Nagroda Stockholm Water Prize dla Kaveha Madaniego honoruje wybitny wkład w zrównoważone korzystanie z zasobów wodnych i ich ochronę.
Dorastając w porewolucyjnym Teheranie, Kaveh Madani od urodzenia stykał się z niedoborem wody i infrastrukturą nadwyrężoną przez wojnę.
REKLAMA
REKLAMA
Dlatego fakt, że już w wieku 44 lat otrzymał prestiżową Stockholm Water Prize (źródło w Angielski) – nazywaną „wodnym Noblem” – wydaje się niemal przeznaczeniem.
Mimo że jest najmłodszym laureatem w historii nagrody, kariera Madaniego była długa i pełna zwrotów. Porzucił uznaną karierę akademicką w Europie, by wrócić do kraju jako wiceminister środowiska Iranu, lecz wkrótce został zmuszony do emigracji jako wróg państwa.
Kiedyś okrzyknięty „terrorystą wodnym”, dziś jest dyrektorem Instytutu Wody, Środowiska i Zdrowia Uniwersytetu Narodów Zjednoczonych (UNU-INWEH) – „wodnego think tanku ONZ” – i dzieli się swoją wiedzą z rządami na całym świecie.
Madani jest pierwszym urzędnikiem ONZ i pierwszym byłym politykiem, który otrzymał tę nagrodę w jej 35-letniej historii.
„Bankructwo wodne”: odsłanianie systemowych porażek w globalnych systemach wodnych
Poza jego osobistą historią, najważniejszym wkładem Madaniego w światową naukę o wodzie może być koncepcja „bankructwa wodnego” – terminu, który wprowadził zamiast częściej używanego pojęcia „kryzys wodny”.
Jego rozróżnienie jest subtelne, ale kluczowe: kryzys sugeruje chwilowy wstrząs, z którego można się podnieść. Bankructwo oznacza natomiast stan systemowej zapaści – i być może punkt bez powrotu.
W przełomowym raporcie ONZ opublikowanym w styczniu 2026 roku ogłosił, że planeta weszła w erę globalnego bankructwa wodnego, gdy wiele dorzeczy i warstw wodonośnych utraciło zdolność powrotu do historycznego stanu.
Od „terrorysty wodnego” do laureata „wodnego Nobla”
Krytyka systemowych porażek Iranu jednak sprowadziła na Madaniego poważne kłopoty.
Niewłaściwe zarządzanie wodą w kraju to politycznie drażliwy temat. Uprawy wymagające dużych ilości wody są postrzegane jako element bezpieczeństwa narodowego w obliczu międzynarodowych sankcji.
Zaangażowanie Madaniego w ochronę środowiska sprawiło, że został wciągnięty w akcję represji prowadzoną w 2018 roku przez Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej przeciwko irańskim ekspertom środowiskowym.
Media sprzyjające władzom nazwały go „terrorystą wodnym” i „bioterrorystą”, oskarżając o wykorzystywanie projektów wodnych i środowiskowych jako przykrywki dla obcego wywiadu.
W tym samym roku Madani został zmuszony do rezygnacji ze stanowiska w rządzie i ucieczki z kraju. Jego współpracownik, działacz na rzecz ochrony przyrody Kavous Seyed-Emami, zmarł w areszcie w niewyjaśnionych okolicznościach.
Po zlekceważeniu jego ostrzeżeń Iran wciąż mierzy się z narastającym kryzysem wodnym. Na początku tego roku doprowadził on do przerw w dostawach wody i kolejnych protestów. Wybuch wojny z Iranem tylko pogłębia katastrofę, bo zanieczyszczenia przedostają się do cieków wodnych, a infrastruktura odsalania w całym regionie jest zagrożona.
„Najbardziej śledzony naukowiec zajmujący się wodą na świecie”
Z niemal milionem obserwujących w mediach społecznościowych głos Madaniego jest słyszany na całym świecie.
Dzięki filmom dokumentalnym, wiralowym kampaniom w sieci i przystępnej narracji przełożył skomplikowane dane hydrologiczne na treści, które zmobilizowały pokolenie młodych aktywistów klimatycznych.
Przekonanie, że zwykli ludzie muszą być częścią rozwiązania, kształtuje także jego podejście naukowe. Większość modeli zarządzania wodą zakłada, że rolnicy, rządy i deweloperzy będą ze sobą współpracować, by znaleźć jak najbardziej sprawiedliwe rozwiązanie. Madani przekonuje jednak, że w praktyce rzadko tak to wygląda.
Jeśli rolnik nie ma pewności, że jego sąsiad ograniczy zużycie wody, nie ma też motywacji, by samemu zużywać mniej. Obaj biorą więcej, niż potrzebują, a wspólny zasób się wyczerpuje.
Stosując teorię gier – „matematykę współpracy i konfliktu”, jak kiedyś opisał ją w wywiadzie dla agencji Reuters – Madani tworzy modele zarządzania wodą, które uwzględniają tę rzeczywistość. Dzięki temu są znacznie bardziej użyteczne dla decydentów zmagających się z realnymi konfliktami o wodę.
Jako urzędnik ONZ Madani zabiega na najwyższym szczeblu o to, by woda stała się jednym z filarów globalnych negocjacji klimatycznych. Postrzega ją jako kręgosłup pokoju, bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju.