Jak co cztery lata kibice futbolu szykują się na mundial – tym razem w USA, Meksyku i Kanadzie. Turniej zapada jednak w pamięć nie tylko sportowo. Oto jego najsłynniejsze momenty.
Co cztery lata FIFA organizuje widowisko, które ma zdominować pierwsze strony najważniejszych gazet, zarówno sportowych, jak i ogólnoinformacyjnych, przede wszystkim dzięki sukcesom reprezentacji przyjeżdżających na mundial. Jednak niemal nieuchronnie na pierwszy plan wysuwają się chwile i wyczyny wykraczające daleko poza sport, które nierzadko przyćmiewają sam turniej.
REKLAMA
REKLAMA
W tym artykule przypominamy dziesięć momentów, które, niezależnie od ich wagi sportowej, zapisały się w historii mundiali i na zawsze zapadły w pamięć milionów kibiców piłki nożnej, którzy w każdy weekend siadają przed telewizorem, by oglądać dyscyplinę, którą wielu nazywa królem sportu.
1. Francja 1938 – sukces „czarnych koszul” Mussoliniego
W 1938 roku, na zaledwie rok przed wybuchem II wojny światowej, Francja była gospodarzem trzecich w historii mistrzostw świata. Turniej odbywał się w atmosferze narastających napięć geopolitycznych w Europie. W gronie głównych faworytów była Italia, która zaledwie cztery lata wcześniej, w 1934 roku, sięgnęła po tytuł jako gospodarz imprezy.
Tym razem reprezentacja Włoch przyjechała do Francji jako wizytówka coraz bardziej niepopularnego w Europie reżimu faszystowskiego, w środku fali protestów przeciwko Benito Mussoliniemu i jego interwencji w hiszpańskiej wojnie domowej. Selekcjoner Vittorio Pozzo wprowadził niemal wojskową dyscyplinę i w pełni zaakceptował wykorzystywanie futbolu jako narzędzia propagandy reżimu.
Napięcie eksplodowało już w debiucie z Norwegią, a jeszcze bardziej wzrosło w meczu z Francją, kiedy Włosi wystąpili w czarnych strojach i oddali faszystowski salut. Gest wywołał ogłuszające gwizdy na trybunach i stał się symbolem skrajnego upolitycznienia turnieju.
Mimo niesprzyjającej atmosfery Włosi pewnie parli naprzód i w finale pokonali Węgry 4:2, zdobywając drugi z rzędu tytuł. Reżim świętował to jako powód do narodowej dumy i wzmocnienie faszystowskiej narracji, choć zwycięstwo na zawsze pozostało jednym z najbardziej kontrowersyjnych i upolitycznionych epizodów w historii mundiali.
2. Urugwaj 1950 – Brazylia upokorzona w „Maracanazo”
Mistrzostwa świata w piłce nożnej w 1950 roku przyniosły jeden z najbardziej wstrząsających epizodów w dziejach sportu: niespodziewane zwycięstwo Urugwaju nad Brazylią na wypełnionym po brzegi Maracanie. Oficjalnie na trybunach było około 170 tys. osób, ale szacuje się, że rzeczywista liczba widzów sięgnęła 200 tys.
Na początku w Rio de Janeiro panowała atmosfera święta. Zgodnie z ówczesnym regulaminem turnieju Canarinhos do zdobycia pucharu wystarczał remis: śpiewano piosenki już fetujące tytuł, nagłówki gazet były triumfalne, a publiczność była przekonana o zwycięstwie gospodarzy. Brazylia objęła prowadzenie po przerwie, ale Urugwaj odpowiedział charakterem. Juan Alberto Schiaffino wyrównał wynik, a jedenaście minut przed końcem Alcides Ghiggia uciszył stadion, strzelając bramkę na 2:1.
Wstrząs był ogromny. Stadion zamilkł, brazylijscy piłkarze schodzili z boiska załamani, a cały kraj pogrążył się w szoku. Słynne „Maracanazo” wyszło daleko poza sport i stało się historyczną raną Brazylijczyków, a zarazem największym wyczynem w dziejach urugwajskiego futbolu – meczem, który na zawsze odmienił opowieść o mistrzostwach świata.
3. Hiszpania 1982 – nawet „Mágico” González nie uchronił Salwadoru przed upokorzeniem
Mundial 1982 zapisał jedną z najboleśniejszych kart w swojej historii: historyczną klęskę Salwadoru 1:10 z Węgrami, czyli najwyższą porażkę w dziejach mistrzostw świata. Mecz w Elche obnażył ryzykowną taktykę Salwadoru, rozegrany w realiach wojny domowej, prowizorycznej logistyki i fatalnego zarządzania federacją.
Mimo węgierskiego huraganu Salwador zapisał symboliczny moment, gdy Luis Ramírez zdobył pierwszego gola dla swojego kraju na mundialu, świętowanego bardziej jako akt godności niż powód do euforii. Publiczność, zamiast się naigrywać, zrozumiała zespół i kibicowała drużynie, która atakowała do końca mimo wszelkich przeciwności.
