Zrujnowany kościół Panagii Balinou odrodził się z popiołów i dziś gości unikalny program odtworzenia akustyki Hagii Sofii we współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Stanford w Kalifornii.
Grecy z diaspory, a także goście z Grecji, mogą dziś słuchać bizantyjskich hymnów w zapomnianej, jeszcze niedawno zrujnowanej prawosławnej świątyni w Stambule. Stało się to możliwe dzięki współpracy greckiej wspólnoty Balinu z zespołem profesorów słynnego Uniwersytetu Stanforda w USA. To właśnie dla tego kościoła, który w ostatnich latach został odnowiony od fundamentów dzięki finansowemu wsparciu dobroczyńcy z diaspory, Vyróna Nikolaidisa, realizowany jest specjalny program nagrania łącznie 120 psalmów.
REKLAMA
REKLAMA
Czołowi wykonawcy muzyki bizantyjskiej nagrywają wybrane psalmy w studiu „Sierra” w Atenach, we współpracy z zespołem amerykańskiego uniwersytetu. Pod kierownictwem dyrygenta chóru Grigoriosa Daravanoglu, który nosi tytuł „Archon Maistor Patriarchatu Ekumenicznego”, trzydziestu wybitnych kantorów, w większości pochodzących z rodzin związanych ze Stambułem, wykonuje autentyczne hymny kościelne w patriarchalnym stylu, z wyjątkową wiernością tradycji bizantyjskiej.
Pliki dźwiękowe nagrane w Atenach trafiają do Kalifornii, gdzie mieści się Uniwersytet Stanforda. Zespół naukowy Jonathana Abla obrabia je, dodając pogłos wynikający z akustyki Hagii Sophii, a następnie gotowe nagrania są wysyłane z powrotem do Stambułu. Tam odtwarza się je w kościele, w którym – we współpracy ze Stanfordem – zainstalowano 30 specjalnych głośników, aby jak najlepiej oddać brzmienie przestrzeni.
Jak odtworzono brzmienie Hagii Sophii
Zespół naukowy profesora Jonathana Abla z Uniwersytetu Stanforda, działający w Center for Computer Research in Music and Acoustics (CCRMA), z niezwykłą precyzją zasymulował akustykę Hagii Sophii. Wykorzystano najnowocześniejsze narzędzia audio oraz dogłębną znajomość architektury akustycznej świątyni.
W centrum przedsięwzięcia znajduje się program badawczy Icons of Sound, którym wspólnie kierują Abel i Bissera Pentcheva, również profesor Uniwersytetu Stanforda. Projekt koncentruje się na badaniu i cyfrowym odtworzeniu akustyki historycznych miejsc kultu.
Punktem wyjścia do odkrycia wyjątkowej akustyki Hagii Sophii był prosty balon, który pękł wewnątrz świątyni. Dzięki specjalistycznym pomiarom i badaniom prowadzonym przez zespół profesora Abla, akustyczny „odcisk palca” tego emblematycznego kościoła został z dużą dokładnością przeniesiony do świątyni Zaśnięcia Bogurodzicy w Balinu.
Ta „anabioza” akustyki Hagii Sophii stała się możliwa dzięki wykorzystaniu zaawansowanych systemów przestrzennego odtwarzania dźwięku opracowanych na Stanfordzie, w tym technologii CAVIAR (Controlled Acoustic Virtual Interactive Rendering). To pionierskie rozwiązanie pozwala wiernie odtworzyć doświadczenie akustyczne Hagii Sophii.
Instalacja systemu CAVIAR w kościele Zaśnięcia Bogurodzicy w Balinu jest pierwszym zastosowaniem tej technologii w świątyni poza uniwersyteckim środowiskiem badawczym. Projekt pokazuje, jak współczesna nauka i technologia mogą realnie przyczyniać się do ochrony i upowszechniania niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Najpierw wykonano szczegółowe pomiary i analizy akustyczne, aby Konstantin Basika i Hassan Estakrian, badacze w Stanford Center for Computer Research in Music and Acoustics (CCRMA), mogli wiernie przenieść akustyczne właściwości Hagii Sophii do kościoła Zaśnięcia Bogurodzicy w Balinu.
