Modernistyczne budynki Taszkentu łączą nowatorską architekturę z lokalnymi materiałami i wzorami, uwzględniając klimat. Dziesięć z nich wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Architektura Taszkentu odzwierciedla wiele warstw historii miasta. Po trzęsieniu ziemi w 1966 roku nowa generacja gmachów publicznych wprowadziła nowoczesne formy, eksperymentalne materiały i projekty dostosowane do gorącego klimatu.
REKLAMA
REKLAMA
Wiele z tych budynków wciąż jest użytkowanych. Muzea, sale koncertowe, cyrk i stacje metra nadal pełnią funkcje, do których je stworzono, a ich wartość architektoniczna zyskała szersze uznanie.
Dziesięć modernistycznych obiektów z tego okresu włączono dziś do obiektu z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Architektura ukształtowana przez klimat Taszkentu
Modernistyczna architektura, która pojawiła się w Taszkencie, zyskała własny charakter dzięki włączeniu elementów lokalnego budownictwa i miejskiego stylu życia.
Jak podkreśla Saidaziz Ishankhodjaev, zastępca przewodniczącego Fundacji Rozwoju Sztuki i Kultury, architekci, którzy przyjechali do Taszkentu po trzęsieniu ziemi w 1966 roku, przywieźli ze sobą różne podejścia i dostosowywali swoje projekty do miejscowych warunków.
Dziedzińce, dekoracyjne wzory i rozwiązania architektoniczne znane z tradycyjnych uzbeckich budynków stały się częścią niektórych modernistycznych realizacji.
Przykładem jest Państwowe Muzeum Historii, gdzie silna, geometryczna bryła łączy się z rozwiązaniami zaprojektowanymi z myślą o klimacie Taszkentu.
Muzeum zaprojektowane dla miasta
Państwowe Muzeum Historii powstało według projektu architektów Rozanowa i Szestopalowa z 1968 roku. Biała, marmurowa elewacja, wyniesienie nad poziom terenu i wyrazista forma sprawiają, że to jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków w centrum Taszkentu.
Dyrektorka muzeum, Jannat Ismailova, podkreśla, że gmach zaprojektowano z myślą o lokalnych uwarunkowaniach.
Dekoracyjne kraty chronią budynek przed intensywnym letnim słońcem, a szerokie schody i centralne wejście nadają mu mocną obecność w otaczającej przestrzeni miejskiej.
W budynek włączono także lokalne rzemiosło. Rzeźbione, drewniane drzwi wykonali rzemieślnicy z Kokandu, a wewnątrz zastosowano tradycyjny, rzeźbiony tynk ganch.
Budowę zakończono w 1970 roku. Początkowo działało tu Muzeum Lenina. W 1992 roku do gmachu przeniosło się Państwowe Muzeum Historii Uzbekistanu, które działa tu do dziś.
Większość oryginalnej struktury pozostała nienaruszona, dzięki czemu muzeum jest ważnym przykładem modernistycznej architektury Taszkentu.
Muzeum zbudowane wokół sztuki
Państwowe Muzeum Sztuk Uzbekistanu to kolejny przykład tego, jak architekturę podporządkowano funkcji budynku.
Budowę rozpoczęto w 1967 roku, a zakończono w 1974 roku. W przeciwieństwie do muzeów mieszczących się w adaptowanych gmachach, ten budynek od początku projektowano jako muzeum, z uwzględnieniem sal wystawowych i magazynów już w pierwotnych planach.
Olga Udovenko, kierowniczka Działu Uzbeckiej Sztuki Ludowej i Stosowanej w muzeum, wspomina, że w chwili powstania gmach uchodził w Taszkencie za wyjątkowo nietypowy.
Jego pierwotną elewację tworzyły eksperymentalne panele, które ograniczały bezpośrednie nasłonecznienie i pomagały utrzymać odpowiednie warunki dla dzieł sztuki. Później materiał wymieniono, ale badacze zastanawiają się dziś, jak przywrócić budynkowi pierwotny wygląd.
Wewnątrz centralne atrium otaczają poziomy ekspozycyjne rozmieszczone wokół przestrzeni. Znaczna część wystroju wnętrz pozostała niezmieniona.
