Eksperci apelują do właścicieli stadionów mundialu o modernizację obiektów, tak by lepiej znosiły ekstremalne upały.
Dziś wieczorem oczy całego świata zwrócą się na USA, gdzie Hiszpania i Argentyna powalczą o triumf w piłkarskich mistrzostwach świata FIFA 2026.
REKLAMA
REKLAMA
Finał odbędzie się na stadionie MetLife w East Rutherford w stanie New Jersey, gdzie prognozy zapowiadają 28°C. To o dwa stopnie więcej niż próg, przy którym FIFPRO, międzynarodowa organizacja reprezentująca zawodowych piłkarzy, zaleca wprowadzenie dodatkowych środków chłodzących.
A jednak długo wyczekiwany finał rozgrywek zapowiada się znacznie chłodniej niż wcześniejsze mecze.
Analiza agencji Reuters wykazała, że ponad jedna czwarta spotkań odbywała się w niebezpiecznych warunkach upału – w 27 meczach wskaźnik Web Bulb Globe Temperature (WBGT) przekroczył 28°C. Uwzględnia on m.in. wilgotność i temperaturę powietrza i jest progiem, powyżej którego FIFPRO zaleca opóźnienie lub przełożenie meczu.
Turniej w tym roku pokrył się z kolejnymi falami upałów, które podbiły globalną średnią temperaturę o 1,39°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Stany Zjednoczone nie są tu wyjątkiem – w ostatnich tygodniach kraj zmagał się z upałami sięgającymi 40°C.
To uwidoczniło, jak stadiony wykorzystywane podczas tegorocznego turnieju mają problem z radzeniem sobie w ocieplającym się klimacie.
– Stadion może formalnie działać, ale to nie znaczy, że funkcjonuje dobrze – mówi Mark Sait, prezes firmy doradczej SaveMoneyCutCarbon, specjalizującej się w kwestiach środowiskowych, w rozmowie z Euronews Earth.
– Jeśli piłkarze wymagają większej ochrony przed upałem, a kibice czują się źle, zanim jeszcze dotrą na swoje miejsca, margines bezpieczeństwa już się kurczy.
Dlaczego klimatyzacja nie uratuje mundialu
Klimatyzacja stała się w Europie osią gorącej dyskusji po doniesieniach, że ekstremalne upały spowodowały w zeszłym miesiącu 10 tys. nadmiarowych zgonów.
Naukowcy z konsorcjum World Weather Attribution (WWA) podkreślają, że tak wysokie temperatury byłyby „praktycznie niemożliwe”, gdyby nie zmiany klimatu.
Tymczasem ekolodzy ostrzegają przed tym, by klimatyzacja nie stała się powszechnym rozwiązaniem na całym kontynencie ze względu na jej związek z globalnym ociepleniem.
Klimatyzacja przyczynia się do zjawiska miejskiej wyspy ciepła. Polega ono na tym, że gorące powietrze jest zatrzymywane w strukturze miasta, w betonie i asfalcie, a następnie oddawane do atmosfery – co dodatkowo zwiększa zapotrzebowanie na chłodzenie wnętrz.
Czynniki chłodnicze używane w urządzeniach klimatyzacyjnych również uwalniają do atmosfery gazy cieplarniane, które napędzają globalne ocieplenie znacznie szybciej niż dwutlenek węgla.
– Klimatyzacja będzie czasem potrzebna, ale nie może stać się domyślną odpowiedzią na każdy problem z upałem, bo to tylko zwiększa obciążenie systemu energetycznego i podnosi koszty utrzymania obiektów – dodaje Sait.
– Rozsądniej jest najpierw sprawić, by budynek zużywał mniej energii, zanim zaczniemy wymagać od niego chłodzenia większej powierzchni.
Sait radzi właścicielom stadionów, by skupili się na modernizacji istniejących obiektów („retrofittingu”), tak aby zoptymalizować działanie obecnych systemów ogrzewania i wentylacji.
– Potem można sięgać po rozwiązania takie jak energooszczędne oświetlenie czy technologie ograniczające zużycie wody, które zmniejszają całkowite zapotrzebowanie na energię, a stały monitoring pozwala sprawdzić, czy zmiany przynoszą wymierne efekty – dodaje.
Jak stadiony piłkarskie mogą lepiej funkcjonować w ocieplającym się klimacie
Modernizacja stadionów jest znacznie tańsza i bardziej przyjazna środowisku niż wyburzanie obiektów i stawianie ich od nowa. Zamiast tego właściciele mogą inwestować w rozwiązania dotyczące samej konstrukcji budynku, na przykład w tak zwane „chłodne dachy”. Polega to na pokrywaniu dachów białą lub refleksyjną farbą, dzięki czemu pochłaniają mniej ciepła.
Badanie przeprowadzone w 2024 roku przez UCL i Uniwersytet w Exeter wykazało, że taka forma pokrycia dachów mogłaby obniżyć temperaturę w Londynie o około 0,8°C, gdyby była szeroko stosowana w całym mieście podczas upalnego lata 2018 roku.
Solar control glazing, czyli szklenie z kontrolą słoneczną, to kolejne rozwiązanie działające w bardzo podobny sposób. Odbija promieniowanie podczerwone, a jednocześnie przepuszcza dużo naturalnego światła. Pozwoliłoby to obniżyć temperaturę na stadionach, a zarazem ograniczyć oślepiające refleksy i uniknąć zaciemnienia murawy.
– Kluczowe jest, aby modernizacja poprawiła działanie stadionu, zanim dołożymy więcej klimatyzacji – wyjaśnia Sait. – Jeśli zostanie przeprowadzona właściwie, ogranicza zbędne zużycie energii, obniża koszty eksploatacji i tworzy chłodniejsze, bezpieczniejsze przestrzenie dla kibiców, pracowników i zawodników.
Czy FIFA powinna przenieść mundial z powodu ekstremalnych upałów?
Ekstremalne upały wywołały apele o przeniesienie mistrzostw świata do chłodniejszych miejsc lub o zmianę godzin rozgrywania spotkań na wieczorne, gdy temperatura zwykle jest niższa.
– FIFA i państwa-gospodarze powinny już teraz patrzeć na terminarz i wybór stadionów przez pryzmat klimatu, bo godzina meczu przestała być wyłącznie kwestią transmisji. Stała się elementem planu bezpieczeństwa – podkreśla Sait.
Ekspert dodaje, że jeśli stadion nie może działać bezpiecznie o określonej porze dnia, powinno to mieć bezpośredni wpływ na układ rozgrywek. Zaznacza jednak, że sam terminarz to tylko część rozwiązania i ponownie wskazuje na konieczność modernizacji stadionów, która da organizatorom większą kontrolę.