Nowe międzynarodowe badanie ostrzega, że zdrowie rozrodcze w kosmosie nie jest już abstrakcyjnym problemem; kwestie płodności i ciąży wymagają pilnej uwagi.
Wraz z tym, jak komercyjne loty kosmiczne stają się coraz bardziej realne, a astronauci spędzają coraz więcej czasu na orbicie Ziemi, a także w perspektywie przyszłych osiedli na Marsie, kwestie seksu i zdrowia reprodukcyjnego w kosmosie wymagają pilnego uporządkowania – ostrzegają eksperci.
W recenzowanym czasopiśmie Reproductive Biomedicine Online opublikowano nowy międzynarodowy raport, w którym specjaliści z zakresu medycyny rozrodu, nauk kosmicznych i bioetyki ostrzegają, że gwałtowna ekspansja ludzkiej aktywności w kosmosie wyprzedza polityki mające chronić zdrowie reprodukcyjne.
Ponad 50 lat temu „dwa przełomowe odkrycia naukowe odmieniły nasze wyobrażenie o tym, co jest biologicznie i fizycznie możliwe – pierwsze lądowanie na Księżycu oraz pierwszy dowód zapłodnienia ludzkiej komórki jajowej in vitro” – przypomniał embriolog kliniczny Giles Palmer z International IVF Initiative.
„Dzisiaj, ponad pół wieku później, w tym raporcie przekonujemy, że te kiedyś odrębne rewolucje zderzają się w praktycznej, a słabo zbadanej rzeczywistości: kosmos staje się miejscem pracy i celem podróży, a metody wspomaganego rozrodu są już bardzo zaawansowane, w coraz większym stopniu zautomatyzowane i szeroko dostępne” – dodał.
Trudności związane z rozrodem w kosmosie
Mimo postępów w technikach wspomaganego rozrodu (ART), takich jak IVF czy ICSI, wciąż nie ma powszechnie przyjętych, branżowych standardów postępowania z ryzykami dla zdrowia reprodukcyjnego w przestrzeni kosmicznej.
Do zagrożeń zalicza się przypadkową, wczesną ciążę w trakcie misji, wpływ promieniowania i mikrograwitacji na płodność, a także granice etyczne przyszłych badań nad rozrodem.
Jak wynika z badań laboratoryjnych i nielicznych danych z udziałem ludzi, kosmos – opisany w raporcie jako „coraz bardziej rutynowe miejsce pracy” – pozostaje jednak „środowiskiem nieprzyjaznym” dla ludzkiej biologii.
„Mikrograwitacja, promieniowanie kosmiczne, zaburzenia rytmu dobowego, różnice ciśnień i ekstremalne temperatury na orbicie” to czynniki, o których wiadomo, że zakłócają prawidłowe procesy rozrodcze zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Badania na zwierzętach wskazują, że krótkotrwałe narażenie na promieniowanie może zaburzać cykle miesiączkowe i zwiększać ryzyko nowotworów. Autorzy podkreślają jednak, że wciąż brakuje wiarygodnych, długoterminowych danych na temat zdrowia reprodukcyjnego kobiet i mężczyzn po długich misjach.
W pracy zauważono, że tkanki rozrodcze są szczególnie wrażliwe na uszkodzenia DNA, a skutki kumulującego się narażenia na promieniowanie dla męskiej płodności w trakcie długotrwałych lotów pozostają – jak piszą autorzy – „poważną luką w wiedzy”.
Czy zapłodnienie in vitro byłoby możliwe w kosmosie?
Do tej pory żaden człowiek nie począł ani nie urodził dziecka w kosmosie, a ciąża nadal jest bezwzględnym przeciwwskazaniem dla osób podróżujących poza Ziemię.
Mimo to w raporcie zauważono, że zautomatyzowane technologie zapłodnienia i krioprezerwacji mogą „dobrze wpisywać się w wymagania operacyjne badań i praktyki rozrodczej prowadzonej w przestrzeni kosmicznej”.
„Rozwój technik wspomaganego rozrodu często zaczyna się w warunkach skrajnych lub marginalnych, ale szybko wykracza poza te nisze” – powiedział Palmer.
„ART łatwo przenosić na inne obszary, ponieważ odpowiada na sytuacje, w których rozród jest biologicznie możliwy, ale ograniczają go warunki środowiskowe, stan zdrowia, czas lub okoliczności społeczne. Z takimi ograniczeniami już dziś powszechnie mierzymy się na Ziemi”.
Autorzy raportu przekonują, że nie można już odkładać na później dyskusji o etycznych aspektach ludzkiej reprodukcji w kosmosie.
„Wraz z rozszerzaniem ludzkiej obecności w przestrzeni kosmicznej, zdrowie reprodukcyjne nie może dłużej pozostawać białą plamą w polityce” – stwierdził dr Fathi Karouia, główny autor badania i naukowiec w NASA.
„Potrzebna jest pilna współpraca międzynarodowa, aby wypełnić kluczowe luki w wiedzy i wypracować zasady etyczne, które będą chronić zarówno zawodowych astronautów, jak i prywatnych podróżników, a w ostatecznym rozrachunku zabezpieczą ludzkość, gdy będziemy dążyć do stałej obecności poza Ziemią”.