera tam greckie władze w szerokim zakresie działań.
Agencja zapewnia sprzęt techniczny, środki obserwacji oraz wsparcie przy odsyłaniu migrantów, którzy nie mają prawa pozostania w UE. Wszystkie działania prowadzone są we współpracy z greckimi władzami, które zachowują dowodzenie operacyjne.
Tylko na Krecie i Gavdos – niewielkiej greckiej wyspie na południe od Krety, będącej najbardziej na południe położoną zamieszkaną wyspą Europy – do wsparcia greckich służb skierowano ponad 40 funkcjonariuszy, trzy samoloty, bezzałogowy statek powietrzny i sześć jednostek patrolowych.
Wśród tych jednostek jest „Valpas”, łotewski statek patrolowy operujący na południe od Krety od około 18 miesięcy. Typowy patrol na jego pokładzie trwa 72 godziny. Dla 20‑osobowej załogi okręt jest jednocześnie miejscem pracy i tymczasowym domem.
Rozstając się z rodzinami, członkowie załogi starają się podtrzymywać więź z Łotwą i kultywować znane im zwyczaje, nawet gdy działają z dala od kraju. Kapitan Ozers, ojciec trójki dzieci, rozmawia z nimi każdego wieczoru.
Kapitan Ozers powiedział Euronews, że akcje ratunkowe potrafią być skrajnie trudne i niebezpieczne – zarówno dla migrantów podejmujących przeprawę, jak i dla załóg, które próbują ich bezpiecznie podjąć z morza.
Przywołał jedno z najtrudniejszych doświadczeń, jakie przeżył na morzu:
„Zdarza się, że wszyscy próbują jednocześnie wstać, co może doprowadzić do wywrócenia łodzi. Sam przeżyłem taką sytuację podczas operacji, gdy dwie osoby wypadły za burtę. Mieliśmy szczęście, że tylko dwie znalazły się w wodzie. Była noc, ale cały czas utrzymywaliśmy z nimi kontakt wzrokowy. Rzuciliśmy im koła ratunkowe i inne środki utrzymania na wodzie, a najpierw zabezpieczyliśmy większą grupę pasażerów na łodzi. Kiedy byli już bezpieczni, oddaliliśmy się od jednostki i podeszliśmy manewrem do dwóch osób w wodzie.”
Warunki pogodowe dodatkowo komplikują takie działania. Kapitan Ozers tłumaczy, że jedno z największych zagrożeń pojawia się, gdy migranci wypływają przy sprzyjającej pogodzie, a po drodze warunki gwałtownie się pogarszają.
„Najtrudniej jest, gdy wyruszają przy ładnej pogodzie, a potem nagle się ona psuje. Musimy zaplanować, jak ich podjąć z morza, i wtedy robi się naprawdę niebezpiecznie.”
Ioannis Orphanos, dowódca 7. Regionalnego Dowództwa Helleńskiej Straży Przybrzeżnej, odpowiedzialnego za działania tych służb na całej Krecie, podkreśla, że akcje ratunkowe bywają wyjątkowo wymagające.
„Niektóre zdarzenia są niezwykle trudne i niestety zdarzają się sytuacje, w których giną ludzie. Trzeba pamiętać, że obszar jest ogromny, a warunki pogodowe często są niesprzyjające. Mamy do czynienia z osobami, które nigdy wcześniej nie widziały morza, zupełnie nie znają środowiska morskiego i mogą nawet nie umieć pływać” – powiedział Euronews.
Oczy nad Morzem Libijskim
Operacje Fronteksu opierają się także na zaawansowanym nadzorze z powietrza. Z lotniska Tympaki na Krecie agencja wykorzystuje drona Heron 1 – nowoczesny bezzałogowy statek powietrzny o dużej długotrwałości lotu, wyposażony w zaawansowany radar, kamery wysokiej rozdzielczości i systemy obrazowania termicznego. Może pozostawać w powietrzu ponad 20 godzin, przez całą dobę monitorując rozległe obszary Morza Libijskiego.
Obrazy z drona trafiają na żywo do centrum operacyjnego Helleńskiej Straży Przybrzeżnej w Pireusie oraz do siedziby Fronteksu w Warszawie, przy czym dowodzenie operacyjne pozostaje w rękach greckich władz.
Evangelos Diamantis, szef Wydziału Monitoringu i Nadzoru w Centrum Operacyjnym Fronteksu, wyjaśnia, dlaczego wczesne wykrywanie łodzi ma kluczowe znaczenie:
„Łodzie używane przez siatki przemytnicze nie nadają się do żeglugi. Często mają niesprawne silniki, więc nie ma gwarancji, że dotrą do celu – w tym przypadku do europejskich wybrzeży, czyli Grecji. Są zawsze przepełnione, co czyni je wyjątkowo podatnymi na zatonięcie czy wypadki, zwłaszcza przy złej pogodzie. Wczesne namierzenie takich jednostek zwiększa szansę, że uda się uratować ludzi na pokładzie i bezpiecznie doprowadzić ich do brzegu.”
Narastające napięcia na Krecie
Mimo rozbudowanego nadzoru migranci wciąż docierają na wyspę. Nowo przybyli są od razu przewożeni do czterech ściśle kontrolowanych ośrodków tymczasowego zakwaterowania, gdzie czekają na transport do Grecji kontynentalnej.
Nieustanne przyjazdy wzmacniają sprzeciw mieszkańców i władz lokalnych, które nie chcą, by migranci pozostawali w ich społecznościach.
Kreta mierzy się więc z presją na dwóch frontach: musi jednocześnie radzić sobie z rosnącą liczbą nowych przyjazdów i narastającym oporem lokalnej społeczności.
Dla Unii Europejskiej wyzwanie wykracza jednak daleko poza samą grecką wyspę.
Wraz ze zmianami szlaków migracyjnych i rozwojem możliwości nadzoru pozostaje podstawowe pytanie: w jaki sposób Frontex może skuteczniej zarządzać nielegalną migracją, jednocześnie wypełniając obowiązek ochrony ludzkiego życia na morzu?