Euronews Business analizuje wzrost cen żywności i płac minimalnych w 26 krajach Europy, sprawdzając, gdzie najniżej opłacani kupią dziś więcej niż w 2021 r.
Ceny żywności w Europie mocno wzrosły w ciągu ostatnich pięciu lat, jednak płace minimalne w większości z 26 krajów analizowanych przez Euronews Business rosły jeszcze szybciej.
REKLAMA
REKLAMA
Malta jest jednym z wyjątków. Pracownik otrzymujący tam płacę minimalną może za swoje wynagrodzenie brutto kupić o ok. 6% mniej żywności niż pięć lat temu, mimo wzrostu pensji. Pracownicy z płacą minimalną w Hiszpanii i Francji również stracili na sile nabywczej.
Ceny żywności i napojów bezalkoholowych w całej UE wzrosły między sierpniem 2021 a sierpniem 2026 o 34%, wynika z danych Eurostatu. Największy wzrost w Unii odnotowano na Węgrzech – o 57%, następnie w Bułgarii (54%) i Rumunii (53%). Najmniejszy wzrost cen zanotował Cypr – o 21%.
W szerszej grupie 35 państw europejskich najniższy wzrost, o 5%, odnotowano w Szwajcarii.
Turcja była skrajnym przypadkiem: ceny żywności i napojów bezalkoholowych wzrosły tam w tym samym okresie o 752%.
Wyjątkowy wzrost cen w Turcji odzwierciedla wieloletnią wysoką inflację, napędzaną częściowo gwałtownym spadkiem wartości liry, który podbił koszty importowanych towarów i surowców. Spadek kursu liry był po części skutkiem serii obniżek stóp procentowych rozpoczętych w 2021 roku, mimo rosnącej inflacji. Niższe stopy uczyniły walutę mniej atrakcyjną do utrzymywania, co dodatkowo osłabiło jej wartość. Turcja odwróciła tę politykę w 2023 roku i gwałtownie podniosła stopy, ale ceny nadal rosły.
W całej UE ceny żywności rosły już przed inwazją Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku. Wojna zwiększyła presję, podbijając koszty energii, nawozów i transportu oraz zakłócając rynki rolne. Te wyższe koszty przełożyły się na ceny w supermarketach.
W największych gospodarkach UE ceny żywności między sierpniem 2021 a sierpniem 2026 wzrosły o 25% we Francji, 30% we Włoszech, 34% w Niemczech i 35% w Hiszpanii.
Jak wypada płaca minimalna
Miesięczne wynagrodzenia minimalne brutto również wzrosły w tym okresie w wielu krajach europejskich, w których obowiązuje ustawowa płaca minimalna.
Węgry odnotowały największy wzrost w UE – o 93%, podczas gdy płaca minimalna w Niemczech wzrosła o 46%, w Hiszpanii o 29%, a we Francji o 20%. Zmiany te są liczone w walutach lokalnych.
Największy wzrost wśród analizowanych państw odnotowała Turcja – o 823% w ciągu pięciu lat. Płace minimalne ponad dwukrotnie wzrosły także w Serbii (103%) i Czarnogórze (102%).
Wyższe płace nie muszą jednak oznaczać, że pracownicy mogą sobie pozwolić na więcej żywności. Porównanie pokazuje, ile żywności można było kupić za miesięczną płacę minimalną brutto w sierpniu 2021 i sierpniu 2026. Nie wskazuje, ile pieniędzy po podatkach, czynszu i innych wydatkach zostawało pracownikom na zakupy spożywcze.
Proste odjęcie wzrostu cen żywności od wzrostu płacy minimalnej może wprowadzać w błąd, zwłaszcza gdy inflacja jest wysoka, jak w Turcji. Porównanie tego, co dana pensja mogła kupić w każdym z tych momentów, daje bardziej przejrzysty obraz.
W trzech z 26 analizowanych krajów osoby zarabiające płacę minimalną straciły na sile nabywczej w odniesieniu do cen żywności.
Największy spadek zanotowała Malta – o 6%. Pracownik z płacą minimalną, który w sierpniu 2021 roku mógł kupić 100 koszyków żywności, w sierpniu 2026 mógł kupić już tylko 94. Hiszpania i Francja zanotowały spadki odpowiednio o 5% i 4%.
Serbia i Czarnogóra odnotowały największy wzrost ilości żywności, jaką można kupić za płacę minimalną – o 37%. Pracownik z płacą minimalną, który w sierpniu 2021 mógł kupić 100 koszyków żywności, w sierpniu 2026 mógł kupić 137.
Ponad 20-procentowy wzrost siły nabywczej żywności odnotowano także w Chorwacji, Albanii, Rumunii, na Węgrzech, w Bułgarii i na Litwie.
Siła nabywcza żywności wzrosła o 10% w Irlandii, 9% w Niemczech, 7% w Grecji, 6% w Belgii i Niderlandach oraz o 3% w Portugalii.
Wykres powyżej, z indeksem 100 w sierpniu 2021 roku, pokazuje, jak w ciągu pięciu lat zmieniała się ilość żywności, którą może kupić osoba zarabiająca płacę minimalną.
W Turcji płaca minimalna wzrosła o 823%, a ceny żywności o 752%. Różnica wynosi 71 punktów procentowych, ale siła nabywcza żywności zwiększyła się tylko o 8%. Zarówno płace, jak i ceny żywności rosły gwałtownie w lirach, przy czym płace rosły nieco szybciej.
Wykres powyżej pokazuje, jak zmieniały się w Turcji płaca minimalna i ceny żywności, oba wskaźniki zindeksowane na poziomie 100 w sierpniu 2021 roku. Wynika z niego, że osoby zarabiające płacę minimalną okresowo traciły na sile nabywczej w latach 2021 i 2022, gdy ceny żywności rosły szybciej niż ich pensje. Od stycznia 2024 roku płaca minimalna utrzymuje się powyżej cen żywności, dzięki czemu pracownicy mogą kupić więcej żywności niż na początku okresu.