Rozmowy Marii Ángeli Holguín z Nikosem Christodulidisem i Tufanem Erhürmanem otwierają nową fazę procesu; kluczowe będą stanowisko Turcji i rola UE.
Sekretarz generalny ONZ António Guterres przybywa w poniedziałek wieczorem na Cypr. Wizyta ma pokazać, czy wciąż istnieją minimalne polityczne warunki powrotu do merytorycznych negocjacji w sprawie rozwiązania kwestii cypryjskiej.
REKLAMA
REKLAMA
Organizacja Narodów Zjednoczonych nie przedstawia tej wizyty jako procesu, który miałby od razu doprowadzić do porozumienia. Oficjalnym celem jest omówienie wysiłków na rzecz ożywienia procesu pokojowego i utrzymania stabilności na wyspie, poprzez kontakty z przywódcami obu społeczności oraz innymi zaangażowanymi stronami. To pierwsza wizyta sekretarza generalnego ONZ na Cyprze od 16 lat.
Kluczowe pytanie nie dotyczy więc programu spotkań, lecz tego, czy António Guterres zdoła znaleźć wspólny punkt wyjścia między dwiema stronami, które wciąż inaczej postrzegają zarówno obecną sytuację, jak i podstawy przyszłego rozwiązania.
Kontakty Holguín przed przyjazdem Guterresa
Przed przyjazdem sekretarza generalnego jego osobista wysłanniczka do spraw Cypru, María Ángela Holguín, spotyka się w poniedziałek rano osobno z prezydentem Republiki Cypryjskiej Nikosem Christodulidisem oraz przywódcą Turków cypryjskich Tufanem Erhürmanem.
Spotkania odbywają się po rozmowach Holguín w Ankarze i Brukseli i są traktowane jako część końcowych przygotowań przed rozmowami António Guterresa. Wysłanniczka ma przekazać obu liderom obraz stanowisk Turcji i Unii Europejskiej, jaki wyniosła z tych wizyt, a także odnotować najnowsze pozycje obu stron przed rozpoczęciem kontaktów sekretarza generalnego.
Do chwili zamknięcia tego materiału nie podano wyników obu spotkań.
„Ostrożny optymizm” rządu Cypru
Rząd Republiki Cypryjskiej deklaruje gotowość do wznowienia merytorycznych negocjacji, ale tonuje oczekiwania wobec bezpośrednich efektów samej wizyty.
„Jesteśmy ostrożnymi optymistami, pozostajemy realistami i wiemy, że droga będzie długa i trudna” – powiedział zastępca rzecznika rządu Giannis Antoniou.
Rząd Cypru podkreśla, że nowy proces musi się opierać na rezolucjach Rady Bezpieczeństwa, uzgodnionym dotąd ramach rozwiązania oraz zbieżnościach, jakie udało się wypracować przed załamaniem rozmów w Crans-Montanie w 2017 roku.
Nikozja dąży także do ściślejszego powiązania procesu z Unią Europejską, argumentując, że ostateczne porozumienie powinno zapewniać funkcjonowanie państwa europejskiego z jedną suwerennością, jedną osobowością międzynarodową i jednym obywatelstwem. Utrzymuje również, że gwarancje ze strony państw trzecich i jednostronne prawa interwencji nie mogą mieć miejsca w przyszłym uregulowaniu.
Rząd uważa, że ożywienie dyplomatyczne ostatnich miesięcy, wyznaczenie osobistej wysłanniczki sekretarza generalnego oraz osobista obecność Guterresa na wyspie tworzą dyplomatyczną szansę. Zarazem przyznaje, że możliwość przejścia do nowego etapu negocjacji w dużej mierze zależeć będzie od postawy Turcji.
Niższe oczekiwania po stronie Turków cypryjskich
Tufan Erhürman również zachowuje stonowany ton, ostrzegając, że wizycie nie należy przypisywać oczekiwań, które nie odpowiadają obecnemu etapowi procesu.
W publicznej wypowiedzi uznał obecność António Guterresa na Cyprze za ważną i powiązał ją z kontynuacją wysiłków ONZ. Zastrzegł jednak, że „nie byłoby właściwe nadawać tej wizycie znaczenia rozwiązania ani początku czy końca jakiegokolwiek procesu”.
„Wspieramy wysiłki podejmowane przez sekretarza generalnego i staramy się wnieść wkład w dobrej wierze” – stwierdził, dodając, że strona tureckocypryjska działa w ścisłym porozumieniu z władzami Turcji.