Dzięki technologii CAVIAR opracowanej na Stanfordzie akustyka Hagii Sophii odwzorowana jest w nowym miejscu z wyjątkową dokładnością. Zwiedzający mogą usłyszeć dźwięk tak, jak rozbrzmiewał w historycznej świątyni. Dziś ta wyjątkowa akustyczna podróż ożywa w kościele Matki Bożej w Balinu: bizantyjskie hymny i psalmy znów brzmią tak, jak przed piętnastu wiekami, oferując odwiedzającym poruszające doświadczenie dźwięku i wiary.
Renowacja kościoła Matki Bożej w Balinu
Kościół Zaśnięcia Bogurodzicy w Balinu to historyczna bizantyńska świątynia, położona zaledwie kilka kroków od siedziby Patriarchatu Ekumenicznego w dzielnicy Fener. „To grecki kościół, historyczna świątynia greckiej wspólnoty prawosławnej miasta, znajdująca się w historycznym trójkącie z ostatnich wieków Bizancjum. Fundamenty pochodzą z epoki bizantyjskiej, lecz budowla, którą można dziś odwiedzić, wywodzi się z czasów osmańskich, z roku 1730. Wspólnota i sam kościół są związane z wielkim rodem Katakuzynów” – wyjaśnia w rozmowie z Euronews Maria Dimou, nauczycielka, która przez lata uczyła w greckich szkołach w Stambule, a dziś na stałe mieszka w Balinu i odpowiada za program PeopleCert dotyczący odnowy świątyni i odtworzenia akustyki Hagii Sophii.
Symeon Soltaridis, przewodniczący greckiej wspólnoty Balinu, opowiada o wysiłku włożonym najpierw w przywrócenie świątyni do życia, a później w przygotowanie jej do innowacyjnego projektu akustycznego Hagii Sophii: „Kiedy przyszliśmy tu po raz pierwszy, zastaliśmy kompletną ruinę. Na zewnątrz wszystkie budynki były zniszczone, a kościół oczywiście był w bardzo złym stanie. Rozpoczęliśmy prace dzięki wielu darczyńcom, a przede wszystkim dzięki wielkiemu dobroczyńcy świątyni, Vyrónowi Nikolaidisowi, tak aby kościół odrestaurować. Po trzydziestu latach w Wielkanoc znów zabrzmiał dzwon, po 72 latach odbył się tu chrzest. Ogólnie wyremontowaliśmy kościół tak, że zaczęło go odwiedzać bardzo wielu ludzi, choć wcześniej nikt o nim nie słyszał. Obecnie przyjeżdża tu około 2,5 tys. osób rocznie”.
„Od dwóch lat trwają prace nad instalacją nowego projektu PeopleCert pana Nikolaidisa, wspieranego przez Komitet Wspólnoty. Projekt polega na odtworzeniu akustyki Hagii Sophii we współpracy z Uniwersytetem Stanforda oraz Laboratorium Dźwięku, Obrazu i Nowych Technologii. Dziś można tu usłyszeć psalmy i tropariony Kościoła prawosławnego w patriarchalnym stylu i z akustyką Hagii Sophii, jakby ktoś znajdował się w środku Hagii Sophii i uczestniczył w liturgii” – tłumaczy Maria Dimou.
„Tym projektem podkreślamy uniwersalną wartość naszego duchowego dziedzictwa, zostawiając jednocześnie ważny ślad dla przyszłych pokoleń. Bo kultura należy do całej ludzkości i nie żyje wyłącznie w zabytkach i przedmiotach, ale także w doświadczeniach, które utrzymują ją przy życiu” – komentuje z kolei Vyrón Nikolaidis, założyciel i prezes grupy PeopleCert, główny sponsor całego przedsięwzięcia.
Tak właśnie w Balacie, między Zdrojem Wlachernos po jednej stronie a Wielką Szkołą Narodu i Patriarchatem Ekumenicznym po drugiej, od kilku lat dokonuje się mały cud: odrodzenie z ruin historycznego kościoła Matki Bożej w Balinu. Coraz więcej mieszkańców Stambułu, a także przyjezdnych z Grecji, odwiedza to miejsce, by uczestniczyć w liturgii i w projekcie poświęconym akustyce Hagii Sophii. Lokalni mieszkańcy mówią, że „wizyta w tej bizantyjskiej świątyni nie jest zwykłym przystankiem, lecz pielgrzymką do historii, kultury i głębokiej ludzkiej potrzeby doświadczenia czegoś rzadkiego i prawdziwego – żywego spotkania z przeszłością, chwilą, w której dźwięk staje się wzruszeniem, więzią i żywym nośnikiem pamięci”.