Astronauta kontra agencja. Sławosz Uznański-Wiśniewski odpowiada POLSA

Wszystko zaczęło się od specjalnego spotkania Rady POLSA, w zamkniętym gronie. Jednym z podejmowanych tematów było zaangażowanie się polskiej agencji w europejski program bezpiecznej łączności satelitarnej - IRIS2. IRIS2 to wart ponad 10 mld euro projekt unijny zakładający stworzenie ujednoliconego, kosmicznego systemu komunikacji. Docelowo miałaby powstać sieć 290 satelitów, która miałaby trafić na orbitę w 2029 roku. Projekt ma nadzorować Europejska Agencja Kosmiczna (ESA), której budżet na obecny trzyletni okres to rekordowe 22,3 mld euro - czyli około 30 proc. więcej niż w poprzednim okresie.

REKLAMA

REKLAMA

Sławosz Uznański-Wiśniewski kontra POLSA

Co do samego projektu polski astronauta nie ma żadnych zastrzeżeń. Kilka miesięcy temu biorąc udział w międzynarodowej konferencji w Brukseli na ten temat w rozmowie z Euronews mówił o zadowoleniu z faktu, że Europa postrzega kosmos jako strategiczny obszar ważny zarówno dla działań cywilnych, jak i obronnych. Przyznał jednak, że w porównaniu z innymi międzynarodowymi graczami Europa ma wciąż wiele do zrobienia, by zapewnić sobie większą autonomię technologiczną i budować własne, europejskie rozwiązania technologiczne. Porównał to choćby ze Stanami Zjednoczonymi, w których rynek rozwija się szczególnie dynamicznie, zwłaszcza po decyzji o dopuszczeniu firm prywatnych do organizowania lotów kosmicznych.

Jeśli chodzi o projekt IRIS 2 Sławosz Uznański-Wiśniewski także nie neguje jego sensu. Podczas tego zamkniętego spotkania zauważył jedynie, że biorąc pod uwagę obecne możliwości poszczególnych krajów największymi beneficjentami będą Francja i Niemcy bo to firmy z tych krajów będą się zajmować budową infrastruktury. W związku z tym zaproponował zastanowienie się nad czym, czy Polska będzie miała z tego projektu jakiekolwiek korzyści. I ten właśnie komentarz miał się nie spodobać prezes POLSA, dr Marcie Wachowicz, która w specjalnym liście do członków Rady Agencji skrytykowała nie tylko tę konkretną wypowiedź astronauty, ale też całość jego aktywności publicznej. Do listu jako pierwszy dotarł TVN 24.

Próba cenzury

Wachowicz w piśmie domagała się "niezwłocznego podjęcia stanowczych działań mających na celu doprowadzenie do zaprzestania przez Uznańskiego-Wiśniewskiego publicznego komentowania kwestii związanych z działalnością Agencji, projektami strategicznymi, bezpieczeństwem państwa oraz współpracą międzynarodową", mało tego – jej zdaniem wypowiedzi Uznańskiego-Wiśniewskiego są wręcz szkodliwe dla bezpieczeństwa Polski i projektów międzynarodowych.

Sprawa wywołała burzę w Polsce, media i politycy - głównie opozycyjni - uznali ją za skandaliczną próbę ingerencji w swobodę wypowiedzi i wolność słowa i próbę podważenia także pozycji samego astronauty, który do niedawna był przecież niemal żywą reklamą Polski.

Do tematu w piątek w mediach społecznościowych odniósł się wreszcie sam zainteresowany, który przyznał, że przede wszystkim on sam nie zna treści kontrowersyjnego pisma i nikt się z nim osobiście w tej sprawie nie kontaktował. Całą sprawę określił krótko mianem próby cenzury.

Doprecyzował także przytaczane w piśmie jego własne słowa, które według niego zostały wyrwane z kontekstu. Nie zaprzeczył jednak, że program IRIS2 w obecnej sytuacji będzie najbardziej korzystny dla Francji i Niemiec. Dodał także kolejne, ciekawe wątki związane z jego wątpliwościami co do sposobu funkcjonowania POLSA.

Nieprawidłowości w zarządzaniu

"Pytałem m.in.: czy prawdą jest, że w 2025 r. POLSA wydatkowała mniej niż 38% środków przeznaczonych przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii, a także czy prawdą jest, że Agencja nie wystąpiła o dotacje celowe na działalność merytoryczną na rok 2026. Zwróciłem się również o wyjaśnienie decyzji dot. likwidacji Departamentu Informacji i Promocji, w tym zwolnienia Rzeczniczki POLSA na dwa tygodnie przed startem polskiej misji technologiczno-naukowej na ISS, mimo że Rzeczniczka została wyznaczona przez MRiT do koordynacji komunikacji tej misji. Zapytałem również o to czy, a jeśli tak to jakie programy edukacyjne zostały zrealizowane przez POLSA i udostępnione polskim szkołom, w tym ile z 212 tysięcy zdjęć i materiałów video zrobionych przeze mnie i innych astronautów misji Axiom-4 zostało upublicznione Polkom i Polakom, biorąc pod uwagę, że POLSA miała wyłączność na wszystkie materiały audiowizualne do końca 2025 roku. Pytałem także o opóźnienia w rozwoju Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej, wynikające z braku zamówień na kolejne serwisy, co może skutkować utratą środków z KPO przeznaczonych na ten cel" - napisał astronauta.

Jego wypowiedź szeroko cytują polskie media. W tej sytuacji, otwartego już konfliktu, ważne będzie stanowisko Ministerstwa Finansów, któremu podlega POLSA.

To jednak nie wszystko bo jak dowiedziała się nieoficjalnie Interia Biznes, Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku (tam siedzibę ma POLSA) miał otrzymać w kwietniu br. skargę od byłych pracowników Agencji. Wynika z niej, że miało tam dochodzić m.in. domobbingu i naruszania obowiązku szanowania godności i innych dóbr osobistych pracowników, agresji słownej, nadużywania rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, obniżek wynagrodzeń przy zachowaniu tych samych obowiązków, szantażu, pracy w godzinach nadliczbowych. O tym także wspominał Sławosz Uznański-Wiśniewski.

Sławosz Uznański-Wiśniewski stał się powszechnie znany po tym, jak ogłoszono, że weźmie on udział w misji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Ostatecznie doszło do tego w czerwcu ubiegłego roku - polski astronauta wziął udział wraz z trzema innymi członkami misji przebywał w przestrzeni kosmicznej kilkanaście dni. W tym czasie prowadził eksperymenty opracowane przez polskie firmy i uczelnie wyższe, które dotyczyły m.in. zdrowia astronautów, a także tego jak w kosmosie sprawdzają się nowe materiały oraz technologie, w tym wykorzystanie sztucznej inteligencji.