W Uzbekistanie zidentyfikowano ponad 30 kluczowych minerałów, trwa 76 inwestycji za ok. 2,4 mld euro w wydobycie surowców dla aut elektrycznych, półprzewodników i OZE.
Popyt na surowce krytyczne wykorzystywane w samochodach elektrycznych, półprzewodnikach i systemach energii odnawialnej rośnie na całym świecie, a Uzbekistan równolegle rozwija projekty wydobywcze i przetwórcze w kilku regionach przemysłowych.
REKLAMA
REKLAMA
Zgodnie z danymi oficjalnymi w kraju zidentyfikowano ponad 30 rodzajów surowców krytycznych. Trwa realizacja 76 projektów inwestycyjnych obejmujących 28 rzadkich pierwiastków o łącznej wartości ok. 2,4 mld euro.
W bogatych w złoża regionach, takich jak Almalyk, Navoi i Surkhandarya, znajdują się pokłady miedzi, molibdenu, wolframu, litu, niobu, tantalu, renu i innych rzadkich metali.
Baza przemysłowa i historia wydobycia
Kluczowym graczem w sektorze jest Kombinat Górniczo-Hutniczy Almalyk, jedna z największych firm przemysłowych w Azji Centralnej i ważny producent miedzi. Kompleks łączy wydobycie, przeróbkę i wytapianie metali w jednym systemie produkcyjnym.
„Prace budowlane w Kalmakyr rozpoczęły się w 1954 r., a w 1959 r. kopalnię uruchomiono. Od tego czasu wydobycie rudy trwa nieprzerwanie, a do przeróbki trafiło ponad miliard ton” – powiedział Feruz Tursunow, szef wydziału produkcyjno-technicznego Oddziału Górniczego Kalmakyr. Dodał, że poziom produkcji pozostaje wysoki.
„Obecnie oddział górniczy Kalmakyr wydobywa rocznie ponad 38 mln ton rudy”.
W kombinacie pracuje ponad 35 tys. osób. Zakład produkuje miedź, cynk, złoto, srebro oraz metale towarzyszące, takie jak molibden, wolfram i ren.
Projekt Yoshlik-1
Yoshlik-1 to jeden z największych obecnie realizowanych projektów górniczych w branży. Złoże, którego intensywny rozwój ruszył w 2017 r., wchodzi w skład systemu wydobywczego Almalyku. Ze względu na skalę i złożone warunki geologiczne inwestycję podzielono na etapy.
„Przed 2017 r. złoże funkcjonowało pod inną nazwą i uchodziło za trudne do zagospodarowania ze względu na dużą miąższość nadkładu. Po dodatkowych pracach poszukiwawczych i współpracy z firmami międzynarodowymi zasoby zostały znacząco skorygowane” – powiedział Wiaczesław Aminow, główny geolog dyrekcji Yoshlik-1.
Zaznaczył, że w złożu występuje wiele metali.
„Wydobywamy miedź, złoto, srebro, molibden, a także rzadkie metale, takie jak ren, selen i tellur” – powiedział. „Według nowych szacunków zasoby zwiększyły się ok. 2,5-krotnie w porównaniu z wcześniejszymi danymi. Przy obecnych prognozach złoże może zapewnić wydobycie przez ponad 50 lat”.
Jak podają inżynierowie kopalni, usunięto już ponad 248 mln m³ nadkładu, a do transportu rudy zbudowano ok. 45 km infrastruktury kolejowej. W ruchu jest ponad 400 jednostek ciężkiego sprzętu górniczego.
Zmiany instytucjonalne i polityka dotycząca surowców krytycznych
W 2024 r. w Uzbekistanie powstał Kompleks Metali Technologicznych Uzbekistanu, odpowiedzialny za koordynację rozwoju surowców krytycznych – od poszukiwań po ich przeróbkę.
„Kompleks Metali Technologicznych powołano po to, by zarządzał całym łańcuchem – od prac geologicznych po wytwarzanie produktów o wysokiej wartości dodanej” – powiedział wiceminister Urol Jusupow. „Koncentrujemy się nie tylko na wydobyciu, lecz także na rozwijaniu przetwórstwa w kraju”.
Instytucja rozwija klastry przetwórstwa wolframu i molibdenu oraz projekty związane z litem, grafitem, tantalem, niobem i magnezem. Analizuje też możliwości zagospodarowania odpadów technogenicznych z wcześniejszej działalności wydobywczej.
Do 2030 r. rząd planuje poszerzyć katalog surowców poddawanych przeróbce.
„Według oficjalnych szacunków Uzbekistan należy do pierwszej piątki państw świata pod względem zasobów wolframu” – powiedział Jusupow.
Zaznaczył też, że lista surowców krytycznych będzie się rozszerzać.
„Dziś koncentrujemy się przede wszystkim na wolframie, molibdenie, selenie, tellurze i renie. Do 2030 r. lista surowców krytycznych ma się jednak powiększyć o ok. 12 kolejnych pierwiastków”.
Trwają także pilotażowe testy wydobycia litu.
„Od tego roku zaczynamy zagospodarowanie złóż grafitu” – powiedział.
Inne surowce, w tym tantal, niob i magnez, przewidziano do zagospodarowania na późniejszych etapach.
„Nasza strategia nie polega na eksporcie surowców w stanie nieprzetworzonym. Chcemy budować łańcuch wartości dodanej w kraju” – dodał Jusupow.
Planowane klastry przemysłowe obejmują produkcję wolframu w regionie Samarkandy oraz przetwórstwo molibdenu w regionie Taszkentu.
Współpraca międzynarodowa
Uzbekistan rozwija również współpracę z zagranicznymi partnerami w dziedzinie badań i technologii.
„Podpisaliśmy porozumienia o współpracy z Unią Europejską, Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Koreą Południową i Chinami w zakresie surowców krytycznych oraz zaawansowanych technologii” – powiedział Jusupow.
Wspólne projekty obejmują m.in. prace z belgijskim uniwersytetem KU Leuven nad technologiami wydobycia renu oraz z kanadyjską firmą SGS nad technologiami pozyskiwania litu.
„Od 2025 r. jesteśmy w stanie pozyskiwać ren o czystości 99,99 proc. Dzięki temu rozpoczęliśmy eksport rafinowanego renu” – powiedział.
Trwają również pilotażowe testy wydobycia litu.
Produkcja cynku i aspekty środowiskowe
W zakładzie produkcji cynku w Almalyku prowadzi się także oczyszczanie gazów odlotowych i odzysk produktów ubocznych.
„Wytwarzamy cynk, kadm i kwas siarkowy. Produkujemy również wyroby uboczne, takie jak siarczan cynku i proszek tlenku cynku” – powiedział Saidullo Abdurachmonow, główny inżynier Zakładu Cynkowego.
Wyjaśnił, że emisje dwutlenku siarki powstające w procesie produkcyjnym są wychwytywane i przetwarzane na kwas siarkowy.
„Celem zakładu kwasu siarkowego jest wychwycenie tych gazów i zamiana ich w użyteczne produkty zamiast wypuszczania do atmosfery”.
Roczna produkcja kwasu siarkowego sięga 180 tys. ton. Surowiec trafia głównie do krajowego przemysłu chemicznego i nawozowego.