W chaosie błyszczał Jorge Alberto González Barillas, znany jako „Mágico” González, jedyny zawodowiec w ekipie, którego talent i brawurowe rajdy wzbudziły zachwyt całego turnieju. Dla Salwadoru mundial, który groził, że stanie się rozdziałem do zapomnienia, ostatecznie stał się hołdem dla pokolenia chcącego pokazać światu inne oblicze kraju spustoszonego przez przemoc.
4. Meksyk 1986 – „ręka Boga”, która otworzyła drogę do finału
Mecz ćwierćfinałowy mistrzostw świata w Meksyku w 1986 roku, pomiędzy Argentyną a Anglią, przeszedł do annałów za sprawą jednego z najbardziej kontrowersyjnych i pamiętnych epizodów w historii futbolu: słynnej „ręki Boga” Diego Armanda Maradony, po której południowoamerykańska drużyna objęła prowadzenie. Ale ten pojedynek był czymś znacznie więcej niż tylko tym jednym gestem.
Spotkanie toczyło się w atmosferze ogromnego napięcia sportowego i politycznego, zwłaszcza z powodu wojny o Falklandy i do przerwy było bezbramkowe po twardej, szarpanej pierwszej połowie, w której Maradona był nieustannie faulowany. Zaraz po wznowieniu gry „dziesiątka” Argentyny dał swojej drużynie prowadzenie golem zdobytym lewą ręką, który sędzia uznał mimo gwałtownych protestów Anglików.
Sześć minut później Maradona stworzył swoje ostateczne arcydzieło: ruszył z piłką z własnej połowy, minął po drodze pół angielskiej drużyny i pokonał bramkarza – gol ten uchodzi za jeden z najpiękniejszych w historii mistrzostw świata. Anglia zmniejszyła straty pod koniec meczu, ale nie zdołała wyrównać. Argentyna awansowała do finału, w którym pokonała Niemcy. To jednak spotkanie z Anglikami przeszło do historii jako symbol sprytu, talentu i niekończącej się kontrowersji.
5. USA 1994 – błąd, który kosztował życie Andrésa Escobara
Samobójcza bramka Andrésa Escobara na mundialu w USA w 1994 roku stała się jednym z najbardziej tragicznych epizodów w historii futbolu. Kapitan Kolumbii, uważanej za jednego z kandydatów do tytułu, trafił do własnej bramki w przegranym meczu ze Stanami Zjednoczonymi, a ten wynik przypieczętował odpadnięcie jego reprezentacji już w fazie grupowej.
Kilka dni po powrocie do Medellín piłkarz został zastrzelony przed wyjściem z baru. Miał 27 lat. Zbrodnia wstrząsnęła światem i stała się symbolem przemocy, która w latach 90. pustoszyła Kolumbię, zdominowaną przez narkobiznes, nielegalne zakłady i przestępczą presję wywieraną na futbol. Choć przez lata mówiono o zemście za przegrane pieniądze, sprawa odzwierciedlała znacznie szerszy kontekst społeczny, w którym sport był głęboko skażony strachem i zastraszaniem.
Escobar, znany jako „dżentelmen futbolu”, widział w piłce drogę do współistnienia i kształtowania wartości. Jego śmierć uczyniła go symbolem pokolenia uwięzionego między talentem sportowym a nieokiełznaną przemocą oraz przypomnieniem, że – jak podsumował ówczesny selekcjoner, Pancho Maturana – nie zabił go futbol, lecz "społeczeństwo".
6. Francja 2006 – słynne uderzenie głową „monsieur” Zidane’a
Finał mistrzostw świata w Niemczech w 2006 roku zapisał się w pamięci jedną z najbardziej zdumiewających scen w futbolu. Zinedine Zidane, kapitan Francji i rozgrywający ostatni mecz w karierze, był o krok od wieczności, by po chwili pożegnać się z piłką w dramatyczny sposób – uderzeniem głową Marco Materazziego.
Zidane doprowadził Francję do finału dzięki kapitalnym występom w poprzednich rundach i otworzył wynik w Berlinie, wykonując rzut karny w stylu Panenki. W dogrywce, po wymianie słownych uszczypliwości z włoskim obrońcą, stracił panowanie nad sobą i został wyrzucony z boiska, zostawiając drużynę w dziesiątkę w decydujących minutach.
Bez swojego lidera Francja przegrała w serii rzutów karnych z Włochami. Obraz Zidane’a, który samotnie schodzi do szatni, mijając po drodze puchar świata z 2006 roku, stał się symbolem nocy niespełnionej chwały. To koniec tak błyskotliwy, jak i bardzo ludzki, jednej z największych legend futbolu.
7. RPA 2010 – Gol Iniesty „na całe życie”
Hiszpania zdobyła mistrzostwo świata w RPA w 2010 roku, prezentując charakterystyczny styl gry, a finał na zawsze został naznaczony jednym, decydującym momentem. Po przyjeździe na turniej w roli faworyta, jako zwycięzca Euro 2008, drużyna Vicente del Bosque zaczęła od niespodziewanej porażki ze Szwajcarią, która odświeżyła stare lęki. Zespół jednak się nie załamał, z meczu na mecz się odbudowywał, coraz lepiej kontrolował piłkę, w pełni zaufał swojemu tiki-tace i po serii skromnych zwycięstw dotarł do finału.
