Brak wiedzy o tym, czym jest świerzb i jak się go leczy, może stać za nagłym wzrostem liczby przypadków w Wielkiej Brytanii. Tak oceniają eksperci.
Kiedy myślimy o świerzbie, wielu osobom na myśl przychodzi Londyn XIX wieku: ponure, zatłoczone ulice, ludzie z wysypkami gorączkowo drapiący skórę.
Świerzb wcale nie jest reliktem przeszłości. Co więcej, liczba przypadków tej zakaźnej choroby skóry rośnie w Wielkiej Brytanii.
Obecne wskaźniki świerzbu utrzymują się powyżej pięcioletniej średniej kroczącej, informuje Centrum Badań i Nadzoru Królewskiego Kolegium Lekarzy Rodzinnych. Brytyjska Agencja ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (UK Health Security Agency) odnotowała też coroczne wzrosty w latach 2021–2025, a od 2023 roku nastąpił wyraźny skok.
Podobny trend widać w Europie: w latach 2014–2023 liczba incydentów świerzbu wzrosła z 99 do 1341 na 100 tys. mieszkańców, podało czasopismo BJGP Open.
Nazwę schorzeniu nadał w 25 r. n.e. rzymski autor Aulus Korneliusz Celsus, od łacińskiego słowa oznaczającego „drapać”. Według brytyjskiej służby zdrowia (NHS) chorobę wywołują mikroskopijne roztocza, które drążą tuneliki w zewnętrznej warstwie skóry, powodując wyniosłe zmiany lub krostki oraz silny świąd nasilający się nocą.
Poza twarzą i szyją wysypka może obejmować całe ciało. Najczęściej zmiany pojawiają się w ciepłych, wilgotnych miejscach, takich jak pachwiny, skóra pod piersiami oraz przestrzenie międzypalcowe dłoni i stóp. Zakażenie szerzy się głównie przez bezpośredni, dłuższy kontakt skóra do skóry z osobą zakażoną.
„W rzadkich przypadkach może też przenosić się przez zainfekowane ręczniki, ubrania czy pościel. Zwierzęta domowe nie przenoszą ludzkich roztoczy świerzbowych, więc choroba nie przechodzi ze zwierząt na ludzi” – powiedział Euronews Health dr Aleksandar Godic, dermatolog konsultant z The Harley Street Dermatology Clinic w Londynie.
Dlaczego przypadków świerzbu jest coraz więcej?
Świerzb występuje od starożytności, a liczba zachorowań zawsze falowała. Statystyki jednak nigdy nie były w pełni wiarygodne z powodu nieporozumień i społecznej stygmatyzacji.
„Wiele osób nie idzie z tym do lekarza. Leczą się same w aptece albo nawet nie wiedzą, że to właśnie świerzb” – powiedziała Euronews Health Tess McPherson, profesor z Brytyjskiego Stowarzyszenia Dermatologów.
Jak dodała, dermatolodzy obserwują wyraźny wzrost przypadków w ostatnich czterech–pięciu latach, zwłaszcza wśród młodszych. Może to się wiązać z powrotem do wspólnych przestrzeni po pandemii COVID-19, ale też z ogólnym brakiem wiedzy, czym jest świerzb.
„Myślę, że krąży wiele nieprawdziwych informacji, ludzie nie wiedzą, czym jest świerzb, a do tego dochodzi stigma. Dlatego nawet gdy wiedzą, że go mają, nie mówią o tym innym, co zapewne utrudnia opanowanie problemu” – stwierdziła McPherson.
Wskazała też na braki niektórych preparatów w latach 2021–2022 oraz na to, że wiele osób nie leczyło się prawidłowo ani nie obejmowało leczeniem bliskich, którzy mogli być zakażeni.
„Uważamy, że dużą część problemu stanowiło nieprawidłowe stosowanie leków albo to, że wszystkie osoby z kontaktu nie używały ich jednocześnie. To napędzało kolejne ogniska i prowadziło do ponownych zakażeń”.
Po czym rozpoznać świerzb?
Wiele chorób skóry powoduje swędzące wysypki, m.in. egzema, łuszczyca i pokrzywka. Ponieważ świerzb często zajmuje okolice pachwin, bywa mylony z zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, np. z wszawicą łonową.
Trudności diagnostyczne i przewlekły przebieg schorzenia zainspirowały na początku XIX wieku określenie „seven-year itch”, czyli „siedmioletnie swędzenie”.
Jak podkreśla Godic, najbardziej charakterystyczne są małe, zakrzywione kanaliki w skórze.
„Do typowych objawów należą także drobne, sączące krostki, zaczerwienienie i obrzęk, silny świąd, zwłaszcza nocą lub w cieple, oraz podrażnione, łuszczące się ślady drapania, często przypominające ciężką egzemę” – wyjaśnił.
„Świerzb bywa trudny do rozpoznania, bo objawy naśladują inne choroby skóry. Nieleczony może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami i przenosić się na domowników, znajomych oraz partnerów”.
Choć dolegliwy, świerzb nie zagraża życiu i rzadko jest powodem do poważnego niepokoju.
Jak leczy się świerzb?
Najczęściej stosuje się kremy lub płyny z permetryną albo malationem, które zwalczają roztocza. W cięższych postaciach, takich jak świerzb norweski (tzw. strupiejący), bywa potrzebna doustna iwermektyna, lek przeciwpasożytniczy – podaje Godic.
„Ponieważ świąd wynika z reakcji alergicznej, objawy mogą utrzymywać się nawet po wyeliminowaniu roztoczy. Dla złagodzenia dolegliwości lekarze przepisują miejscowe kremy steroidowe na stan zapalny i świąd” – wyjaśnił.
Wysypka może utrzymywać się do dwóch miesięcy po zakończeniu leczenia. Pościel i ubrania należy prać w 60 stopniach Celsjusza lub wyższej temperaturze albo zamknąć w szczelnym worku na co najmniej trzy dni – zaleca NHS.
Jak w przypadku innych chorób zakaźnych, leczeniu powinni poddać się wszyscy, z którymi mieliśmy bliski kontakt – nawet jeśli nie mają objawów. Świerzb może ujawnić się dopiero po maksymalnie 8 tygodniach, co sprzyja przeoczeniu pierwszych przypadków.
„Warto rozpocząć leczenie, jeśli swędzi, jeśli mieliście kontakt ze świerzbem, jeśli podejrzewacie, że możecie go mieć. Leki działają, o ile stosuje się je prawidłowo, i nie ma się czego wstydzić” – mówi McPherson.