Ceuta i Melilla pozostają pod hiszpańskim panowaniem od XV i XVI w., nigdy nie należały do Maroka. Mimo żądań Rabatu ONZ nie uznaje ich za terytoria do dekolonizacji.
„Ceuta i Melilla są nie tylko hiszpańskie, są na wskroś hiszpańskie i nienaruszalne”, tak mówiła Margarita Robles, minister obrony Hiszpanii, kilka dni po fali nielegalnych migrantów z Maroka, którzy szturmowali hiszpańską granicę w lipcu tego roku.
REKLAMA
REKLAMA
Kwestia suwerenności Ceuty i Melilli regularnie wraca do debaty publicznej, napędzana przez roszczenia Rabatu oraz nasilenie napięć migracyjnych na północnoafrykańskiej granicy. Po kryzysie migracyjnym w Ceucie kilku marokańskich polityków wykorzystało okazję, by domagać się włączenia obu hiszpańskich miast autonomicznych do Maroka.
Narracja, według której oba miasta są „kolonialnymi reliktami”, często służy jako argument polityczny, jednak historia, prawo międzynarodowe i sama Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) podważają to założenie.
Od kiedy Ceuta i Melilla należą do Hiszpanii?
Aby zrozumieć szczególny status obu tych enklaw, trzeba cofnąć się do XV i XVI wieku, czasów, gdy pojęcie „kolonializmu” nie istniało jeszcze w znaczeniu, jakie nadajemy mu dziś.
Melilla została włączona do Korony Kastylii 17 września 1497 roku, po wyprawie dowodzonej przez Pedro de Estopiñána, za zgodą potężnych Królów Katolickich, Izabeli i Ferdynanda. Jej zajęcie miało wyłącznie defensywny cel: zabezpieczyć Cieśninę Gibraltarską i chronić wybrzeża Półwyspu przed berberyjskimi piratami.
Ceuta została początkowo zdobyta przez Portugalię w 1415 roku, a pod zwierzchnictwo Hiszpanii przeszła w 1580 roku po unii dynastycznej z królem Filipem II, który odziedziczył portugalski tron. Kiedy Portugalia odzyskała niepodległość w 1640 roku, Ceuta dobrowolnie zdecydowała się pozostać związana z monarchią hiszpańską; decyzję tę prawnie potwierdzono w traktacie lizbońskim z 1668 roku.
Oba miasta pozostają nieprzerwanie od 358 do 529 lat pod Hiszpanią i nigdy nie należały do Królestwa Maroka.
Czy w chwili przyłączenia Ceuty i Melilli istniało już państwo marokańskie?
Nie w formie współczesnego, zjednoczonego państwa. Dynastia Alawitów, która rządzi dziś krajem pod przywództwem Mohameda VI, objęła władzę w 1666 roku.
Oznacza to, że Melilla była już częścią Korony Kastylii od ponad 160 lat, zanim ukształtowała się dynastia stojąca u źródeł nowoczesnego Maroka.
Rozbudowa z XIX wieku a kwestia Protektoratu
Aby przeprowadzić rzetelną analizę, trzeba uwzględnić pewien niuans, na który wskazuje wielu historyków: około 90 proc. obecnej zabudowy miejskiej obu miast powstało w wyniku poszerzeń terytorialnych prowadzonych w XIX wieku i na początku XX stulecia. Zbiegło się to z okresem europejskiej ekspansji w Afryce i ustanowieniem hiszpańskiego Protektoratu w Maroku (1912–1956).
Miasta powiększały się dzięki traktatom granicznym, lecz ich suwerenność istniała już od 300 lat i nigdy nie traktowano ich jako tymczasowych kolonii, lecz jako terytorium narodowe.
Istnieje jednak zasadnicza różnica prawna:
- Tytuł suwerenności nad pierwotnym terytorium jest o kilka stuleci wcześniejszy niż niepodległość Maroka.
- Ani Ceuta, ani Melilla nigdy nie wchodziły w skład Protektoratu. Gdy terytorium Maroka znajdowało się pod tymczasową administracją, obie enklawy nieprzerwanie zachowywały status terytorium narodowego pod pełną suwerennością Hiszpanii.
Kluczowe stanowisko ONZ i społeczności międzynarodowej
Ostateczne potwierdzenie prawne hiszpańskiego stanowiska pochodzi z forum organizacji międzynarodowych.
W 1975 roku rząd Maroka oficjalnie zwrócił się do ONZ o wpisanie Ceuty i Melilli na listę „terytoriów przeznaczonych do dekolonizacji” (na której figuruje Sahara Zachodni, okupowany przez Maroko, którego mieszkańców Hiszpania zamierza objąć swoim obywatelstwem). ONZ odrzuciła ten wniosek.
Do dziś Narody Zjednoczone nie uznają ich za kolonie ani nie umieszczają na żadnej liście terytoriów przeznaczonych do dekolonizacji. Strategiczni sojusznicy, tacy jak Stany Zjednoczone, mimo obecnego zbliżenia z marokańskimi władzami, formalnie uznają oba miasta za część suwerennego terytorium Hiszpanii.
Ponadto wraz z wejściem w życie statutów autonomii w 1995 roku umocniły one swój status miast autonomicznych, w pełni zintegrowanych z Unią Europejską i mających reprezentację w hiszpańskim Kongresie Deputowanych oraz w Senacie.
Twierdzenia o rzekomej „kolonialności” Ceuty i Melilli mogą wynikać z doraźnych strategii geopolitycznych Rabatu, jednak nie wytrzymują konfrontacji ani z rzetelną analizą historyczną, ani z ramami prawa międzynarodowego.