Po orzeczeniu Sądu Najwyższego rząd Meloni zaakceptował zmianę w tekście referendum potwierdzającego reformę wymiaru sprawiedliwości. Daty zwołania głosowania nie uległy jednak zmianie
Włoski rząd idzie naprzód. Nie zmieni daty referendum konstytucyjnego w sprawie rozdziału karier i reformy sądownictwa: obywatele zostaną wezwani do urn w dniach 22 i 23 marca 2026 roku.
Decyzja Rady Ministrów zapadła zaledwie kilka godzin po tym, jak Sąd Kasacyjny częściowo przeformułował pytanie, które wyborcy znajdą na karcie do głosowania. Chociaż tekst został zmodyfikowany w celu uwzględnienia konkretnych odniesień do artykułów konstytucji, których dotyczy reforma, władza wykonawcza zdecydowała się nie wydawać nowego dekretu o wezwaniu, utrzymując pierwotny harmonogram.
Jakie zmiany zaszły w pytaniu referendalnym dotyczącym wymiaru sprawiedliwości?
Zmiana nie jest bez znaczenia. Sąd Kasacyjny przychylił się do petycji złożonej przez 15 prawników promujących zbieranie podpisów, które przekroczyły 500 000 sygnatariuszy, domagających się większej przejrzystości.
Nowy tekst nie będzie zawierał jedynie tytułu ustawy (tzw. "reforma Nordio"), ale będzie wyraźnie wymieniał artykuły Karty, które zostaną zmienione: art. 87, 102, 104, 105, 106, 107 i 110. Celem organizatorów było wyjaśnienie obywatelom technicznego wpływu reformy na system sądownictwa i nowo utworzony Sąd Dyscyplinarny.
Nowe pytanie brzmi: "Czy akceptujesz tekst ustawy o zmianie art. 87 ust. 10, art. 102 ust. 1, art. 104, art. 105, art. 106 ust. 3, art. 107 ust. 1 i art. 110 Konstytucji zatwierdzonej przez Parlament i opublikowanej w Dzienniku Ustaw z dnia 30 października 2025 roku pod tytułem "Normy dotyczące porządku sądowego i ustanowienia Sądu Dyscyplinarnego"?".
Kontrowersje związane z terminem kampanii
Potwierdzenie dat wywołało ostrą reakcję komitetu promotorów. Sednem sprawy jest przestrzeganie 50-dniowego okresu kampanii referendalnej określonego przez prawo.
Według ekspertów prawnych i kilku sił opozycyjnych, przeformułowanie pytania powinno uruchomić nowy proces formalny, przesuwając datę głosowania o co najmniej dwa tygodnie, unikając weekendu wielkanocnego.
Promotorzytwierdzą, że nie ma wystarczająco dużo czasu na wyjaśnienie powodów głosowania na "nie" i nie wykluczają odwołania się do Trybunału Konstytucyjnego z powodu "konfliktu atrybucji". Podczas gdy rząd, decydując się na utrzymanie dat 22-23 marca, dąży do jak najszybszego zamknięcia gry referendalnej, unikając nadmiernego nakładania się kampanii na inne spotkania polityczne, w tym wybory lokalne.
Co więcej, członkowie rządu Meloni kilkakrotnie wykluczali wpływ wyniku referendum na władzę wykonawczą, wykluczając ewentualne dymisje w przypadku odrzucenia reformy przez wyborców.
"Data się nie zmienia, a odniesienie do artykułów konstytucji zostało dodane do pytania, więc istota się nie zmienia. Uważamy za słuszne, że możemy postępować zgodnie z planem, na podstawie dekretu, który już został wydany" - powiedział wicepremier i minister spraw zagranicznych Antonio Tajani, na marginesie kongresu Partii Radykalnej, dodając: "Dodaje tylko artykuły referencyjne, nie jest to kolejne pytanie, więc dla wyborcy niewiele się zmienia". Według ministra "urząd administracyjny podjął taką decyzję, a my podjęliśmy naszą, nie wzbudza to kontrowersji".
Wyjątkowy precedens
Sprawa ta stanowi ewenement w historii włoskiej republiki. Nigdy wcześniej nie zdarzyło się, aby tekst pytania referendalnego został zmodyfikowany po oficjalnym rozpoczęciu kampanii. Zdania ekspertów co do sensu odroczenia są podzielone. Decyzja może teraz zapaść w Trybunale Konstytucyjnym – sprawdzi on, czy mimo braku odroczenia prawo wyborców do informacji zostało należycie zagwarantowane.
W międzyczasie machina organizacyjna Viminale pozostaje potwierdzona przez ostatnie dziesięć dni marca, co zapowiada się na jeden z najważniejszych testów szczelności reformy wymiaru sprawiedliwości pożądanej przez większość.