4 lutego Komisja Europejska zakończyła konsultacje w sprawie programu Lepsze Stanowienie Prawa; większość z 286 respondentów apelowała o utrzymanie silnych ocen skutków i narzędzi konsultacji.
4 lutego Komisja Europejska zakończyła swoją konsultację z obywatelami UE w sprawie ram Better Regulation, czyli programu Lepsze regulacje, prosząc o opinie, jak można je ulepszyć.
Spośród 286 odpowiedzi zdecydowana większość respondentów – z różnych środowisk: przemysłu, organizacji konsumenckich, sektora publicznego oraz zadeklarowanych zwolenników przejrzystości – zaapelowała, by nie osłabiać istniejących mechanizmów konsultacji ani ocen skutków.
To ważny sygnał ze strony Europejczyków, bo jednym z politycznych celów aktualizacji ram Better Regulation jest przyspieszenie podejmowania decyzji.
Propozycje respondentów, jak rozwiązać obecne problemy, były różne. Część wskazywała konkretne sposoby na bardziej aktywne i ukierunkowane włączanie interesariuszy, inni potraktowali te konsultacje jako okazję do skrytykowania Komisji za podejście omnibusowe.
Ile wyjątków wnioskowano od 2021 roku?
W stanowisku naszej macierzystej organizacji, Consumer Choice Center Europe (CCCE), zaproponowaliśmy, by Komisja podjęła odważne kroki, które ograniczą nadużywanie w przyszłości możliwości wnioskowania o odstępstwa od ram Better Regulation. Powinna ujawnić liczbę takich wniosków o wyłączenie z poszczególnych etapów procedury Lepsze regulacje od 2021 roku. Nic bowiem tak nie przemawia do Europejczyków jak oparte na faktach dowody.
Obecnie wytyczne Better Regulation przewidują specjalny adres mailowy, na który można kierować wnioski o odstępstwo od wytycznych z powodu „politycznego imperatywu szybkiego działania”, sytuacji nadzwyczajnych, „konieczności dotrzymania określonych terminów” lub ze względów bezpieczeństwa.
Niezależnie od kwestii bezpieczeństwa i poufności, powoływanie się na polityczny imperatyw czy zbliżające się terminy jako usprawiedliwienie niestosowania zasad i wytycznych Better Regulation sprzyja kulturze szukania furtek. Niemal każdą inicjatywę można bowiem przedstawić jako polityczną siłę wyższą.
„Równe zasady gry” w metodologii konsultacji publicznych?
Od dawna krytykowany jest też sposób konstruowania pytań w konsultacjach publicznych. Często są one jednostronne i dają nierówne możliwości wyjaśnienia stanowiska wobec projektowanych przepisów.
Przykładem była konsultacja nad aktem o uczciwości cyfrowej (Digital Fairness Act), która przewidywała wiele pytań i wariantów odpowiedzi dla osób popierających nowe regulacje. Ci, którzy byli im przeciwni, mieli znacznie mniejsze pole, by szczegółowo uzasadnić swoje zdanie.
Aby to zmienić, Komisja Europejska powinna stosować bardziej rygorystyczne standardy przy projektowaniu metodologii konsultacji. Trzeba zadbać, by każda ze stron mogła przekazać szczegółowe odpowiedzi odzwierciedlające jej stanowisko.
Krytycy twierdzą, że konsultacje publiczne i tak opierają się na wcześniejszych przeglądach sprawności regulacji (fitness checks) i konsultacjach, więc w końcowej fazie głosy krytyczne są mniej istotne. Jednak te przeglądy i towarzyszące im konsultacje również bywają konstruowane w sposób, który raczej pozoruje dialog, zamiast naprawdę zbierać różne pomysły i później rzetelnie je odzwierciedlać.
Statystyczna informacja zwrotna bez czekania dwóch miesięcy
Zaproponowaliśmy także, by statystyczne podsumowania na portalu „Have Your Say” rozszerzyć tak, by obejmowały nie tylko podstawowe dane, takie jak kraj pochodzenia respondentów czy typ organizacji. Powinny zawierać także ogólną informację, czy respondenci są za, przeciw, czy pozostają neutralni wobec propozycji Komisji.
W epoce sztucznej inteligencji to stosunkowo proste narzędzie, które później można dodatkowo filtrować według konkretnych organizacji i ich stanowisk. Dzięki temu decydenci i interesariusze mogliby znać ogólne nastroje bez konieczności czekania dwóch miesięcy na podsumowania Komisji, które również mogą być przedstawiane w sposób subiektywny.
Krótsze syntezy z jasnym i czytelnym podziałem najczęstszych argumentów
W punkcie 5.3.1 wytycznych Better Regulation („Synopsis of consultation results”) zapisano, że interesariusze powinni być informowani o tym, w jaki sposób i w jakim stopniu uwzględniono ich uwagi oraz dlaczego niektórych propozycji nie przyjęto.
Naszym zdaniem najwyższy czas, by Komisja Europejska zagwarantowała, że każdy uczestnik konsultacji publicznych i wezwań do zgłaszania uwag (Calls for Evidence) otrzyma raport z syntezą wyników e-mailem, powiązany z jego kontem na portalu Komisji.
To prawda, że Komisja nie jest w stanie skomentować każdej pojedynczej propozycji, bo część jest całkowicie nie na temat. Przynajmniej ogólna synteza – z wyszczególnieniem najczęstszych argumentów i jasną odpowiedzią Komisji – powinna jednak trafiać do uczestników automatycznie. Idealnie byłoby, gdyby takie syntezy były krótsze i napisane w bardziej przystępny sposób.
Więcej przejrzystości we wszystkich działaniach konsultacyjnych
Na koniec, aby zapewnić pełną przejrzystość, Komisja nie powinna ograniczać się do publikowania rzeczowych podsumowań konsultacji prowadzonych na portalu „Have Your Say”. Powinna publikować również faktograficzne podsumowania wszystkich innych działań konsultacyjnych, w tym protokoły spotkań z interesariuszami, streszczenia konsultacji ukierunkowanych i inne materiały.
Obecne wytyczne Better Regulation stanowią, że rzeczowe podsumowanie musi zostać opublikowane w ciągu ośmiu tygodni od zakończenia konsultacji publicznych. Dodają też, że „dobrą praktyką jest zamieszczanie na stronie konsultacji krótkiego, rzeczowego podsumowania kluczowych kwestii poruszonych podczas każdego z działań konsultacji ukierunkowanych przewidzianych w strategii konsultacji (np. nieformalny raport, protokół ze spotkania z interesariuszami i/lub lista lub tabela zgłoszonych uwag)”.
Naszym zdaniem powinno to być podstawową, obowiązującą zasadą, a nie jedynie „dobrą praktyką”. W przeciwnym razie decyzje mogą zapadać za zamkniętymi drzwiami, przy minimalnym dostępie opinii publicznej, co dodatkowo podsyca nieufność wobec UE i jej instytucji.
Artykuł pierwotnie ukazał się w serwisie EU Tech Loop i został opublikowany w Euronews na mocy porozumienia.