Ta wypowiedź podkreśla decydującą rolę Ankary.
Minister spraw zagranicznych Turcji Hakan Fidan rozmawiał telefonicznie z António Guterresem w niedzielę, dwa dni po spotkaniu w Ankarze z Maríą Ángelą Holguín.
Zgodnie z informacjami tureckiej agencji państwowej Anadolu, omawiano sytuację w regionie w związku z wizytami sekretarza generalnego w Syrii i na Cyprze. Nie ujawniono jednak więcej szczegółów dotyczących treści rozmowy.
Poważne różnice w sprawie podstaw negocjacji
Mimo nowej dyplomatycznej aktywności kluczową kwestią pozostaje podstawa, na której mogłyby zostać wznowione negocjacje.
Nikozja obstaje przy rozwiązaniu w formie bizonalnej, dwuspólnotowej federacji z polityczną równością, zgodnie z odpowiednimi rezolucjami Rady Bezpieczeństwa. Ten sam model wciąż stanowi oficjalną podstawę działań Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Turcja natomiast w ostatnich latach podnosi, że każdy nowy oficjalny proces powinien z góry uznawać suwerenną równość i równorzędny status międzynarodowy Turków cypryjskich, łącząc tę pozycję z koncepcją rozwiązania w formule dwóch państw.
Zmiana przywództwa w społeczności tureckocypryjskiej wzbudziła oczekiwania na inne atmosferę rozmów. Wciąż jednak nie wiadomo, czy może ona doprowadzić do realnej zmiany stanowiska Turcji lub do powrotu do federalnych ram wyznaczonych przez ONZ.
Sprawa cypryjska 52 lata po inwazji
Cypr pozostaje podzielony od 52 lat.
15 lipca 1974 roku doszło do zamachu stanu przeciwko prezydentowi Makariosowi, zorganizowanego przy wsparciu wojskowej junty rządzącej wówczas w Atenach. Pięć dni później, 20 lipca, Turcja dokonała inwazji na Cypr. Po drugiej fazie operacji wojskowych w sierpniu wyspa pozostała podzielona liniami zawieszenia broni i strefą buforową, którą patroluje ONZ.
Międzynarodowo uznawana Republika Cypryjska sprawuje skuteczną kontrolę nad południową częścią wyspy. Na północy od 1983 roku funkcjonuje samozwańcza „Turecka Republika Północnego Cypru”, uznawana wyłącznie przez Turcję.
Cały Cypr jest terytorium Unii Europejskiej od 2004 roku, jednak stosowanie acquis communautaire zostało zawieszone na obszarach, gdzie rząd Republiki Cypryjskiej nie sprawuje skutecznej kontroli.
Od Crans-Montany do doniesień o „Guterres plus”
Ostatnia pełna próba rozwiązania konfliktu załamała się w lipcu 2017 roku w Crans-Montanie w Szwajcarii. Rozmowy nie doprowadziły do porozumienia w kluczowych otwartych kwestiach, w tym w sprawach bezpieczeństwa, gwarancji, obecności wojsk, politycznej równości oraz podziału kompetencji. Od tamtej pory nie wznowiono oficjalnego procesu negocjacyjnego o podobnej skali.
Cypryjskie i tureckie media od kilku dni wskazują na możliwość uaktualnienia ram, które António Guterres przedstawił wówczas stronom. Część doniesień używa określenia „Guterres plus”, inne twierdzą, że celem sekretarza generalnego jest ochrona dotychczasowego dorobku negocjacji i stworzenie warunków dla nowego, nieformalnego, poszerzonego spotkania.
Na razie ONZ nie opublikowała żadnego nowego pisemnego planu ani zmodyfikowanych ram rozmów.
Co rozstrzygnie wizyta Guterresa
Podczas wizyty António Guterres odbędzie osobne i wspólne spotkania z dwoma liderami, a także rozmowy z negocjatorami, dwuspólnotowymi komisjami technicznymi, przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego oraz personelem sił pokojowych.
Rezultat nie będzie jednak zależał od liczby spotkań ani od tego, czy pojawi się ogólna deklaracja poparcia dla kontynuacji dialogu.
Istotnym testem będzie to, czy uda się zbudować wspólne rozumienie podstaw rozmów, czy Turcja okaże gotowość do powrotu do procesu opartego na rezolucjach ONZ oraz czy dwie strony zdołają uzgodnić konkretne kolejne kroki.
Bez spełnienia tych warunków wizyta potwierdzi jedynie utrzymanie kontaktu.