Trendy z TikToka wpływają na to, co jedzą nastolatki – od wiralowych dań z restauracji i fast foodów po przepisy i diety influencerów. Nowe badania sugerują jednak, że rodzice mogą ograniczać ten wpływ.
TikTok coraz częściej jest dla nastolatków źródłem porad żywieniowych o dwojakim skutku: platforma podsuwa przepisy, pomysły na gotowanie i zdrowsze zamienniki, a jednocześnie wystawia młodych ludzi na kulturę odchudzania, nierealistyczne ideały sylwetki i często wątpliwe twierdzenia dotyczące zdrowia. Dla młodzieży, która wciąż kształtuje swój stosunek do jedzenia, zdrowia i własnego ciała, tworzy to skomplikowane środowisko.
REKLAMA
REKLAMA
Niedawne badanie (źródło w Angielski) nastolatków w wieku 15–16 lat wykazało, że treści o jedzeniu na TikToku mogą wywoływać zachcianki, zachęcać młodych ludzi do próbowania nowych produktów, a czasem wręcz wpływać na ich sposób odżywiania, gdy próbują naśladować influencerów.
„Nastolatkowie opisywali TikTok jako bardzo angażujące środowisko, w którym treści o jedzeniu błyskawicznie przyciągają uwagę i wywołują chęć zjedzenia czegoś albo spróbowania czegoś nowego” – powiedziała współautorka badania, Adrianna N. Bell.
Wnioski z badania pojawiają się w momencie, gdy decydenci i sądy coraz uważniej przyglądają się wpływowi mediów społecznościowych na dzieci i młodych ludzi.
Obecnie w USA Meta mierzy się z pozwem, w którym zarzuca się firmie, że celowo zaprojektowała Facebooka i Instagrama tak, by były uzależniające dla młodych użytkowników. Tymczasem w Europie TikTok został oskarżony o naruszenie unijnych przepisów dotyczących treści online, przez co dzieci były narażone na cyberprzemoc i kontakt z nadużywającymi ich dorosłymi, a część rządów krajowych pracuje nad wprowadzaniem zakazów korzystania z niektórych platform, w tym TikToka, przez dzieci.
Badanie dotyczące TikToka dodaje do tej dyskusji jeszcze jeden wątek: co się dzieje, gdy media społecznościowe wpływają nie tylko na to, co nastolatki czują, lecz także na to, co chcą jeść?
„Od razu chcę to spróbować”
Badanie sprawdzało, jak nastolatkowie postrzegają wpływ TikToka na swoje jedzenie i jaką rolę odgrywają w tym rodzice.
Opisali świat jedzenia, w którym trendy, reklamy, przepisy, recenzje restauracji i treści influencerów szybko zmieniają zwykłą ciekawość w apetyt.
Szczególnie silnie działało jedzenie, które akurat jest na topie. Było nowe – i wyglądało na to, że próbują go wszyscy.
„Powód, dla którego chcę [spróbować modnego jedzenia], jest taki, że myślę sobie: «czemu tyle osób chce to robić, co w tym jest takiego fajnego?», więc od razu chcę to spróbować” – powiedział jeden z nastolatków biorących udział w badaniu.
Znaczenie miała także sama prezentacja. Apetycznie wyglądające potrawy, profesjonalnie zrealizowane nagrania i pozytywne komentarze mogły nasilać ochotę na jedzenie. Nastolatkowie podkreślali, że biorą komentarze pod uwagę, gdy decydują, czy zaufać danej rekomendacji.
Influencerzy byli kolejnym ważnym elementem tej układanki.
Jeden z uczestników opisał, jak zmienił dietę po obejrzeniu influencera o bardzo umięśnionej sylwetce:
„Więc czasem zmieniam to, jak jem. Bo widziałem typów, którzy są tak umięśnieni i mają dobre ciało, wiesz, i myślę: ale czad. Wchodzę na ich konto i patrzę, co jedzą. A potem czasem zmieniam swoją dietę, żeby spróbować się do tego zbliżyć”.
Influencer nie musi więc wprost sprzedawać konkretnego produktu spożywczego. Przekaz może dotyczyć stylu życia – jedzenie pojawia się jako część drogi do określonego wyglądu czy sylwetki.
Gdy fast food zaczyna wydawać się czymś normalnym
Badanie zwraca też uwagę na rolę algorytmu TikToka.
Nastolatkowie mówili, że ich wybory żywieniowe zależą od tego, co wyświetla się na spersonalizowanej stronie For You. Powtarzające się treści mogą nawet zmieniać sposób, w jaki postrzegają określone produkty.
„Widzę tyle fast foodu, że już nie postrzegam go jako coś niezdrowego, choć jest naprawdę niezdrowy” – przyznał kolejny uczestnik.
To wpisuje się w szersze obawy dotyczące marketingu żywności w mediach społecznościowych. Z badań wynika, że nastolatkowie bardzo często trafiają w sieci na reklamy jedzenia i że reklama w mediach społecznościowych może być dla nich atrakcyjniejsza niż tradycyjne spoty telewizyjne.
Niedawny przegląd systematyczny i metaanaliza wykazały też, że celebryci i influencerzy promujący produkty o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i soli mogą zwiększać spożycie takich pokarmów przez nastolatków.
Na TikToku reklama bywa jednak trudniejsza do odróżnienia od rozrywki.
Treści o jedzeniu mogą być reklamą marki, poleceniem influencera, recenzją restauracji, viralowym przepisem albo filmikiem twórcy, który po prostu dołącza do trendu. Komercyjny przekaz bywa zaszyty w materiale, który wygląda jak zwykła treść tworzona przez użytkowników.
I jeszcze dochodzą rodzice
Być może najbardziej uderzające odkrycie dotyczy tego, co dzieje się poza ekranem.
Większość nastolatków mówiła, że rodzice odgrywają niewielką lub żadną rolę w ich codziennym korzystaniu z TikToka. Gdy jednak rodzice się włączali, „opisywali też sytuacje, w których rodzice odgrywali ważną rolę: przerywali kontakt z treściami o jedzeniu i zachęcali do krytycznych rozmów na ich temat” – powiedziała Bell.
Czasem interwencja nie dotyczyła wprost TikToka. Wspólne posiłki, spędzanie czasu z rodzeństwem czy po prostu obecność rodziców mogły przerywać długie okresy scrollowania i ograniczać ekspozycję na treści związane z jedzeniem.
Inni nastolatkowie opisywali bardziej bezpośredni wpływ rodziców: uczenie ich, by kwestionowali to, co widzą w sieci.
Jedna z osób opowiadała, że matka wytłumaczyła jej, iż influencerzy mają różne ciała i prowadzą odmienny styl życia, więc kopiowanie ich diety nie musi przynieść takich samych efektów. Rozmowa odbyła się po tym, jak nastolatka zastosowała dietę podpatrzoną na TikToku.
„… bo TikTok wmówił mi w młodym wieku, że «zrób tę [dietę], a będziesz chuda w 22 dni», i przekonałam się o tym na własnej skórze” – relacjonowała uczestniczka.
To wskazuje na formę zaangażowania rodziców, która mniej polega na nadzorze, a bardziej na budowaniu kompetencji medialnych.
Choć badanie jest niewielkie i wstępne – objęło 25 nastolatków – przesłanie jest jasne: TikTok nie tylko pokazuje młodym ludziom, jak wygląda jedzenie. Może kształtować to, co wydaje się pożądane, popularne i normalne.
I czasem, jak ujął to jeden z nastolatków, wystarcza to, by pomyśleli: „tak bardzo chcę to spróbować”.