Zachowanie gmachu stało się częścią szerszej dyskusji o tym, jak modernistyczne budynki mogą spełniać współczesne wymogi techniczne, zachowując swój pierwotny charakter architektoniczny.
Pałac dla życia publicznego
Modernizm ukształtował także przestrzenie przeznaczone na duże zgromadzenia publiczne.
Pałac Przyjaźni Narodów od dziesięcioleci gości koncerty, spektakle, kongresy i inne duże wydarzenia. Jego architektura nawiązuje do lokalnych tradycji zdobniczych: w bryłę wkomponowano ornamenty i detale przypominające ganch.
Widownia pałacu liczy 3816 miejsc, a duża scena została zaprojektowana z myślą o wielkich widowiskach i wydarzeniach.
Dyrektor obiektu, Isroil Gulomov, zwraca uwagę, że budynek powstawał z odwołaniami do lokalnej architektury, w tym elementów, które pomagają chronić wnętrze przed zmiennymi temperaturami w Taszkencie.
Efektem jest przestrzeń publiczna, w której dekoracja architektoniczna ściśle łączy się z funkcją użytkową.
Cyrk o charakterystycznej formie
Innym symbolem tamtego okresu jest budynek zaprojektowany specjalnie dla cyrku.
Budowę Uzbeckiego Państwowego Cyrku rozpoczęto w 1968 roku, a zakończono w 1976 roku. Okrągły gmach mieści arenę oraz zaplecze treningowe.
Kopułę i detale elewacji zaprojektowano z nawiązaniami do dawnego, historycznego Taszkentu.
Budynek przechodzi obecnie renowację. Władze planują zachować jego dotychczasowy wygląd architektoniczny i historyczne elementy.
Jak podkreśla dyrektor Uzbeckiego Państwowego Cyrku, Rustam Madżidow, modernizacja ma poprawić warunki pracy artystów, jednocześnie chroniąc sam gmach.
Modernizm pod ziemią
Modernistyczna architektura Taszkentu sięga także pod ulicami miasta.
Stacja metra Kosmonavtlar w swojej aranżacji wykorzystuje motyw podboju kosmosu. Kolory, ściany i portrety odzwierciedlają fascynację nauką i przestrzenią kosmiczną, która stała u podstaw artystycznej koncepcji stacji.
Szef zajezdni pociągów elektrycznych, Rustam Szafikow, zaznacza, że każda stacja metra w Taszkencie ma własną koncepcję architektoniczną i artystyczną.
Samo metro bardzo się zmieniło od pierwszych dekad istnienia. Sieć rozrosła się o nowe linie i stacje, a liczba pasażerów zwiększyła się do ponad miliona przejazdów dziennie.
Mimo to stacje takie jak Kosmonavtlar zachowują swój pierwotny charakter artystyczny, obsługując jednocześnie nowoczesną sieć transportową.
Ochrona żywej tkanki miasta
Uznanie ze strony UNESCO sprawiło, że większą uwagę poświęca się dziś temu, jak zarządzać tymi budynkami w przyszłości.
Dla Saidaziza Ishankhodjaeva ochrona to coś więcej niż utrzymanie elewacji. Budynki muszą pozostać bezpieczne, sprawne i przydatne we współczesnym użytkowaniu, a ich otoczenie miejskie wymaga starannego planowania.
Obejmuje to ocenę stanu konstrukcji i instalacji, bezpieczeństwa przeciwpożarowego oraz możliwości dostosowania gmachów bez utraty ich tożsamości architektonicznej.
Ponad pół wieku po tym, jak modernistyczna architektura Taszkentu zaczęła się kształtować, wiele jej symboli pozostaje ważną częścią życia miasta.
Ich znaczenie polega na tym, że w jednym okresie rozwoju Taszkentu spotkały się architektura, klimat, lokalne rzemiosło i funkcja publiczna. Uznanie UNESCO zapewnia temu dziedzictwu nowy poziom ochrony, a ich stałe użytkowanie sprawia, że pozostaje ono elementem codzienności.