Załoga komercyjnego lotu w kosmos wykonała pierwsze diagnostyczne zdjęcia rentgenowskie w przestrzeni kosmicznej, używając przenośnego aparatu, który może poprawić opiekę medyczną podczas długich misji.
W miarę jak misje kosmiczne są coraz częstsze i trwają dłużej, naukowcy szukają sposobów, by zapewnić astronautom lepszy dostęp do opieki medycznej. Kluczową rolę mogą odegrać przenośne technologie medyczne, co pokazało najnowsze badanie nowego aparatu rentgenowskiego testowanego na pokładzie statku kosmicznego.
REKLAMA
REKLAMA
Członkowie załogi komercyjnego lotu kosmicznego bez przygotowania medycznego wykonali pierwsze diagnostyczne zdjęcia rentgenowskie zrobione podczas lotu na orbicie, korzystając z przenośnego, bezprzewodowego cyfrowego aparatu rentgenowskiego.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Radiology”, wydawanym przez Radiological Society of North America, pokazały, że jakość obrazów była równie dobra jak w badaniach wykonywanych na Ziemi.
Jak podkreślają badacze, wszystkie zdjęcia RTG wykonane podczas lotu dorównywały tym zrobionym przed startem pod względem ogólnej jakości obrazu, rozdzielczości przestrzennej i rozdzielczości kontrastu.
Jedną z głównych barier pozostaje jednak prawidłowe ułożenie pacjenta w warunkach mikrograwitacji – stanu, w którym odczuwalne działanie grawitacji jest bardzo słabe, przez co przedmioty i ludzie wydają się nieważcy.
Zdjęcia centralnych części ciała, takich jak klatka piersiowa, miednica czy brzuch, miały podczas lotu gorsze ułożenie niż zdjęcia dłoni lub przedramienia.
Badanie wykazało też, że szacowana dawka promieniowania, na którą byli narażeni uczestnicy, nie była większa niż przy standardowych badaniach obrazowych wykonywanych na Ziemi.
„Medycyna kosmiczna od dawna marzy o tym, by mieć więcej niż jedną metodę obrazowania do diagnozowania chorób i urazów w przestrzeni kosmicznej” – powiedziała Sheyna Gifford, główna badaczka z Mayo Clinic w Minnesocie w Stanach Zjednoczonych.
Dodała, że tradycyjne aparaty rentgenowskie są bardzo duże, wytwarzają dużo promieniowania i mają tendencję do rozmywania obrazu przy najmniejszym ruchu. Dlatego uzyskanie diagnostycznych zdjęć na orbicie było dotąd „zbyt trudne technicznie”.
Nowy system SpaceXray pozwolił członkom załogi bez wykształcenia medycznego wykonywać zdjęcia rentgenowskie po zaledwie czterech godzinach szkolenia przed lotem.
Urządzenie przetestowano podczas komercyjnego lotu SpaceX, który wystartował 31 marca 2025 roku i trwał trzy dni oraz 14 godzin. Podczas lądowania i procedury odzyskania statku generator promieniowania rentgenowskiego doznał powierzchownych uszkodzeń konstrukcji, jednak wewnętrzne podzespoły oraz emisja promieniowania pozostały nienaruszone.
„System radiografii przystosowany do lotów kosmicznych miałby ogromne znaczenie nie tylko dla zdrowia załogi, ale także dla kluczowych zadań niemedycznych związanych z misją” – podkreśliła Gifford.
„Jeśli ludzie mają przebywać w kosmosie przez dłuższy czas, promieniowanie rentgenowskie jest kluczowe nie tylko dla członków załogi, ale także dla innych elementów misji, takich jak elektronika czy skafandry kosmiczne. Jedynym sposobem zajrzenia do ich wnętrza bez rozmontowywania jest ich prześwietlenie”.
Zdaniem naukowców nowy system może się przydać nie tylko w ochronie zdrowia w kosmosie. Mógłby znaleźć zastosowanie także w strefach walk czy społecznościach z ograniczonymi zasobami, rozszerzając możliwości badań przesiewowych, w tym testów na gruźlicę.
Autorzy podkreślają, że wraz z rozwojem ultraprzenośnej cyfrowej radiografii skorzystają na niej zarówno załogi pracujące w przestrzeni kosmicznej, jak i społeczności na Ziemi.