Latem wyspy ciepła stanowią zagrożenie dla mieszkańców miast. Problem ten dotyczy około 40 procent Niemców. Istnieje jednak kilka wskazówek, które mogą pomóc.
Letnie temperatury około 30 stopni często wydają się kuszące w deszczowe zimowe dni. Rzeczywistość jest jednak często inna: Upał w pracy, w transporcie publicznym lub w domu jest obciążeniem dla wielu osób. Jakość snu również cierpi z powodu wysokich temperatur.
REKLAMA
REKLAMA
Szczególnie dotknięte są osoby mieszkające na tak zwanych wyspach ciepła. Są to gęsto zabudowane obszary, które szczególnie mocno nagrzewają się latem. W sumie około 40 procent Niemców mieszka na tych obszarach.
Centrum doradztwa konsumenckiego wyjaśnia, co może zrobić każda osoba, ale inicjatywy i stowarzyszenia wzywają również władze lokalne do podjęcia działań.
42 procent mieszkańców Nadrenii Północnej-Westfalii mieszka na wyspach ciepła
Duże miasta i ich okolice stanowią centralną przestrzeń życiową w Niemczech. Najnowsze analizy Federalnego Urzędu Statystycznego pochodzą z 2022 r. 71 procent Niemców mieszka w dużych miastach i ich okolicach.
Ponad milion mieszkańców żyje w 16 regionach metropolitalnych, w tym w szczególności w miastach Zagłębia Ruhry. Istnieją tylko cztery miasta bez otaczającego obszaru z ponad milionem mieszkańców: Berlin, Hamburg, Monachium i Kolonia.
W samej Nadrenii Północnej-Westfalii około 7,5 miliona ludzi żyje na tak zwanych wyspach ciepła, jak pokazuje analiza przeprowadzona przez Krajowy Urząd ds. Przyrody, Środowiska i Klimatu NRW (LANUK) z 2026 roku. Stanowi to około 42 procent całkowitej populacji kraju związkowego.
Im wyższa gęstość zaludnienia, tym gęstsza zabudowa, ale nie jest to standard, który można zastosować wszędzie. Jednak badania przeprowadzone przez Federalny Instytut Badań nad Budownictwem, Urbanistyką i Rozwojem Przestrzennym (BBSR) pokazują, że istnieje silna korelacja między gęstością zaludnienia a gęstością zabudowy (np. liczbą kondygnacji) w niemieckich miastach - zwłaszcza w centrach miast o ugruntowanej pozycji.
Czy każde miasto jest wyspą ciepła?
Niemiecka Służba Meteorologiczna(DWD) nie mówi o wyspach ciepła. Techniczny termin używany w badaniach to Miejska Wyspa Ciepła, w skrócie UHI. DWD uznaje obecnie wyspy ciepła za typową cechę klimatu miejskiego.
Jeśli gorące powietrze uwięzione między budynkami i uszczelnionymi powierzchniami nie może się wydostać i nie ochładza się w nocy, stale wysokie temperatury pogarszają jakość życia ludzi i bezpośrednio wpływają na różnorodność roślin i zwierząt.
Miejska wyspa ciepła staje się szczególnie gorąca w nocy przy bezchmurnej i bezwietrznej pogodzie. Wyspy ciepła rozwijają się najczęściej podczas letnich upałów. Jednakże, ponieważ różnice temperatur między miastem a otaczającymi je obszarami są mniejsze w ciągu dnia niż w nocy, istnieje więcej tropikalnych nocy niż gorących dni, co DWD odkryło na przestrzeni lat.
W 2024 r. w centrum Berlina na Alexanderplatz wystąpiły 22 tropikalne noce, podczas gdy w Brandenburgii było ich tylko od trzech do czterech. Jednak w dni krzywa dla obu lokalizacji jest wyrównana. Wynika to z faktu, że miasta z dużymi betonowymi powierzchniami, wysokimi budynkami i wąskimi ulicami nagrzewają się bardziej i ochładzają się wolniej niż miejsca z większą ilością terenów zielonych.
Roślinność, w szczególności drzewa i krzewy, oraz naturalna gleba, które normalnie mają chłodzący wpływ na środowisko, są nieobecne w mieście, podkreśla niemiecka służba meteorologiczna.
Zostały one zastąpione uszczelnionymi powierzchniami, które nie są w stanie przechowywać opadów i odprowadzać ich nad ziemię. Nie ma drzew zapewniających cień, a parowanie wody deszczowej nie jest możliwe.
Słaby sen, brak ochłodzenia: życie na wyspie ciepła
Jeśli miasto nie chłodzi się już w nocy, jak miało to miejsce na Alexanderplatz w Berlinie w 2024 r., może to mieć również negatywny wpływ na zdrowie. Wynika to z faktu, że ludzkie ciało z trudem regeneruje się po temperaturach tropikalnych nocy, nawet podczas snu. Badacze snu zalecają temperaturę pokojową od 16 do 18 stopni dla dobrego snu. Latem jest na to po prostu za gorąco, jeśli temperatura na zewnątrz jest wyższa w nocy.
