Zjawisko „Godzilla” El Niño wciąż się nasila na Pacyfiku – kiedy osiągnie szczyt i kiedy osłabnie.
Rok 2026 przejdzie do historii z powodu zjawiska, które może okazać się największym El Niño w pamięci żyjących pokoleń, a świat gorączkowo przygotowuje się na falę ekstremalnych zjawisk pogodowych.
REKLAMA
REKLAMA
To naturalne zjawisko pogodowe (z hiszp. «chłopiec») pojawia się nieregularnie – mniej więcej co 2–7 lat – gdy temperatury mórz we wschodniej części Oceanu Spokojnego stają się wyjątkowo wysokie. Po raz pierwszy eksperci zaczęli ostrzegać na początku tego roku, że może uformować się silne El Niño; sygnałem były ogromne ilości ciepła zgromadzonego w głębszych warstwach oceanu oraz spodziewane osłabienie pasatów przy powierzchni.
W pierwszym tygodniu czerwca Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) potwierdziła, że warunki typowe dla El Niño oficjalnie się rozpoczęły. Pod koniec lata eksperci ostrzegali, że „bezprecedensowe” El Niño może stać się największym epizodem od XIX wieku, zyskując przydomek „Godzilla” lub «Super El Niño».
Czy El Niño się nasila i jakie niesie skutki?
W swoim comiesięcznym biuletynie z 12 października Serwis ds. Zmian Klimatu Copernicus ogłosił (źródło w Angielski), że średnia temperatura powierzchni mórz we wrześniu sięgnęła 21,05°C – to najwyższa wartość dla tego miesiąca w historii pomiarów – w warunkach wzmacniającego się El Niño.
Według WMO (źródło w Angielski) temperatury powierzchni morza w centralnej i wschodniej części tropikalnego Pacyfiku mają osiągnąć rekordowe poziomy w październiku, listopadzie i grudniu.
Odchylenia temperatury powierzchni morza w równikowym, centralno-wschodnim Pacyfiku – regionie, który jest rdzeniem El Niño – mierzy powszechnie stosowany indeks Niño 3.4. Wartości te wyraźnie wzrosły: z przeciętnego poziomu +1,6°C powyżej normy w czerwcu 2026 do +2,5°C powyżej normy w sierpniu.
Na okres październik–listopad–grudzień prognozuje się, że sezonowa średnia anomalia temperatury powierzchni morza według indeksu Niño 3.4 sięgnie około +3,7°C. Byłby to najwyższy poziom od początku obserwacji, silniejszy niż dotychczasowy rekord +2,6°C z okresu listopad 2015–styczeń 2016.
Dotychczasowe epizody El Niño przyczyniały się do rekordowych upałów, podsycały długo trwające susze, gwałtowne powodzie i śmiertelne pożary lasów na całym świecie.
Skutki pogodowe El Niño najmocniej odczuwalne są w strefie tropikalnej, jednak Europa może doświadczać łagodniejszych, bardziej deszczowych zim. Szczyt El Niño może też osłabić wir polarny, zwiększając prawdopodobieństwo nagłego ochłodzenia.
W poprzednich epizodach El Niño Ameryka Południowa, południowa część USA, Afryka Wschodnia i Azja Centralna mierzyły się ze zwiększonym ryzykiem powodzi, podczas gdy susze i zagrożenie pożarami rosły w dużej części Australii, na północy Ameryki Południowej oraz w niektórych krajach Azji, takich jak Indonezja.
Ekstremalne zjawiska pogodowe w innych regionach świata odbiją się jednak rykoszetem także na Europie. Instytut Edukacji Wodnej IHE Delft w Niderlandach pracuje w obszarach bezpośrednio dotkniętych przez El Niño i ostrzega, że wiele podstawowych produktów spożywczych, które Europa importuje, może znaleźć się w strefie ryzyka.
Na przykład w Nikaragui uprawy takie jak kukurydza i fasola mogą zawodzić na już dziś wrażliwych terenach, co prowadzi do braku bezpieczeństwa żywnościowego i utraty dochodów w kraju. Brak deszczu i niskie stany wód w rzekach oznaczają też, że nawadniane uprawy w Kolumbii, północno-wschodniej Brazylii i Indiach będą podlegać poważnym ograniczeniom lub będą musiały w większym stopniu opierać się na wodach gruntowych, co może doprowadzić do ich nadmiernego wykorzystywania – a w konsekwencji do niedoborów eksportowych.
Kalendarium El Niño: kiedy osiągnie szczyt i się zakończy?
Z najnowszego komunikatu WMO wynika, że El Niño ma osiągnąć szczyt w grudniu i utrzyma się w przyszłym roku.
„El Niño jest już mocno ugruntowane i szybko się nasila” – ostrzega sekretarz generalna WMO Celeste Saulo. „Prognozy WMO wskazują, że prawdopodobieństwo jego utrzymywania się do lutego 2027 roku jest niemal stuprocentowe; zjawisko może być jednym z najsilniejszych co najmniej od 1950 roku.”
Ta niemal pewna prognoza nie opiera się na jednym modelu klimatycznym. WMO skoordynowała dane z boi oceanicznych, satelitów i radiosond z 13 krajowych i międzynarodowych ośrodków, aby ją opracować.
El Niño prawdopodobnie nie wygaśnie przed wiosną 2027 roku, a jego skutki mogą utrzymywać się jeszcze dłużej. Dlatego eksperci ostrzegają, że przyszły rok może być najcieplejszy w historii pomiarów.
El Niño zderza się ze zmianą klimatu
Większość epizodów El Niño podnosi globalną średnią temperaturę o około 0,2°C. To wystarczy, by wywołać ekstremalne zjawiska pogodowe w krajach Globalnego Południa, ale stanowi tylko ułamek dodatkowego ocieplenia spowodowanego zmianą klimatu.
Ocieplenie wywołane przez człowieka, wynikające ze spalania paliw kopalnych, podniosło średnią temperaturę powierzchni Ziemi o 1,3–1,4°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. To ono utorowało drogę do upalnego lata w Europie, utrzymującej się suszy i śmiertelnych pożarów.
Dziś skutki El Niño nakładają się na już ocieplający się klimat, który ma znacznie większy wpływ na obserwowane przez nas ekstremalne zjawiska pogodowe. Przykładowo rok 2025 był trzecim najcieplejszym rokiem w historii pomiarów – cieplejszym niż rok 2016, kiedy panowało El Niño – mimo naturalnego chłodzącego oddziaływania jego przeciwieństwa, La Niñy.
Najnowsze badania sugerują, że zmiana klimatu „doładowuje” także epizody El Niño, czyniąc je o 36 proc. silniejszymi niż przed epoką przemysłową.
„El Niño nie dodaje planetcie nowego ciepła. Uwalnia ciepło, które ocean już wcześniej magazynował pod powierzchnią – dlatego silne epizody tak często przypadają na jedne z najgorętszych lat w historii pomiarów (jak w 2024 roku)” – powiedziała Saulo podczas Global Heat Forum w Bangkoku w październiku.
„Ocean, z którego czerpie, jest najcieplejszy, jaki kiedykolwiek zmierzyliśmy. Po prostu dostępne jest więcej ciepła do uwolnienia.”