Ostrzeżenie wydano po cyberatakach na supermarkety w co najmniej 12 krajach Europy w październiku i listopadzie. Najbardziej ucierpiała Francja.
Po ostatnich atakach na lodówki w supermarketach kolejnym celem mogą stać się sprzęty domowe – ostrzegł we wtorek unijny szef ds. cyberbezpieczeństwa, wzywając Europę do większych inwestycji w obronę przed rosnącymi zagrożeniami w sieci.
REKLAMA
REKLAMA
Ostrzeżenie pojawia się w momencie, gdy Europa mierzy się z szeregiem incydentów cybernetycznych. Budzą one niepokój nie tylko rządów, lecz także opinii publicznej, która coraz częściej pyta, jak bardzo nasze społeczeństwo jest narażone na cyberataki i na ile kontynent jest przygotowany na przyszłe zagrożenia.
„Bezpieczeństwo nie powinno i nie może być kwestią poboczną” – powiedział AFP Juhan Lepassaar, dyrektor wykonawczy unijnej agencji ds. cyberbezpieczeństwa ENISA.
„Dziś są to lodówki, jutro mogą być routery, pojutrze sprzęty domowe i kolejne urządzenia”.
Wszystkim tym incydentom można zapobiec, choć cyberbezpieczeństwo jest kosztowne – podkreślił Lepassaar. „Pytanie brzmi: czy jesteśmy gotowi zainwestować, by to się udało?”.
„Gdy patrzymy na obraz zagrożeń, nie wygląda on zbyt optymistycznie” – zaznaczył Lepassaar.
Ostatnie incydenty obejmują m.in. lukę w PHP, która skłoniła wiele rządów w UE do czasowego wyłączenia swoich stron internetowych, aby uniemożliwić ich wykorzystanie przez hakerów, oraz falę cyberataków na lodówki w supermarketach i bankach krwi we Francji oraz w ośmiu innych państwach. Ataki te były możliwe przez luki w przestarzałym oprogramowaniu.
Zagrożenia cybernetyczne ewoluują i stają się bardziej widoczne, częściowo dzięki sztucznej inteligencji. Organizacje muszą dziś nadążać za rozwojem najnowszych modeli AI, uczestnicząc w swoistym wyścigu zbrojeń w cyberprzestrzeni.
„Najnowsze osiągnięcia nie tylko w najbardziej zaawansowanych modelach AI, lecz także incydenty w systemach chłodniczych w całej UE pokazują luki operacyjne oraz potrzebę szybkiego dzielenia się informacjami i koordynacji działań” – powiedział Lepassaar.
ENISA określa AI jako „wzmacniacz siły”, który zwiększa i przyspiesza możliwości zarówno hakerów, jak i firm broniących się przed atakami w wykrywaniu luk.
„Dane zebrane przez badaczy pokazują, że czas między odkryciem luki a jej wykorzystaniem bojowym zbliża się do zera” – czytamy w raporcie. Oznacza to, że wkrótce firmy mogą nie mieć praktycznie żadnego czasu na zabezpieczenie się po wdrożeniu nowych systemów.
Jednocześnie, jak podkreśla raport, zaawansowana AI znacząco wpływa na zarządzanie podatnościami, skracając czas reakcji i tworzenia poprawek. Zwiększa to możliwości firm, by proaktywnie skanować systemy, wykrywać luki i łatać je, zanim zostaną wykorzystane przez hakerów.
Poza wykorzystaniem AI przez hakerów do masowego wyszukiwania luk, raport wskazuje, że sztuczna inteligencja dodatkowo „naostrzy” ich dotychczasowe narzędzia.
Na przykład narzędzia AI pozwalają prowadzić coraz bardziej wiarygodne kampanie phishingowe, używając deepfake’owych nagrań wideo, audio i wiadomości, by wprowadzać ludzi w błąd i „wprowadzać do systemów fałszywe dane w celu zakłócenia pracy firm”.
