W Teruel przechowywany jest unikatowy inkunabuł opisujący zaćmienie Słońca z 1485 roku autorstwa Diego de Torresa. Dokument łączy obserwacje astronomiczne z dawnymi wierzeniami o chorobach i nieszczęściach.
Archiwa biskupstwa w Teruel przechowują jeden z najcenniejszych inkunabułów hiszpańskiego dziedzictwa piśmienniczego.
REKLAMA
REKLAMA
To tekst autorstwa Diego de Torresa, lekarza i astrologa z Salamanki, poświęcony zaćmieniu Słońca z 16 marca 1485 roku.
Rękopis został odnaleziony w bibliotece diecezjalnej przez dyrektorkę archiwum Inmaculadę Gómez.
Jego droga z Salamanki do Teruel pozostaje nieznana.
Księga przechowywana jest w specjalnie zaciemnionym pomieszczeniu.
Nawet minimalne światło mogłoby naruszyć delikatne zapisy na lnianym podłożu.
Egzemplarz z Teruel ma wyjątkowy status. W Hiszpanii nie zachował się żaden inny. Drugi znany egzemplarz znajduje się w Huntington Library w Kalifornii, jednak jest niekompletny.
Wersja hiszpańska przetrwała w całości.
Publikacja liczy 24 strony. Nie jest to akademicki traktat, lecz druk użytkowy, przeznaczony do szerokiego rozpowszechnienia.
Jego celem było ostrzeżenie ludności przed nadchodzącym zjawiskiem.
Ironią historii jest to, że właśnie masowa dystrybucja przyczyniła się do zniszczenia większości egzemplarzy.
To, co intensywnie używane, rzadko przetrwa w dużej liczbie kopii.
Czerwone wino, ocet i trochę ruchu
W końcu XV wieku zaćmienia Słońca nie były interpretowane jako neutralne zjawiska astronomiczne.
Widziano w nich zapowiedź katastrof, zwłaszcza epidemii takich jak dżuma.
Diego de Torres nie ograniczał się do opisu samego zjawiska.
Tworzył zestaw zaleceń, które miały przygotować ludzi na potencjalne zagrożenie.
Wskazówki zawarte w tekście łączą medycynę epoki z elementami wierzeń. Autor odradza spożywanie jaj i ryb.
Zaleca czerwone wino, przy jednoczesnym odrzuceniu białego.
Rekomenduje mycie rąk i domów wodą z octem. Przestrzega przed snem w ciągu dnia oraz nadmiernym wysiłkiem fizycznym.
Najbardziej charakterystyczna jest jednak rada dotycząca ucieczki. Pojawia się wezwanie, by "uciekać szybko i daleko, a wracać późno".
Oddaje to ówczesne poczucie bezradności wobec nieznanego zagrożenia.
W tamtym czasie granica między astronomią a astrologią praktycznie nie istniała.
Zaćmienia interpretowano jako znaki zwiastujące choroby i nieszczęścia.
Tekst Torresa wpisuje się w ten sposób myślenia, łącząc obserwację nieba z lękiem przed epidemią.
W całym dziele nie ma wskazówek dotyczących ochrony wzroku. Możliwe, że obserwacja Słońca nie była wówczas powszechna.
Samo zjawisko budziło raczej strach niż ciekawość naukową.
Kim był Diego de Torres?
Diego de Torres urodził się w Salamance 27 stycznia 1435 roku.
Był profesorem astrologii na tamtejszym uniwersytecie. Zajmował się również medycyną i naukami przyrodniczymi w rozumieniu epoki.
Jest autorem "Opus Astrologicum", w którym łączył obserwacje astronomiczne z interpretacją astrologiczną.
W XV wieku nauka i wierzenia nie stanowiły odrębnych światów. Astronomia i astrologia funkcjonowały równolegle, często w ramach tego samego systemu wiedzy.
Interpretacja ruchów ciał niebieskich obejmowała zarówno pomiar, jak i przypisywanie im znaczeń.
Ostatnia strona inkunabułu pozostaje pusta. Na odwrocie widnieje wzmianka o chiromancji, praktyce wówczas zakazanej.
Całość zamyka formuła "amen" oraz pochwała Boga. Taka klamra mogła pełnić funkcję zabezpieczenia treści przed oskarżeniami o herezję.
Zaćmienie ponownie w kolejnych latach
W 1485 roku zaćmienie wywoływało lęk i skłaniało do stosowania rytuałów ochronnych.
W XXI wieku stało się wydarzeniem naukowym i turystycznym.
12 sierpnia 2026 roku nastąpi pierwsze od ponad stu lat całkowite zaćmienie Słońca widoczne z Półwyspu Iberyjskiego.
Pas całkowitości przejdzie przez północną i wschodnią Hiszpanię, obejmując między innymi A Coruña, Oviedo, León, Bilbao, Saragossę i Walencję.
W Oviedo faza całkowita potrwa najdłużej i osiągnie około minuty i 48 sekund.
Zjawisko z 2026 roku rozpoczyna wyjątkowy cykl. 2 sierpnia 2027 roku kolejne całkowite zaćmienie obejmie południe Hiszpanii.
Następnie 26 stycznia 2028 roku z Katalonii będzie widoczne zaćmienie obrączkowe. Tak gęsta sekwencja zjawisk jest rzadkością w skali dekad.
Europejska Agencja Kosmiczna wyznaczyła León jako jeden z głównych punktów obserwacyjnych.
W regionie już teraz widać skutki turystycznego zainteresowania. Ceny noclegów osiągają rekordowe poziomy i sięgają kilkunastu tysięcy euro za noc.
W XV wieku radzono uciekać przed cieniem na niebie. Dziś tysiące osób planują podróż, by znaleźć się dokładnie na jego drodze.