Wywołuje to reakcję łańcuchową. Jeśli nie masz wystarczającej ilości snu, ostatecznie tracisz zdolność koncentracji. Wypadki mogą również zdarzać się częściej z powodu upałów, jak pokazuje badanie przeprowadzone przez uniwersytety w Passau i Bernie. Według badania liczba wypadków przy pracy wzrasta o 7,4 procent w dni z temperaturami powyżej 30 stopni. W medycynie jest to również określane jako stres cieplny. Jest to szczególnie niebezpieczne dla osób starszych, osób z wcześniejszymi schorzeniami i małych dzieci.
Ale dzięki kilku środkom można również poprawić klimat na własnym podwórku.
Jak zabezpieczyć się przed upałem
"Właściciele domów i najemcy nie powinni czekać na podjęcie działań przez władze lokalne. Jest wiele rzeczy, które mogą wdrożyć sami w ramach środków ostrożności", zaleca Fatma Özkan z centrum doradztwa konsumenckiego NRW. Kieruje ona tam grupą zajmującą się adaptacją do zmian klimatu. Według niej ważne jest, aby "uczynić mieszkanie i dom bardziej odpornymi na przegrzanie, a jednocześnie na inne ekstremalne warunki pogodowe".
Na przykład nieuszczelnione powierzchnie wokół domu są szczególnie skuteczne w walce z przegrzaniem latem. Jednym z powodów jest woda, która może przenikać do gruntu na otwartych przestrzeniach. Gdy wyparuje, ziemia pozostaje dłużej świeża i może lepiej chłodzić się w nocy. Nawierzchnie przepuszczalne mają jeszcze jedną zaletę: mogą również lepiej magazynować wodę deszczową, a tym samym zapobiegać powodziom podczas intensywnych opadów deszczu.
"Ogrody frontowe, miejsca parkingowe, podjazdy i ścieżki mogą być przeprojektowane w tym celu", zaleca centrum porad konsumenckich NRW. Kostka brukowa, żwir, grys lub wióry mogą być usuwane przez użytkownika, a w niektórych przypadkach istnieją nawet premie lub wsparcie ze strony władz lokalnych.
Zamiast żwiru, krzewy, kwitnące rośliny i drzewa mogą stworzyć chłodny mikroklimat, filtrować powietrze i stanowić siedlisko dla owadów. Kolejny zabójca upałów: drzewa. Są one szczególnie cenne, ponieważ zapewniają cień i wiążą CO2. Jeśli jednak dysponujesz większymi zasobami, możesz również stworzyć naturalny system klimatyzacji za pomocą zielonych dachów i fasad.
Najemcy mają jednak szczególnie ograniczone możliwości. Ale centrum porad konsumenckich ma również dla nich kilka wskazówek. "Obejmuje to ochronę pomieszczeń przed przegrzaniem w jak największym stopniu i wykorzystanie istniejących elementów zacieniających" - czytamy w sugestiach. Nawet jeśli zmiany strukturalne nie są możliwe, pomocna może być na przykład zieleń na balkonie lub przy oknach. Nawet niewielkie zmiany mogą zauważalnie poprawić klimat w pomieszczeniach, co potwierdza centrum doradztwa konsumenckiego w NRW.
Centrum doradztwa konsumenckiego przedstawia również inne środki, które każdy może wdrożyć w zestawie klimatycznym.
Instytut Fraunhofera bada wyspy ciepła
Środowiska miejskie są szczególnie podatne na tak zwane miejskie wyspy ciepła (UHI), co odkrył również Fraunhofer Institute of Optronics, System Technologies and Image Exploitation (IOSB). Geo-Intelligence można wykorzystać do określenia miejsc w Niemczech, w których upał jest szczególnie odczuwalny na podstawie różnych danych.
Za pomocą danych z czujników z powietrza krajobraz jest rekonstruowany w cyfrowym bliźniaku 3D. W szczególności dane są wykorzystywane do określenia, gdzie obszary są zabudowane, a nawet do wykrywania pojedynczych drzew. W tej tak zwanej analizie sceny każdemu obszarowi przypisuje się klasę o właściwościach matematycznych i fizycznych, zgodnie z wyjaśnieniami Instytutu Fraunhofera.
Uwzględniane są również dane pogodowe i modelowanie temperatury powierzchni. W ten sposób całość nabiera nawet wymiaru 4D. Ostatecznie model jednostki Geo Intelligence IOSB powinien zapewnić wartość temperatury dla każdej powierzchni w danym momencie.
Ocena sprawia, że wyspy ciepła stają się widoczne. I ostatecznie tworzy pierwszy krok w kierunku zmian.