Finał z Holandią w Johannesburgu był twardym, fizycznym i zamkniętym starciem, z niewielką przestrzenią na popisy techniczne. Gdy mecz zmierzał do rzutów karnych, w 116. minucie dogrywki przyszła akcja, która zdefiniowała cały turniej: podanie Ceska Fàbregasa, przyjęcie Andrésa Iniesty i płaski strzał, który pokonał Maartena Stekelenburga. Gol na 1:0 wywołał euforię i dał Hiszpanii jej pierwszy Puchar Świata.
To trafienie było ukoronowaniem stylu opartego na cierpliwości, posiadaniu piłki i wierze we własne możliwości, a tę reprezentację wyniosło do rangi historycznego punktu odniesienia światowego futbolu. Status ten potwierdziła zaledwie dwa lata później, zdobywając trzecią w historii, a drugą z rzędu, mistrzostwo Europy.
8. Brazylia 2014 – Historyczne upokorzenie pięciokrotnych mistrzów świata na własnym boisku
8 lipca 2014 roku mundial w Brazylii przeżył jedną z najbardziej wstrząsających nocy. W półfinale w Belo Horizonte Niemcy obnażyli wszystkie słabości gospodarzy, wygrywając 7:1 – jedno z największych upokorzeń w historii turnieju.
Mecz rozstrzygnął się w zaledwie kilka minut. Po pierwszym golu Niemców zespół Joachima Löwa dołożył cztery kolejne trafienia między 23. a 29. minutą, a Miroslav Klose został najlepszym strzelcem w historii mundiali i Toni Kroos skompletował zabójczy dublet. Brazylia, rozbita fizycznie i psychicznie, bezradnie patrzyła na własny upadek przed własną publicznością.
Po przerwie dwa gole dołożył André Schürrle, a Oscar jedynie zmniejszył rozmiary klęski w końcówce. Była to pierwsza porażka Brazylii w półfinale mistrzostw świata od 76 lat i najdotkliwsza przegrana u siebie od prawie stulecia. Słynny „Mineirazo” stał się symbolem zbiorowej traumy i jedną z najciemniejszych kart brazylijskiego futbolu.
9. Rosja 2018 – VAR wkracza na scenę
Mundial w Rosji 2018 zapisał się między innymi jako pierwszy wielki turniej reprezentacji, w którym kluczową rolę odegrał VAR. System wideoweryfikacji wyszedł na pierwszy plan już w fazie grupowej, wywołując debaty i kontrowersje, ale też powszechne poczucie większej sprawiedliwości w decyzjach sędziów.
Jego wpływ był kluczowy dla przebiegu mistrzostw i sięgnął aż finału, w którym sędzia po konsultacji z VAR-em podyktował rzut karny. Według FIFA system podniósł odsetek prawidłowych decyzji do 99,2 proc., po wykorzystaniu go w ponad 400 sytuacjach. Federacja zapewniała później, że wideoweryfikacja położyła kres golom ze spalonego i skorygowała decyzje w 16 przypadkach.
Wpływ VAR-u widoczny był także w samej grze: nigdy wcześniej nie podyktowano tylu rzutów karnych ani nie padło tyle bramek ze stałych fragmentów. Pełen kontrowersji, emocji i niespodzianek mundial w Rosji pozostawił po sobie obraz znakomicie zorganizowanego turnieju, pełne stadiony, miesięczną piłkarską fiestę i reprezentację gospodarzy, która przekroczyła wszelkie oczekiwania, docierając do ćwierćfinału.
10. Katar 2022 – Messi wreszcie zostaje mistrzem świata
Argentyna zdobyła trzeci tytuł mistrza świata w Katarze w 2022 roku, pokonując Francję w emocjonującym finale rozstrzygniętym rzutami karnymi po remisie 3:3 w regulaminowym czasie gry i dogrywce. Spotkanie, pełne napięcia od pierwszej do ostatniej minuty, miało dwóch wielkich bohaterów: Lionela Messiego i Kyliana Mbappé, mierzących się w niezapomnianym pojedynku pokoleń.
Argentyna dominowała przez większą część meczu i objęła prowadzenie po golu Messiego z rzutu karnego oraz trafieniu Ángela Di Maríi przed przerwą. Francja, przez długie minuty niemal niewidoczna, w końcówce odpowiedziała w piorunującym stylu: Mbappé najpierw trafił z jedenastu metrów, a zaledwie minutę później wyrównał fantastycznym strzałem.
W dogrywce Messi znów zdobył bramkę, dając Argentynie prowadzenie 3:2, ale Mbappé skompletował hat-tricka kolejnym rzutem karnym i doprowadził do serii jedenastek. W konkursie rzutów karnych Emiliano Martínez odegrał kluczową rolę i Argentyna ostatecznie wzniosła Puchar Świata. Triumf ten ukoronował karierę Messiego jedynym wielkim tytułem, którego mu brakowało i za którego brak przez lata był krytykowany.