Kiła nie jest chorobą, która zagraża wyłącznie osobom żyjącym w skrajnej biedzie – zakażenie może dotknąć każdego. Na Węgrzech skala problemu rośnie dramatycznie. W tym roku z powodu zakażenia zmarło już 31 płodów i noworodków.
Powróciła choroba znana z minionych stuleci, którą dziś skłonni bylibyśmy uważać przede wszystkim za problem krajów rozwijających się. Sytuacja związana z kiłą na Węgrzech gwałtownie się pogarsza i przybiera dramatyczne rozmiary. Tylko w ostatnich trzech miesiącach tego roku zarejestrowano 747 przypadków – 516 na prowincji i 231 w Budapeszcie.
Krajowe Centrum Zdrowia Publicznego i Farmacji (NNGYK), odpowiadając na pytania portalu Telex, poinformowało, że do 12 listopada odnotowano 144 przypadki kiły wrodzonej. W 31 z nich zakażenie doprowadziło do śmierci dziecka. Dwadzieścia sześć płodów zmarło jeszcze w łonie matki, a pięcioro noworodków zmarło już po urodzeniu w następstwie zakażenia.
Kiła jest obecnie najszybciej rozprzestrzeniającą się chorobą przenoszoną drogą płciową na Węgrzech. Z najnowszych danych NNGYK wynika, że najbardziej dotknięte są komitaty Bács-Kiskun, Szabolcs-Szatmár-Bereg, Jász-Nagykun-Szolnok oraz Heves.
Szczególnie niepokojące są zarówno tempo wzrostu zachorowań, jak i utrzymująca się tendencja wzrostowa. Według danych NNGYK liczba zgłoszonych przypadków kiły zwiększyła się z 777 w 2020 roku do 2462 w 2025 roku.
Co trzeba wiedzieć o kile
Kiłę, znaną również jako „verebaj”, wywołuje Treponema pallidum – cienka, spiralnie skręcona bakteria. Zakażenie przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych, ale może również dojść do niego w czasie ciąży, gdy bakteria przechodzi z matki na płód.
Jednym z pierwszych objawów zakażenia jest zazwyczaj bezbolesne owrzodzenie. Może ono zniknąć samo, nawet bez leczenia, co jednak nie oznacza, że choroba ustąpiła. Początkowo mogą pojawić się również bóle głowy, objawy przypominające przeziębienie, ból gardła czy ogólne złe samopoczucie. W innych przypadkach występują utrata masy ciała, wypadanie włosów lub powiększenie węzłów chłonnych.
W kolejnych stadiach mogą pojawić się wysypki i inne objawy, które łatwo pomylić z innymi chorobami. Nieleczone zakażenie może z czasem prowadzić do poważnych uszkodzeń układu nerwowego, serca i naczyń krwionośnych. Kiłę można jednak skutecznie leczyć antybiotykami, najczęściej penicyliną. Dlatego tak istotne jest jej wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie terapii.
Zakażenie jest szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży, płodów i noworodków. Jeśli ciężarna nie otrzyma odpowiedniego leczenia na czas, kiła może doprowadzić do poronienia, urodzenia martwego dziecka lub ciężkiej choroby u noworodka. Przy właściwie przeprowadzonym leczeniu można jednak w większości przypadków zapobiec zakażeniu płodu.
Choroba pojawia się w źródłach już w XV wieku, gdzie określano ją mianem „wielkiej ospy”. W 1530 roku lekarz z Werony napisał poemat inspirowany mitologią, w którym karą dla głównego bohatera była choroba weneryczna nazwana „syhilis”, którą miał zarazić się od owcy. Z czasem w różnych częściach świata pojawiały się kolejne nazwy choroby – często zależne od tego, kogo w epoce wielkich odkryć geograficznych i rozwoju żeglugi obwiniano o przywleczenie zakażenia do danego kraju.
Choroba dotknęła nie tylko poetę Endre Adyego, lecz także takich artystów jak Mihály Munkácsy, Paul Gauguin czy Henri de Toulouse-Lautrec. Zakażenie przypisywano również kompozytorowi Schubertowi oraz gangsterowi Alowi Capone. Według jednej z teorii kiła mogła przyczynić się także do śmierci lekarza Ignaza Semmelweisa, który zasłynął z odkrycia przyczyn gorączki połogowej.
