Sekretarz generalny ONZ i papież Leon XIV wezwali państwa do zaostrzenia zasad dotyczących autonomicznych systemów broni, by nie mogły same decydować o życiu i śmierci.
„Zabójcze” roboty i drony w tym tygodniu stają przed próbą: w poniedziałek wysłannicy rządów zintensyfikowali dyskusję i mogą zdecydować, czy rozpocząć negocjacje nad zasadami użycia tych śmiercionośnych maszyn – albo z nich zrezygnować.
Papież Leon XIV, szef ONZ i organizacje rzecznicze przedstawiają sprawę jako spór o sprawy fundamentalne: czy wolno pozwolić robotom zabijać i czy ludzie muszą zachować kontrolę oraz ponosić odpowiedzialność za użycie autonomicznych systemów broni śmiercionośnej.
Aktywiści twierdzą, że uzbrojone drony zdolne samodzielnie wybierać i atakować cele były już używane w pojedynczych przypadkach w strefach konfliktu, m.in. na Ukrainie i na Bliskim Wschodzie, ale na szeroką skalę wciąż ich nie wdrożono.
Liczne czarne scenariusze – od uzbrojonych dronów wymykających się spod kontroli po precyzyjne masakry ludności cywilnej – przewijają się od lat w rozmowach o „zabójczych robotach”. Jak dotąd nie przełożyły się jednak na żadne międzynarodowe ograniczenia.
Stany Zjednoczone i Rosja, od dawna rywale, starają się maksymalnie ograniczyć wszelkie restrykcje dotyczące rozwoju i rozmieszczania nowych, potężnych narzędzi w wyścigu zbrojeń w sferze wysokich technologii – właśnie w chwili, gdy sztuczna inteligencja nabiera znaczenia i zmienia planowanie działań wojennych.
Zwolennicy „kodeksu” dla broni opartej na AI podkreślają, że liczy się czas.
„Jesteśmy teraz w kluczowym momencie, w fazie eksperymentów. Widzimy pojedyncze przypadki tu i tam, ale bez pełnego wdrożenia operacyjnego” – mówi Anna Hehir, szefowa ds. zarządzania wojskową AI w Future of Life Institute, organizacji rzeczniczej.
„Regulowanie i tworzenie zasad będzie znacznie trudniejsze, gdy takie systemy będą używane od wielu lat”.
Spotkanie ONZ po apelu siedmiu państw o negocjacje
Sprawa nabiera rozpędu w siedzibie ONZ w Genewie, gdzie siódma konferencja przeglądowa poświęcona nieco niezręcznie nazwanej Konwencji o niektórych rodzajach broni konwencjonalnej ma zdecydować, czy rozpocząć rozmowy o uregulowaniu „zabójczych robotów”.
Zwolennicy porozumienia przyznają, że napotykają silny opór, ale wskazują na precedens: państwa zdołały już uzgodnić zasady dotyczące oślepiających laserów.
Większość państw opowiada się za ich ograniczeniem. Wyznaczony na ten rok termin, jaki sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres wskazał na rozpoczęcie rozmów o regulacjach, nadał sprawie pilność, jednak część głównych potęg militarnych wciąż się waha.
W ubiegłym miesiącu siedem państw – Austria, Belgia, Brazylia, Irlandia, Meksyk, Nowa Zelandia i Panama – przedstawiło na potrzeby konferencji wniosek o rozpoczęcie negocjacji nad nowym, prawnie wiążącym porozumieniem w sprawie broni autonomicznej.
Strony przygotowują się do dyplomatycznego starcia.
W piątek przewodnicząca Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża, Mirjana Spoljaric, oświadczyła: „Państwa muszą działać, by przyszłość prowadzenia wojen nie została oddana w ręce maszyn”.
Według organizacji Stop Killer Robots 130 państw popiera wprowadzenie nowych, międzynarodowych zasad dotyczących tych systemów uzbrojenia.
Aktywiści rozpoczęli kampanię reklamową na ulicach i w metrze Berlina, Londynu i Paryża, podkreślając poparcie opinii publicznej dla ograniczenia „zabójczych robotów”.
Rosja: rozmowy o ograniczeniach „przedwczesne”
W swojej pierwszej encyklice, opublikowanej w maju, papież potępił „kulturę siły” napędzającą wyścig w dziedzinie AI, zwłaszcza tworzenie coraz bardziej wyrafinowanych metod prowadzenia wojny na odległość. Podkreślił też, że nie wolno powierzać decyzji o życiu i śmierci zdalnie sterowanym systemom sztucznej inteligencji.
Zgodnie z zasadami tej konwencji decyzje zapadają w drodze konsensusu. Oznacza to, że każde państwo może zablokować porozumienie, a ewentualna umowa będzie oparta na bardzo niskim wspólnym mianowniku. Kolejnym spornym zagadnieniem jest to, jak dużo czasu negocjatorzy dostaną na uzgodnienie zapisów.
W okresie poprzedzającym konferencję organizacje humanitarne i grupy aktywistów ostrzegały, że Rosja szykuje się do zastosowania taktyk mających spowolnić, a nawet całkowicie zatrzymać postępy na drodze do rozpoczęcia formalnych negocjacji.
„Rosja przywiązuje wielką wagę do pomyślnego wyniku konferencji i do osiągnięcia wzajemnie akceptowalnych porozumień, które pomogą wzmocnić Konwencję w sprawie broni nieludzkiej i sprzyjać jej upowszechnieniu” – powiedziała w środę rzeczniczka rosyjskiego MSZ Maria Zacharowa.
Dodała, że Moskwa chce najpierw dopracowania „kwestii organizacyjnych” i domaga się procesu „wolnego od upolitycznienia”.
Najbardziej wymowne było jednak stwierdzenie Zacharowej: „Uważamy za przedwczesne twierdzenie, że rzekomo nadszedł czas na opracowanie środków ograniczających lub zakazujących takie systemy”.