Najbogatsi świata ukryli w nieopodatkowanych rajach podatkowych ok. 2,84 bln dol., więcej niż łączne bogactwo biedniejszej połowy ludzkości, podaje nowy raport.
Wartość majątku bez podatku, ukrytego w zagranicznych rajach podatkowych przez najbogatsze 0,1 proc. ludzi na świecie, przekracza łączny majątek 4,1 mld najuboższych mieszkańców Ziemi – wynika z analizy organizacji Oxfam.
REKLAMA
REKLAMA
Opublikowany w czwartek raport podkreśla, że dekadę po wycieku Panama Papers globalne elity wciąż korzystają ze skomplikowanego międzynarodowego systemu finansowego. Dzięki niemu przenoszą ogromne fortuny poza zasięg kontroli opinii publicznej i fiskusa.
W rozmowie z Euronews Christian Hallum, szef zespołu ds. podatków w Oxfam, stwierdził, że ultrabogaci nadal ukrywają „oceany bogactwa” i ostrzegł, że nie chodzi tylko o sprytne księgowanie, lecz o „władzę i bezkarność”.
Według tej mającej siedzibę w Wielkiej Brytanii międzynarodowej konfederacji ponad 20 niezależnych organizacji pozarządowych około 3,55 bln dol. (3,08 bln euro) prywatnego majątku pozostaje nieopodatkowane i nieujawnione na kontach offshore.
To prawie tyle, co cała gospodarka Wielkiej Brytanii, i ponad dwa razy więcej niż łączny PKB 44 najsłabiej rozwiniętych państw świata.
Skala koncentracji tych ukrytych aktywów jest szczególnie uderzająca: najbogatsze 0,1 proc. posiada około 80 proc. wszystkich nieopodatkowanych środków offshore, wartych w przybliżeniu 2,84 bln dol. (2,47 bln euro).
W tej grupie maleńki odsetek, górne 0,01 proc., odpowiada za 1,77 bln dol. (1,53 bln euro).
Hallum wyjaśnił w rozmowie z Euronews, że model biznesowy rajów podatkowych wciąż ma się dobrze, ponieważ „ultrabogaci mają środki, by zatrudniać zarządzających majątkiem i księgowych, którzy wymyślają coraz bardziej wyszukane sposoby unikania podatków”.
Całkowita wartość aktywów finansowych offshore sięgnęła w 2023 r. szacunkowo 13,25 bln dol. (11,51 bln euro), co odpowiada 12,48 proc. globalnego PKB. Uważa się jednak, że od tego czasu udział części nieopodatkowanej ustabilizował się na poziomie około 3,2 proc.
Oxfam apeluje teraz do rządu Wielkiej Brytanii i innych przywódców G7 o wprowadzenie stałych, progresywnych podatków majątkowych dla ultrabogatych, by odzyskać utracone wpływy.
Organizacja przekonuje, że te środki są kluczowe, aby walczyć z globalnym ubóstwem, wspierać przejście do zielonej gospodarki i wzmacniać podupadającą infrastrukturę publiczną.
Euronews zapytał Halluma, czy podatek majątkowy rzeczywiście rozwiąże ten problem, skoro ultrabogaci właśnie po to korzystają z usług offshore, by w ogóle nie płacić podatków.
Szef zespołu podatkowego w Oxfam odpowiedział, że „podatek majątkowy nie rozwiązuje problemu offshore, ale skoro najbogatsze 0,1 proc. posiada około 80 proc. całego nieopodatkowanego majątku offshore, uważamy, że naszych strat związanych z rajami podatkowymi nie da się oddzielić od kwestii skrajnych nierówności”.
„Jeśli naprawdę chcemy poważnie podejść do zatrzymania tego modelu biznesowego, musimy zwiększyć przejrzystość finansową. Musimy też zacząć mierzyć się ze skrajnymi nierównościami, które napędzają popyt na usługi oferowane przez raje podatkowe. Dlatego potrzebujemy podatku majątkowego dla ultrabogatych” – podsumował Hallum.
Bez reform strukturalnych, które zamkną pozostałe luki, oraz bez naprawdę inkluzyjnej strategii globalnej współpracy, zdaniem zwolenników reform system offshore nadal będzie pełnić rolę zaworu bezpieczeństwa dla najzamożniejszych, kosztem większości społeczeństw.
