Francuscy politycy toczą ideologiczny spór o klimatyzację, gdy Europa zmaga się z rekordowymi upałami. Eksperci ważą argumenty obu stron.
Uciążliwe upały na zachodzie Europy, wywołane zjawiskiem tzw. kopuły gorąca, sprawiły, że klimatyzacja stała się jednym z najgoręcej dyskutowanych, a przy tym najbardziej spornych tematów.
REKLAMA
REKLAMA
Państwa europejskie, które dotąd na szeroką skalę nie korzystały z klimatyzacji, stoją przed trudnym wyborem: w pełni ją upowszechnić – co, jak ostrzegają eksperci, może rodzić poważne koszty środowiskowe i finansowe – czy raczej ją ograniczać, szukając innych rozwiązań.
We Francji politycy przygotowujący grunt pod kampanię przed wyborami prezydenckimi w 2027 roku szybko podchwycili temat klimatyzacji.
Jedna z liderek skrajnej prawicy, Marine Le Pen, ponowiła apel o ogólnokrajową rozbudowę klimatyzacji, nawiązując do zapowiedzianego w 2025 roku „wielkiego programu wyposażenia w klimatyzację”.
Tymczasem jej rywal z lewicy, Jean-Luc Mélenchon, opowiada się po przeciwnej stronie sporu.
„Nie da się zamontować klimatyzacji wszędzie. To fałszywe rozwiązanie, które tylko pogarsza problem” – stwierdził, wzywając do lepszej izolacji budynków.
W serwisie X Elona Muska wielu użytkowników przedstawia brak klimatyzacji w Europie jako nietrafioną, upolitycznioną i ideologiczną decyzję, wprost przeciwstawną uzależnieniu USA od tej technologii. Ich zdaniem wybór, by z niej nie korzystać, sprawił, że mieszkańcy Starego Kontynentu muszą znosić nieznośne temperatury bez dostępu do chłodniejszych przestrzeni.
Jednocześnie dane z Google Trends z ostatniego tygodnia pokazują, że wyszukiwania hasła „montaż klimatyzacji w domu” we Francji wzrosły o 130 proc. od początku fali upałów. Podobne skoki widać w wielu innych krajach Europy, gdzie mieszkańcy szukają sposobów na walkę z upałem.
Jak wygląda sytuacja z klimatyzacją w Europie?
W porównaniu z innymi kontynentami, zwłaszcza Ameryką Północną i Azją, klimatyzacja jest w Europie wciąż mało rozpowszechniona: posiada ją jedynie ok. 19–20 proc. gospodarstw domowych.
Z analizy Boston Consulting Group, opartej na prognozach Międzynarodowej Agencji Energetycznej, wynika, że liczba urządzeń klimatyzacyjnych w UE może do 2050 roku sięgnąć 275 mln, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w 2019 roku.
Wśród państw europejskich na czele zestawień liczby urządzeń klimatyzacyjnych znajdują się przewidywalnie kraje o gorętszym klimacie.
Na pierwszym miejscu są Włochy, które odpowiadają za ponad jedną trzecią całej energii elektrycznej zużywanej na klimatyzację we wszystkich 27 państwach członkowskich Unii Europejskiej – podaje Eurostat. To prawie 23 tys. teradżuli z nieco ponad 60 tys. zużywanych w całej wspólnocie.
Za Włochami plasują się Grecja, Francja i Hiszpania, jeśli chodzi o zużycie energii elektrycznej w gospodarstwach domowych na chłodzenie pomieszczeń.
Dlaczego w Europie jest tak mało klimatyzacji?
Istnieje kilka powodów, dla których klimatyzacja nie była dotąd w Europie rozwiązaniem powszechnym.
Po pierwsze, zmiana klimatu podniosła globalne temperatury i sprawiła, że fale upałów coraz częściej dotykają krajów o tradycyjnie łagodniejszym klimacie, gdzie przez długi czas nie widziano potrzeby masowego montowania klimatyzacji.
Jak wyjaśnił w rozmowie z zespołem fact-checkingowym Euronews, The Cube, Vincent Viguié, badacz z paryskiego Międzynarodowego Centrum Badań nad Środowiskiem (CIRED): „Przez długi czas, właściwie aż do dziś, przy klimacie XX wieku i wcześniejszym, klimatyzacja na większości terytorium Francji metropolitalnej nie była szczególnie potrzebna, bo zimy i lata były tam stosunkowo łagodne”.
„To się zmienia wraz ze zmianą klimatu” – dodał.
Choć ostatnia fala upałów sprawiła, że ogromne obszary Europy przykryła kopuła gorąca, jeszcze kilka dekad temu takie temperatury byłyby niemal niemożliwe, jak wynika z analiz naukowców z projektu World Weather Attribution (WWA). Do badań wykorzystali oni obserwowane i prognozowane dane dotyczące temperatur w najgorętszym trzydniowym okresie tej fali upałów.
WWA ustaliła, że zarówno maksymalne temperatury w ciągu dnia, jak i nocne wartości „praktycznie nie mogłyby się o tej porze roku zdarzyć” jeszcze w 1976 roku, czyli zaledwie 50 lat temu.
Co mówią eksperci o potrzebie klimatyzacji w Europie?
Politycy często przedstawiają sprawę jako wybór między montażem klimatyzacji a jej całkowitym odrzuceniem. Eksperci, z którymi rozmawialiśmy, podkreślają jednak, że rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona.