Czynniki napędzające zagrożenia cybernetyczne
Raport ustalił, że 57,3% incydentów cybernetycznych w 2025 roku miało podłoże ideologiczne, związane z wydarzeniami geopolitycznymi, takimi jak rosyjska agresja przeciwko Ukrainie oraz konflikt na Bliskim Wschodzie, choć większość z nich miała ograniczone skutki.
Tymczasem 29,3% incydentów było motywowanych finansowo. Ransomware pozostaje rodzajem ataku, który najbardziej uderza w przedsiębiorstwa. ENISA ostrzega, że łatwość, z jaką przestępcy mogą się wymieniać oprogramowaniem ransomware i innymi narzędziami złośliwymi, „napędza profesjonalny ekosystem przestępczy”.
Agencja odnotowuje też ataki przypominające operacje służb państwowych. Celują one w państwa europejskie, by prowadzić kampanie cyberwywiadowcze, zbierać informacje i kraść własność intelektualną.
Według ENISA w doniesieniach dominuje aktywizm hakerski. Pod względem liczby ataków przeważają one, choć zazwyczaj są to niskoskalowe operacje typu distributed denial-of-service (DDoS).
Reakcja Europy
UE przyjęła szereg przepisów mających wzmocnić cyberbezpieczeństwo wspólnoty, jednak ENISA uważa, że można zrobić więcej – co trudno kwestionować, biorąc pod uwagę ostatnią falę incydentów.
Filarem europejskich regulacji jest dyrektywa NIS2, która zobowiązuje wszystkie sektory gospodarki do wprowadzenia cyfrowych zabezpieczeń dla infrastruktury krytycznej. Choć zaczęła obowiązywać w październiku 2024 roku, nie została jeszcze wdrożona do prawa krajowego we wszystkich państwach członkowskich.
Niedawny atak na lodówki w dziewięciu krajach UE pokazał, że w niektórych sektorach gospodarki istnieją luki w zabezpieczeniach cyfrowych oraz w sposobie definiowania infrastruktury krytycznej.
Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa wskazują, że wiele firm, takich jak sieci supermarketów, patrzy na cyberbezpieczeństwo w sposób tradycyjny, koncentrując się na ochronie finansowej. Podłączoną do sieci infrastrukturę pozostawia się zespołom technicznym, które mają inne budżety i priorytety.
Istnieje też akt o cyberodporności (Cyber Resilience Act), przyjęty w 2024 roku i w pełni obowiązujący od grudnia 2027. Wprowadza on obowiązek zgłaszania incydentów za pośrednictwem jednego portalu, co ma przyspieszyć wymianę informacji i koordynację.
Akt o solidarności cybernetycznej (Cyber Solidarity Act), który wszedł w życie w lutym ubiegłego roku, wzmocnił zdolność UE do wykrywania, przygotowywania się na zagrożenia i reagowania na incydenty w cyberprzestrzeni – podkreśla ENISA. Stało się to dzięki utworzeniu Europejskiego Systemu Alarmowego w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, Mechanizmu reagowania kryzysowego w cyberprzestrzeni oraz rezerwy cyberbezpieczeństwa UE.
Europejska odpowiedź potrzebuje więcej ekspertów AI
Mimo gęstej siatki regulacji, poważnym problemem pozostaje obsadzenie cyfrowych „linii obrony” – zauważa ENISA.
Raport wskazuje, że we wszystkich sektorach organizacje mają trudności z przyciągnięciem i utrzymaniem specjalistów ds. cyberbezpieczeństwa. Cytuje badanie NIS Investment z 2025 roku, z którego wynika, że 45% ankietowanych organizacji napotyka problemy ze znalezieniem ekspertów o odpowiednich kompetencjach.
Raport ostrzega, że może to pogłębić lukę kompetencyjną w cyberbezpieczeństwie i dać przewagę zamożniejszym podmiotom, które będą rywalizować o ograniczoną pulę talentów.
ENISA wzywa państwa członkowskie, by zajęły się niedoborem specjalistów poprzez rozwijanie inicjatyw oraz wzmacnianie programów unijnych w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.