Dwa niedawne morderstwa na Teneryfie i w Algeciras po raz kolejny zwróciły uwagę na matkobójstwa w Hiszpanii, ekstremalną i mało widoczną przemoc, która ma miejsce w rodzinie.
W ciągu zaledwie tygodnia dwa morderstwa w rodzinie po raz kolejny wysunęły na pierwszy plan skrajną i mało widoczną przemoc w Hiszpanii: matkobójstwo. Na Teneryfie, na początku lutego, Guardia Civil aresztowała mężczyznę oskarżonego o zamordowanie swojej matki, kobiety w wieku ponad 80 lat, w jej domu. Kilka dni wcześniej, w Algeciras, 75-letnia kobieta została znaleziona martwa po ataku nożem, a policja wskazała jej syna jako domniemanego sprawcę.
Dwa różne przypadki, w różnych miejscach, ale z tym samym schematem: matki rzekomo zamordowane przez własne dzieci w środowisku rodzinnym. Nie są to odosobnione przypadki. W ubiegłym roku co najmniej tuzin kobiet zginęło w podobnych okolicznościach w Hiszpanii. Miały one miejsce w dużych i małych gminach, prawie zawsze w domach rodzinnych, bez wcześniejszych skarg i z dala od oficjalnie liczonej przemocy ze względu na płeć.
Są to przypadki, które trafiają na pierwsze strony gazet i równie szybko znikają z debaty publicznej. Nie pasują one do zwykłych kategorii, nie są specjalnie rejestrowane i rzadko są analizowane razem. W rezultacie mamy do czynienia z prawdziwą przemocą, ale fragmentaryczną, wyjaśnianą zdarzenie po zdarzeniu, bez całościowego odczytu.
"Każdy przypadek jest wyjątkowy" - powiedziała "Euronews" psycholog sądowy Ruth Pérez Enríquez. "Chciałabym mieć profil, aby móc ocenić ryzyko, ale go nie mamy" - dodaje.
Rzadkie, ale głęboko niepokojące zjawisko
Technicznym terminem jest "matkobójstwo": zabójstwo - lub usiłowanie zabójstwa - matki przez jej syna lub córkę. Pomimo brutalności ostatnich przypadków, eksperci zgadzają się, że nie jest to ani częste zjawisko, ani rosnąca przemoc.
"To nie jest powszechne przestępstwo", podkreśla Pérez Enríquez. "Zdarza się, że są to niezwykle uderzające morderstwa, bardzo okrutne i dlatego wywołują tak duży niepokój społeczny". I dodaje klucz do zrozumienia ich wpływu: "Matkobójstwo jest szczególnie niepokojące, ponieważ zrywa najważniejszą więź, jaką mamy w życiu: więź z matką, która dała ci życie".
W 2025 r. i na początku 2026 r. media donosiły o tego typu przestępstwach w takich miejscowościach jak Barakaldo, Irún, Soria, Turís, Colmenar Viejo, Torelló, Vilagarcía de Arousa czy Las Palmas de Gran Canaria. W większości przypadków ofiarami były starsze kobiety, które mieszkały ze swoimi dorosłymi dziećmi.
Troskliwe matki, zamknięte domy
W wielu z tych przypadków powtarza się ten sam kontekst: starsze matki, które są głównymi - a czasem jedynymi - opiekunami dorosłych dzieci, które są zależne finansowo, mają problemy ze zdrowiem psychicznym lub poważne trudności z samodzielnością.
Są to zamknięte domy, z niewielkim nadzorem zewnętrznym i obciążeniem emocjonalnym nagromadzonym przez lata. Długotrwałe wspólne zamieszkiwanie, izolacja i brak wsparcia sprawiają, że przestrzeń domowa staje się środowiskiem ciągłego stresu. Do tego, zdaniem ekspertów, dochodzi strukturalny deficyt systemów opieki i monitorowania zdrowia psychicznego.
"Wiele rzeczy jest nie tak", powiedział Pérez Enríquez dla Euronews. "Brakuje zasobów, wyspecjalizowanego personelu i monitoringu. Wiele osób z poważnymi chorobami psychicznymi przestaje przyjmować leki, ponieważ czują się źle lub nie ma odpowiednich działań następczych, a kiedy tak się dzieje, objawy powracają".
Przeciążenie systemu opieki zdrowotnej i sądownictwa pogłębia problem. "Sądy i zespoły medycyny sądowej nie są w stanie sobie z tym poradzić. Potrzebujemy więcej specjalistów przeszkolonych do wykrywania, oceny i towarzyszenia tym przypadkom, zanim dojdzie do eskalacji przemocy" - dodaje.
Przemoc poprzedzająca przestępstwo
W wielu przypadkach przemoc poprzedza zabójstwo. Według raportu na temat przemocy filio-rodzicielskiej w Hiszpanii, opracowanego przez Fundację Amigo, w 2023 r. odnotowano 4 416 zgłoszeń agresji dzieci wobec rodziców.
Specjaliści ostrzegają jednak, że tylko ułamek przypadków jest zgłaszany. Wiele matek milczy ze strachu, wstydu lub dlatego, że nie chcą skrzywdzić swoich dzieci. Przemoc ta może przejawiać się przez lata w formie obelg, gróźb, kontroli, zastraszania lub agresji fizycznej.
Nie wszystkie z tych epizodów kończą się zabójstwem, ale malują obraz skrajnej wrażliwości, która często pozostaje ukryta w środowisku rodzinnym.
Obciążenie chorobą psychiczną
Z kryminalistycznego punktu widzenia najczęstszym wzorcem matkobójstw nie jest zaplanowana zbrodnia lub zemsta, ale ciężka choroba psychiczna. "W większości przypadków znajdujemy mężczyzn cierpiących na zaburzenia psychotyczne, takie jak schizofrenia", wyjaśnia Pérez Enríquez. "Są to choroby, które zmieniają postrzeganie rzeczywistości i sprawiają, że dana osoba nie jest w pełni świadoma swoich działań.
Psycholog obala jedno z najbardziej rozpowszechnionych uprzedzeń: "Nie jest prawdą, że w większości przypadków matka znęcała się nad dzieckiem. Istnieje pogląd, że "mogła mu coś zrobić", ale nie znajduje on potwierdzenia w praktyce sądowej".
To, co pojawia się często, to codzienne konflikty wynikające ze wspólnego życia: kłótnie o pieniądze, zasady panujące w domu, kontrola leków lub sytuacje emocjonalnego przeciążenia. "W przerwie psychotycznej lub napadzie wściekłości może dojść do przestępstwa. Nie mówimy tu o psychopatii czy złu" - dodaje.
Jednocześnie podkreśla, że "zdecydowana większość osób z chorobami psychicznymi nie popełnia tego typu przestępstw ani żadnych innych". Problemem nie jest ich częstotliwość, ale to, że "kiedy się zdarzają, już zawiodły na wielu poziomach".