Dostępne badania wskazują, że klimatyzacja może odgrywać ważną rolę w ochronie ludzi podczas fal upałów, zmniejszając ryzyko zdrowotne związane z wysokimi temperaturami, zwłaszcza wśród osób starszych, pacjentów szpitali czy chorych przewlekle.
Antonio Gasparrini, profesor biostatystyki i epidemiologii w London School of Hygiene & Tropical Medicine (LSHTM), mówi, że istnieją „zdecydowane dowody” na związek między klimatyzacją a niższym ryzykiem zdrowotnym podczas upałów.
Choć dokładny efekt trudno policzyć, określa ją jako „jedno z najprostszych środków zdrowia publicznego, by w krótkim okresie ograniczyć bezpośrednie skutki upału”, zastrzegając, że klimatyzacja powinna być tylko jednym z elementów długofalowej strategii.
Wskazuje też na inne działania, takie jak poprawa izolacji budynków oraz rozwiązania urbanistyczne lepiej chroniące miasta przed skwarem.
Pierre Masselot, epidemiolog środowiskowy z tej samej uczelni, przypomina, że badania wiążą szersze wykorzystanie klimatyzacji ze spadkiem śmiertelności związanej z upałami w ostatnich dekadach, ale tłumaczy to jedynie około jedną piątą ogólnej poprawy.
„Powiedziałbym, że jest ona zdecydowanie przydatna, zwłaszcza dla bardziej narażonych grup” – ocenia Masselot. – „Jednocześnie rodzi to pytania o równość, bo prywatnej klimatyzacji wcale nie używają w pierwszej kolejności najbardziej wrażliwe osoby”.
„Trzeba też pamiętać, że bardzo trudno o dane wysokiej jakości dotyczące posiadania i używania klimatyzacji, a to, co mamy, jest w pewnym stopniu szacunkowe” – dodaje.
Czy klimatyzacja jest szkodliwa dla zdrowia?
Choć część krytyków klimatyzacji twierdzi, że jest ona niezdrowa i może powodować choroby, eksperci podkreślają, że sama technologia nie jest z natury problemem.
Primrose Freestone, adiunktka mikrobiologii klinicznej na Uniwersytecie w Leicester, powiedziała The Cube, że prawidłowo serwisowane systemy klimatyzacji mogą wręcz poprawiać jakość powietrza wewnątrz pomieszczeń, filtrując pyłki i cząstki stałe.
Ryzyko pojawia się wtedy, gdy filtry nie są właściwie serwisowane, czyszczone ani wymieniane. Zaniedbane urządzenia klimatyzacyjne mogą stać się siedliskiem groźnych drobnoustrojów, w tym bakterii wywołujących legionellozę.
Środowiskowe koszty klimatyzacji
Choć klimatyzacja może chronić ludzi podczas ekstremalnych upałów, jej masowe rozpowszechnienie wiąże się także z kosztami dla środowiska.
Systemy chłodzenia zwiększają zapotrzebowanie na energię elektryczną, zwłaszcza podczas fal upałów, a jeśli korzystają z paliw kopalnych, przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych.
Urządzenia wyrzucają też ciepło na zewnątrz, co może nasilać efekt miejskiej wyspy ciepła, dodatkowo podnosząc temperaturę w gęsto zabudowanych dzielnicach, a także zwiększać obciążenie sieci energetycznej i ryzyko przerw w dostawach prądu.
Viguié podkreśla, że spór nie powinien sprowadzać się do prostego „montować klimatyzację czy nie”.
„Nie chodzi o to: klimatyzator albo nic” – mówi. – „Kluczowe jest raczej to, jak zabezpieczyć budynek przed upałem”.
Dodaje, że szpitale i inne placówki opiekujące się osobami szczególnie wrażliwymi wymagają niezawodnego chłodzenia, natomiast potrzeba montowania klimatyzacji w pozostałych budynkach zależy od tego, jak dobrze są one od początku chronione przed przegrzewaniem.
To szczególnie ważne we Francji i innych częściach Europy Zachodniej, gdzie miliony osób mieszkają w domach projektowanych historycznie tak, by zimą zatrzymywały ciepło, a teraz są narażone na coraz częstsze okresy wysokich temperatur.
Jak wylicza ekspert od budownictwa Julien Hans, dyrektor ds. badań i innowacji we Francuskim Centrum Naukowo-Technicznym Budownictwa (CSTB), około połowa istniejących we Francji budynków nie spełnia standardów dotyczących odporności na przegrzewanie, które stały się obowiązkowe dla nowych obiektów.
Zdaniem Hansa klimatyzację „należy wprowadzać równolegle z innymi rozwiązaniami”.
„Po pierwsze trzeba ograniczać efekt miejskiej wyspy ciepła, po drugie chronić elewacje i okna budynków, a dopiero potem ocieplać dachy” – wylicza. – „Jeśli zastosuje się wszystkie te działania, można utrzymać znośne warunki życia bez systematycznego używania klimatyzacji w większości przypadków”.
Hans dodaje, że francuska dyskusja nadmiernie koncentruje się na tym, czy być „za czy przeciw” klimatyzacji, zamiast na tym, jak same budynki muszą się dostosować do cieplejszego klimatu.
Viguié zwraca uwagę, że wiele rozwiązań, takich jak montaż okiennic, zwiększanie zacienienia czy sadzenie drzew, można wprowadzić stosunkowo szybko.
Znacznie trudniejsze są jednak głębokie modernizacje, na przykład gruntowna izolacja termiczna budynków, które dodatkowo spowalniają bariery administracyjne i koszty finansowe.