Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której wzywa do wprowadzenia jednolitej w całej UE definicji gwałtu, opierającej się na zasadzie, że każdy akt seksualny bez zgody powinien być uznawany za gwałt.
Parlament Europejski przyjął we wtorek rezolucję wzywającą do wprowadzenia w całej Unii Europejskiej jednolitej definicji gwałtu, opartej na braku dobrowolnej i świadomej zgody.
REKLAMA
REKLAMA
Zgodnie z przyjętym stanowiskiem, teraz to Komisja Europejska powinna przedstawić odpowiednie przepisy. Następnie musiałyby one zostać zatwierdzone przez państwa członkowskie UE, co zwykle stanowi trudny i politycznie wymagający etap procesu legislacyjnego.
„Tylko tak oznacza tak”
Rezolucja podkreśla, że jedynie wyraźna, dobrowolna i jednoznaczna zgoda może być uznana za ważną w relacjach seksualnych. Zaznaczono również, że milczenie, brak sprzeciwu słownego lub fizycznego czy brak wyraźnego „nie” nie mogą być traktowane jako zgoda. Każdy akt seksualny wykraczający poza te ramy powinien być uznawany za gwałt.
Dokument jasno wskazuje także, że wcześniejsza zgoda, wcześniejsze relacje seksualne czy jakikolwiek związek ze sprawcą - w tym małżeństwo - nie oznaczają automatycznej zgody na kolejne kontakty seksualne.
Propozycja ta odzwierciedla zasadę „tylko tak oznacza tak”, wprowadzoną m.in. w Hiszpanii w 2022 roku po głośnej sprawie brutalnego gwałtu zbiorowego.
Według danych Biura Analiz Parlamentu Europejskiego, w 17 z 27 państw członkowskich UE brak zgody jest już podstawowym elementem definicji gwałtu lub napaści seksualnej. Dodatkowo podejście oparte na zgodzie jest zgodne z Konwencją stambulską, ratyfikowaną przez 22 państwa UE.
Jednocześnie w części krajów wciąż obowiązują przepisy oparte na użyciu siły, co oznacza konieczność udowodnienia przemocy lub gróźb. Przykładowo w Estonii gwałt definiuje się jako naruszenie woli ofiary poprzez siłę lub groźby, a na Łotwie jako przemoc seksualną dokonaną pod przymusem. W Rumunii natomiast nacisk kładzie się na brak możliwości wyrażenia zgody.
W takich krajach jak Włochy, Słowacja, Węgry czy Bułgaria przepisy są mniej jednoznaczne i - według ekspertów Rady Europy - łączą elementy różnych podejść, co często prowadzi do rozbieżności w interpretacji sądowej. W praktyce może to zwiększać ciężar dowodu dla ofiar i w niektórych przypadkach prowadzić do ich wtórnej wiktymizacji.
Zwolennicy zmian podkreślają, że obecne przypadki pokazują ograniczenia definicji opartych wyłącznie na przemocy fizycznej. Wskazują m.in. na rosnące znaczenie przemocy seksualnej z użyciem substancji odurzających czy nadużyć w internecie jako przykładów ewoluujących form przestępstw.
Luka w unijnym prawodawstwie
Rezolucja została przyjęta zdecydowaną większością głosów: 447 europosłów głosowało za, 160 przeciw, a 43 wstrzymało się od głosu.
Jednocześnie kwestia definicji gwałtu pozostaje jedną z największych luk w unijnym prawodawstwie dotyczącym przemocy wobec kobiet. Została ona pominięta w dyrektywie przyjętej w 2024 roku, co wywołało krytykę części środowisk i protesty.
Pierwotnie Komisja Europejska proponowała definicję opartą na braku zgody, jednak część państw członkowskich sprzeciwiła się temu zapisowi, argumentując, że prawo karne pozostaje w kompetencjach krajowych.
Według Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej około 5 proc. kobiet w UE doświadczyło gwałtu od 15. roku życia.