Presja na globalne ramy podatkowe
Poważną przeszkodą w walce z unikaniem opodatkowania jest nierówne wdrażanie systemu Automatycznej Wymiany Informacji (AEOI).
Choć do wspólnego standardu sprawozdawczego CRS do końca ubiegłego roku przystąpiło 126 jurysdykcji, w tym główne centra finansowe, takie jak Singapur i Brytyjskie Wyspy Dziewicze, wiele krajów Globalnego Południa wciąż pozostaje poza systemem.
Hallum powiedział Euronews, że wymóg „wzajemności” jest dla państw rozwijających się poważną barierą. Najpierw muszą one zbudować skomplikowane systemy służące identyfikacji beneficjentów rzeczywistych i przekazywaniu danych innym krajom, zanim same zaczną otrzymywać informacje o zagranicznych aktywach swoich obywateli.
„Opracowanie mechanizmów potrzebnych do przekazywania takich informacji z instytucji finansowych do właściwych organów jest bardzo wymagającym zadaniem nawet dla najbardziej zaawansowanych gospodarczo państw, a dla wielu krajów rozwijających się jest to wyzwanie przekraczające ich możliwości” – wyjaśnił ekspert.
Hallum przytoczył też przykład Ghany, która podpisała CRS w 2014 r., ale dopiero w 2022 r. zaczęła otrzymywać informacje, po wydaniu szacunkowo 1 mln dol. (862 800 euro) na budowę potrzebnych zdolności.
Ten techniczny i finansowy ciężar często uniemożliwia niedofinansowanym administracjom dostęp do kluczowych danych, które mogłyby pomóc odzyskać utracone dochody podatkowe.
Utrzymująca się skala unikania opodatkowania poprzez offshore przyspieszyła zmianę w globalnym zarządzaniu podatkami.
W listopadzie 2024 r. państwa członkowskie ONZ zatwierdziły mandat do opracowania Konwencji ramowej ONZ w sprawie międzynarodowej współpracy podatkowej.
Formalne negocjacje rozpoczęły się na początku 2025 r. i mają potrwać do 2027 r. Ich celem jest stworzenie bardziej inkluzyjnego systemu niż obecne ramy wypracowywane pod auspicjami OECD.
Hallum zauważył, że wiele rządów w krajach Globalnego Południa domaga się większej przejrzystości głośniej niż ich partnerzy z Globalnej Północy – częściowo dlatego, że majątki ukrywane offshore zazwyczaj odpływają do najbogatszych państw.
Oprócz podatku majątkowego Oxfam postuluje utworzenie globalnego rejestru aktywów, który pozwoliłby mapować beneficjentów rzeczywistych w różnych jurysdykcjach, oraz otwarcie publicznych rejestrów, aby „przebić skorupę spółek wydmuszek i funduszy powierniczych” ukrywających nieruchomości i inne aktywa.
Hallum powiedział Euronews, że te działania – połączone ze zwiększeniem inwestycji w administracje skarbowe – stworzą „infrastrukturę informacyjną” potrzebną, by strukturalnie utrudnić unikanie podatków i zapewnić, że ultrabogaci uczciwie dokładają się do społeczeństw, w których funkcjonują.
Dane dotyczące Europy
Choć analiza Oxfam skupia się na danych globalnych, „Atlas of the Offshore World” pokazuje całkowity majątek ulokowany offshore, nie tylko środki nieopodatkowane, i umożliwia spojrzenie na sytuację w Europie.
To przedsięwzięcie EU Tax Observatory i Norwegian Centre for Tax Research powstało w oparciu o dane Gabriela Zucmana i innych ekonomistów.
Szacunki wskazują, że majątek offshore pozostaje w Europie wysoki. W relacji do wielkości gospodarki najwięcej ma go Grecja – równowartość około 80 proc. jej PKB.
Grecja traci też 47 proc. swoich dochodów z podatku dochodowego od osób prawnych, najwięcej w Europie. Na kolejnych miejscach są Niemcy z 29 proc. i Estonia z 24 proc.
Francja i Wielka Brytania zamykają pierwszą piątkę, tracąc szacunkowo po 16 proc.
Zdecydowana większość greckich aktywów ma według raportu trafić do Szwajcarii, która razem z Luksemburgiem, Cyprem i Wyspami Normandzkimi pozostaje jednym z głównych centrów przechowywania majątku offshore.