Zawodnicy polo, hodowcy i młodzi jeźdźcy pomagają chronić wielowiekowe tradycje jeździeckie, a przy tym tworzą nowe możliwości w sporcie i edukacji.
Konie od wieków odgrywają kluczową rolę w życiu mieszkańców Azji Centralnej. Przewoziły kupców wzdłuż Jedwabnego Szlaku, towarzyszyły armiom na ogromnych obszarach i pomagały społecznościom przystosować się do wymagających warunków. Dziś wciąż są obecne w codziennym życiu – już nie jako konieczność, lecz jako łącznik z dziedzictwem, sportem i tożsamością kulturową.
REKLAMA
REKLAMA
W całym Uzbekistanie szkółki jeździeckie, ośrodki hodowli koni i kluby polo wprowadzają nowe pokolenie w tradycje jeździeckie, a jednocześnie pomagają chronić jedne z najważniejszych rodzimych ras.
Najlepiej widać to odrodzenie w polo. Choć dziś sport ten uprawia się zawodowo na całym świecie, jego korzenie w tym regionie sięgają wielu stuleci.
Historycznie znane jako czowgan, polo było niegdyś rozrywką władców i wojowników w całej Azji Centralnej. Jak podkreśla przewodniczący Federacji Polo, Aziz Rustambajew, gra rozprzestrzeniła się w regionie na długo, zanim przekształciła się w znaną dziś nowoczesną dyscyplinę.
„W Uzbekistanie polo jest częścią naszego dziedzictwa historycznego” – mówi.
Federacja Polo powstała w 2020 roku i od tego czasu koncentruje się na upowszechnianiu tego sportu. We wszystkich regionach kraju otwarto szkółki jeździeckie, które dają młodym ludziom szansę nauki jazdy konnej i poznania polo.
Obecnie w całym kraju rywalizuje osiem drużyn polo, w tym zespoły kobiece. Przez cały rok odbywają się mistrzostwa krajowe, a nowe partnerstwa międzynarodowe otwierają przed lokalnymi zawodnikami możliwość startów za granicą.
W gronie osób kształtujących przyszłość tej dyscypliny jest zawodniczka reprezentacji narodowej Szahnoza Szaripowa. To jedna z kobiet, które po latach treningów razem z mężczyznami pomogły stworzyć osobne drużyny kobiece.
Dla Szaripowej sukces w polo zaczyna się od zrozumienia samego konia.
„Najlepszy sposób, by zbudować więź z koniem, to poczęstować go marchewką albo jabłkiem i delikatnie pogłaskać po szyi” – wyjaśnia. „Konie pamiętają ludzi. Jeśli traktuje się konia życzliwie, nigdy nie potraktuje cię źle”.
Jej doświadczenia dobrze oddają szerszą filozofię wspólną dla środowiska jeździeckiego, w którym jazda konna postrzegana jest nie tylko jako sport, lecz także jako partnerstwo człowieka ze zwierzęciem.
Polo to tylko jedna strona współczesnej sceny jeździeckiej w kraju. Równie ważna pozostaje hodowla koni.
W Surkhandarii Szkoła Mistrzostwa Jeździeckiego Qora Bayir pracuje nad ochroną i promocją jednej z najbardziej znanych uzbeckich ras. Placówka, utworzona w 2021 roku pod auspicjami Gwardii Narodowej, łączy programy hodowlane ze szkoleniem jeźdźców i edukacją jeździecką.
Szkoła koncentruje się na zwiększaniu pogłowia koni Qora Bayir i przygotowaniu ich do takich dyscyplin jak polo, ulak-kupkari, tent pegging oraz skoki przez przeszkody.
Jak podkreśla zastępca dyrektora, Akmal Szermatow, ta rasa ma w regionie długą historię i ceniona jest za swoją wszechstronność oraz wytrzymałość.
„Koń Qora Bayir ma głębokie historyczne korzenie w Azji Centralnej” – mówi. „Świetnie się przystosowuje, jest wyjątkowo odporny i potrafi funkcjonować w bardzo zróżnicowanych warunkach”.
W przeciwieństwie do niektórych większych ras europejskich konie Qora Bayir słyną z tego, że potrafią pokonywać góry, pustynie, rzeki i otwarte równiny, a przy tym dobrze znoszą różne klimaty.
Szkoła zaczynała od około 30 koni, a w ostatnich latach znacznie rozbudowała program hodowlany. Dziś setki młodych ludzi trenują tam pod okiem doświadczonych instruktorów, jeźdźców i lekarzy weterynarii.
Wśród nich jest Szarifachon Ibragimowa, która odkryła sport jeździecki zaledwie rok temu.
„Czuję się bardzo swobodnie i pewnie, kiedy biorę w nim udział” – mówi. „Chciałabym dalej trenować i w przyszłości startować w dużych zawodach”.
Jej ambicje odzwierciedlają rosnące zainteresowanie jazdą konną wśród młodszego pokolenia, szczególnie teraz, gdy powstają nowe obiekty i programy szkoleniowe.
Ten entuzjazm widać także w Karakałpakstanie, gdzie tradycje jeździeckie pozostają ściśle związane z lokalną kulturą i codziennym życiem.
W Szkole Jeździeckiej Republiki Karakałpakstanu około 70 dzieci trenuje w różnych dyscyplinach – od wyścigów konnych i polo po ulak-kupkari, tent pegging i zapasy konne.
W stajniach są konie kilku ras, w tym achał-tekińskie, europejskie konie gorącokrwiste oraz konie Qora Bayir. Uczestniczą zarówno chłopcy, jak i dziewczęta, a uczniowie regularnie startują w regionalnych i krajowych turniejach.
Dyrektor Renat Żoldaszew podkreśla, że konie od zawsze były częścią życia w tym regionie.
„Nasi przodkowie jeździli konno, polowali z koni i grali w ulak-kupkari” – wyjaśnia. „Dziś młode pokolenie kontynuuje te tradycje poprzez sporty jeździeckie, zachowując naszą kulturę i zwyczaje”.
Dla wielu uczniów nauka jazdy to coś więcej niż opanowanie sportu. To także wprowadzenie do odpowiedzialności i opieki nad zwierzęciem.
Młody jeździec Zarafiddin Zajtow uważa, że pierwszą lekcją jest zdobycie zaufania konia.
„Trzeba okazywać koniowi czułość, karmić go, głaskać i budować zaufanie” – mówi. „Dopiero potem można na niego wsiąść”.
Podobnie mówią jeźdźcy, trenerzy i hodowcy w całym kraju. Niezależnie od tego, czy przygotowują konie do zawodów, chronią historyczne rasy, czy uczą dzieci pierwszych kroków w siodle, w centrum zawsze pozostaje relacja między człowiekiem a koniem.
Dziś konie pełnią wiele ról. Są sportowcami, towarzyszami człowieka, zwierzętami pracującymi i symbolami kultury. Łączą współczesne sportowe ambicje z wiekami historii i pomagają zachować tradycje, które wciąż kształtują społeczności w całym kraju.
Wraz z rosnącym zainteresowaniem sportami jeździeckimi i rozszerzaniem działań na rzecz ochrony historycznych ras kultura konna zyskuje nowe znaczenie dla kolejnego pokolenia. Krajobrazy mogły się zmienić, lecz więź między koniem a jeźdźcem pozostaje wyjątkowo silna.