Kazachstan wyrasta na regionalne centrum kosmiczne: dzieli się technologią i kadrami, wraz z Chinami wyniósł nanosatelitę Di’er-5 i szykuje start rakiety Sojuz-5/Sunkar.
Kazachstan i Chiny pomyślnie wystrzeliły wspólnego nanosatelitę Di’er‑5 (misja Yao‑8) do celów badawczych z chińskiego Centrum Startowego Satelitów Jiuquan, na pokładzie rakiety Kuaizhou‑11.
REKLAMA
REKLAMA
Nanosatelita Di’er‑5 powstał na Kazachskim Narodowym Uniwersytecie im. Al‑Farabiego we współpracy z chińskim Północno‑Zachodnim Uniwersytetem Politechnicznym.
„Ten nanosatelita został zaprojektowany do testowania precyzyjnego sterowania ruchem i orientacją oraz elementów autonomicznego przetwarzania danych obserwacji Ziemi” – mówi Lazzat Abdizhalilova, studentka kierunku elektronika i astrofizyka oraz uczestniczka programu budowy satelity.
Jak podaje Kazachski Narodowy Uniwersytet im. Al‑Farabiego, zamiast polegać wyłącznie na stacjach naziemnych nanosatelita potrafi rozpoznawać i analizować obrazy teledetekcyjne bezpośrednio na orbicie.
„Nanosatelita został zbudowany z myślą o szybkości. Jego duża responsywność pozwala bardzo szybko przesyłać dane na Ziemię, co jest szczególnie cenne w zastosowaniach wymagających natychmiastowej reakcji, takich jak monitoring środowiska, działania ratunkowe czy analiza bezpieczeństwa” – dodaje Lazzat Abdizhalilova.
Jedną z kluczowych funkcji satelity jest bardzo stabilne i wysoko manewrowe śledzenie celów, co pozwala mu z dużą dokładnością podążać za wybranymi obiektami na orbicie.
Wcześniej studenci i naukowcy z Kazachstanu zdobywali praktyczne doświadczenie przy misjach satelitów Al‑Farabi‑1 i Al‑Farabi‑2.
„O ile poprzednie satelity służyły głównie celom edukacyjnym i badawczym, Di’er‑5 należy do międzynarodowej misji eksperymentalnej o znacznie bardziej złożonych założeniach” – podkreśla Abdizhalilova.
Dla kazachskich naukowców Chiny stały się kluczowym partnerem w długofalowej współpracy kosmicznej.
„Naszym kolejnym krokiem będzie wyniesienie nowego satelity, planowane na 2026 rok. Kazachstan i Chiny sondują kolejne wspólne inicjatywy w dziedzinie technologii kosmicznych – od tworzenia ładunków naukowych i szkolenia specjalistów po projekty związane z obserwacją Ziemi i sztuczną inteligencją” – mówi Nursultan Meirambekuly, dyrektor centrum technologii kosmicznych Farabi Space Centre.
W lipcu 2024 roku Kazachstan dołączył do rosyjsko‑chińskiego projektu Międzynarodowej Stacji Badań Księżyca (ILRS). Kraj przygotowuje się teraz do wspólnego wystrzelenia teleskopu na orbitę okołoksiężycową i rozwija kolejne inicjatywy w dziedzinie astronomii oraz technologii kosmicznych.
Kazachski Instytut Astrofizyczny im. Fiesenkowa prowadzi już wstępne prace nad tą misją. Start teleskopu na orbicie księżycowej zaplanowano obecnie na 2029 rok. Jednym z głównych praktycznych zadań instrumentu będzie monitorowanie przestrzeni wokół Księżyca w celu wykrywania śmieci kosmicznych na orbitach.
Zdaniem ekspertów Kazachskiego Instytutu Badań Strategicznych (KISI) Chiny wspierają Kazachstan nie tylko technologicznie, lecz także instytucjonalnie – poprzez granty naukowe, programy wymiany akademickiej i szkolenie kadry inżynierskiej.
„Tymczasem Pekin stopniowo poszerza swoje wpływy, włączając komponent kosmiczny do Inicjatywy Pasa i Szlaku (BRI) oraz rozwijając własny przemysł kosmiczny, który ma być powiązany z innymi państwami” – dodaje Zhadyra Asetkyzy, starsza ekspertka w Departamencie Studiów Azjatyckich.
W ramach porozumienia o współpracy techno‑ekonomicznej zawartego w ubiegłym roku Kazachstan otrzymał grant w wysokości 100 mln juanów (ok. 12 mln euro) na rozwój swojego sektora kosmicznego.
Kiedy Kazachstan doczeka się startu rakiety Sojuz‑5/Sunkar?
Historycznie Kazachstan był ściśle związany z rosyjskim programem kosmicznym, przede wszystkim dzięki radzieckiemu kosmodromowi Bajkonur, położonemu na jego terytorium. Rosnąca aktywność Chin w kosmosie może jednak oznaczać, że Astana nie opiera się już na jednym partnerze.
Rosja w ciągu ostatniej dekady ograniczyła liczbę swoich startów orbitalnych. W 2015 roku przeprowadziła 29 startów, podczas gdy w 2025 roku było ich już tylko 17. Jednocześnie Chiny stały się drugim po Stanach Zjednoczonych najbardziej aktywnym państwem w przestrzeni kosmicznej, wystrzeliwując w ubiegłym roku 93 rakiety.
Kazachstan nadal ściśle współpracuje z Rosją w dziedzinie kosmosu. W 2021 roku parlament Kazachstanu przedłużył dzierżawę kosmodromu Bajkonur przez Rosję do 2050 roku.
Od ponad dwudziestu lat Kazachstan i Rosja rozwijają wspólny kompleks kosmiczny Bajterek. Podczas wizyty prezydenta Kazachstanu Kasym‑Żomarta Tokajewa w Rosji w listopadzie ubiegłego roku obie strony podpisały protokół, który ma nadać projektowi Bajterek „nowy impuls”.
Start rakiety Sojuz‑5 (znanej także jako Sunkar), pierwotnie planowany przed końcem 2025 roku, został jednak odłożony. Roskosmos zapewnia teraz, że historyczny lot odbędzie się pod koniec marca 2026 roku.
Kazachstan w centrum regionalnej współpracy kosmicznej
Kazachstan ma na swoim terytorium jedno z najbardziej symbolicznych miejsc w historii podboju kosmosu – kosmodrom Bajkonur, skąd człowiek po raz pierwszy poleciał w kosmos.
Kraj nie planuje na razie załogowych lotów kosmicznych, koncentruje się natomiast na praktycznych projektach. Obejmują one satelity telekomunikacyjne i obserwacji Ziemi, monitoring środowiska, działania na rzecz bezpieczeństwa oraz gromadzenie danych.
Dzięki tym inicjatywom Kazachstan staje się regionalnym centrum technologii kosmicznych i edukacji, skupiającym w jednym miejscu nowoczesne technologie, wiedzę i talenty.