Co stoi za rozprzestrzenianiem się kiły na Węgrzech?
Za wzrostem liczby zakażeń na Węgrzech stoi kilka powiązanych ze sobą czynników społecznych, seksualnych i zdrowotnych. Obecnej sytuacji nie da się wyjaśnić jednym powodem. Zmieniły się sposoby nawiązywania relacji seksualnych, wiele zakażeń przebiega bez wyraźnych objawów, a część osób nie wykonuje badań przesiewowych w odpowiednim czasie.
Do najważniejszych czynników należą:
Rzadsze stosowanie prezerwatyw – seks bez zabezpieczenia zwiększa ryzyko przeniesienia zakażenia. Kiłą można zarazić się podczas seksu waginalnego, analnego i oralnego.
Zakażenia przebiegające bezobjawowo – początkowe objawy choroby mogą ustąpić nawet bez leczenia, ale nie oznacza to wyleczenia. W rezultacie wiele osób może nie zdawać sobie sprawy z tego, że jest zakażonych.
Aplikacje randkowe – ułatwiają nawiązywanie kontaktów i znajdowanie okazjonalnych partnerów. Same w sobie nie powodują zakażeń, jednak częstsza zmiana partnerów seksualnych może sprzyjać dalszemu rozprzestrzenianiu się choroby.
Późne rozpoznanie – osoby, które nie wykonują regularnych badań przesiewowych, mogą przez długi czas pozostawać nieświadome zakażenia i nieświadomie przekazywać je kolejnym osobom.
Trudności z rozpoznaniem zakażenia – objawy kiły mogą przypominać symptomy wielu innych chorób. Bezbolesne owrzodzenie na narządach płciowych, w jamie ustnej lub w okolicach odbytu może łatwo pozostać niezauważone.
Dlaczego kiła jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży i płodów?
To jeden z najpoważniejszych aspektów obecnej sytuacji epidemiologicznej na Węgrzech. Bakteria wywołująca kiłę może przeniknąć przez łożysko i zakazić rozwijający się płód. Zakażenie takie określa się mianem kiły wrodzonej.
Z danych NNGYK z września 2026 roku wynika, że w 2025 roku zakażenie kiłą stwierdzono u 91 noworodków, co odpowiadało 126 przypadkom na 100 tysięcy żywych urodzeń. W pierwszych ośmiu miesiącach 2026 roku zarejestrowano natomiast 100 takich przypadków.
To niezwykle poważna sytuacja. Wartość docelowa określona przez Światową Organizację Zdrowia wynosi 50 przypadków na 100 tysięcy żywych urodzeń. Oznacza to, że wskaźnik na Węgrzech jest ponad dwukrotnie wyższy od zalecanego poziomu.
Niepokojąco wyglądają również dane w skali europejskiej. Spośród 140 przypadków kiły wrodzonej zarejestrowanych w 2024 roku w krajach UE/EOG aż 42 odnotowano na Węgrzech. Oznacza to, że przypadki z tego kraju stanowiły 30 procent wszystkich zakażeń zarejestrowanych w tym okresie w UE/EOG.
Specjaliści z Uniwersytetu Semmelweisa opublikowali w 2026 roku badanie, w którym przeanalizowali 185 ciąż u 180 ciężarnych kobiet zakażonych kiłą w latach 2015–2025. Wynika z niego, że aż 75 proc. zakażeń rozpoznano dopiero w drugim lub trzecim trymestrze ciąży. Co więcej, w momencie diagnozy 94 proc. kobiet nie miało żadnych objawów. W części przypadków tak późne rozpoznanie pozostawiało niewiele czasu na podjęcie skutecznych działań zapobiegających zakażeniu płodu.
Badanie wskazuje również na inne istotne problemy, w tym późne zgłaszanie się kobiet do opieki prenatalnej oraz wypadanie z systemu regularnej kontroli położniczej.
Nowy tryb postępowania w węgierskiej służbie zdrowia
W związku z pogarszającą się sytuacją epidemiologiczną na Węgrzech w 2026 roku NNGYK wprowadziło nowy, ogólnokrajowy tryb postępowania dotyczący badań ciężarnych, ich leczenia oraz opieki nad partnerami seksualnymi. Dokument NNGYK dotyczący zapobiegania kiłie wrodzonej (język węgierski)
Nowe zasady przewidują m.in.:
- badanie przesiewowe w kierunku kiły na początku ciąży, w pierwszym trymestrze, a następnie powtórzenie badania u każdej ciężarnej między 24. a 28. tygodniem ciąży;
- wykonanie szybkiego testu w kierunku kiły podczas porodu u kobiet, które nie były objęte opieką prenatalną lub należą do grupy podwyższonego ryzyka zakażenia;
- rozpoczęcie leczenia penicyliną w przypadku wyniku dodatniego – najpóźniej w ciągu 72 godzin;
- rozpoczęcie poszukiwania i informowania partnerów seksualnych – najpóźniej w ciągu 48 godzin.
Jaka jest sytuacja z kiłą w Europie?
Problem nie dotyczy wyłącznie Węgier. W znacznej części Europy liczba zakażeń kiłą rośnie, a Węgry należą do państw szczególnie dotkniętych tym trendem.
Interesujące są zwłaszcza różnice między państwami Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej.
Jednym z najważniejszych wskaźników przedstawionych w raporcie Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) z 21 maja 2026 roku, opracowanym na podstawie danych za 2024 rok, jest liczba zgłaszanych przypadków kiły na 100 tysięcy mieszkańców.
W poszczególnych krajach wskaźnik ten wynosił:
- Węgry – 18
- Słowacja – 13,1
- Polska – 7,9
- Bułgaria – 6,2
- Słowenia – 4,9
- Rumunia – 3
- Chorwacja – 0,9
Węgry mają więc zdecydowanie wyższy wskaźnik zakażeń niż Słowacja, sześciokrotnie wyższy niż Rumunia i około dwudziestokrotnie wyższy niż Chorwacja.
W przypadku Austrii w tabeli ECDC za 2024 rok nie przedstawiono porównywalnych danych ogólnokrajowych.
Jeszcze bardziej wymowne jest jednak zestawienie dotyczące dzieci, które przyszły na świat z kiłą. Pokazuje ono bowiem nie tylko skalę zakażeń wśród kobiet, lecz także to, na ile poszczególne systemy ochrony zdrowia są skuteczne w zapobieganiu przeniesieniu zakażenia z matki na płód.
Z danych ECDC za 2024 rok, obejmujących 14 krajów, wynika, że w Europie odnotowano 140 przypadków kiły wrodzonej, czyli zakażeń u noworodków. W przeliczeniu na 100 tysięcy żywych urodzeń wskaźnik wynosił:
- Węgry – 47,9
- Bułgaria – 52,5
- Portugalia – 17,5
Na uwagę zasługuje fakt, że Węgry i Bułgaria odpowiadały łącznie za znaczną część wszystkich przypadków kiły wrodzonej odnotowanych w analizowanych krajach europejskich. Tymczasem w Niemczech i Szwecji wskaźnik pozostawał poniżej jednego przypadku na 100 tysięcy żywych urodzeń, a ponad połowa państw UE/EOG nie zgłosiła ani jednego potwierdzonego przypadku.
Dane te pokazują, że skala problemu nie zależy wyłącznie od liczby zakażeń przenoszonych drogą płciową. Równie istotną rolę odgrywa skuteczność systemu opieki prenatalnej, dostępność badań przesiewowych oraz szybkość rozpoznawania i leczenia zakażeń u kobiet w ciąży.
Skąd tak duże różnice między krajami?
Warto wskazać trzy główne czynniki, które mogą tłumaczyć różnice między poszczególnymi krajami:
Rzeczywiste różnice w rozpowszechnieniu zakażeń – sieci kontaktów seksualnych, zwyczaje związane z nawiązywaniem relacji partnerskich oraz istniejące łańcuchy zakażeń mogą znacząco różnić się w poszczególnych państwach.
Różnice w wykrywaniu i rozpoznawaniu zakażeń – w krajach, w których dostęp do badań w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową jest łatwiejszy, wykrywa się więcej zakażeń, a tym samym więcej przypadków trafia do oficjalnych statystyk.
Jakość i organizacja opieki prenatalnej – w przypadku kiły wrodzonej ma to szczególne znaczenie. ECDC podkreśla potrzebę poprawy organizacji powtarzanych badań w czasie ciąży, szybkiego wdrażania leczenia oraz skutecznego obejmowania opieką i diagnostyką partnerów seksualnych zakażonych kobiet.