Unia Europejska powraca do energetyki jądrowej po dziesięcioleciach wahań, napędzanych podwójnym szokiem kryzysu energetycznego i świadomością, że same odnawialne źródła energii nie są w stanie zasilić gospodarki przemysłu ciężkiego.
Rekordowe zakłócenie globalnych dostaw energii wywołane zamknięciem cieśniny Ormuz jest główną przyczyną obecnego kryzysu. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) ostrzegła, że dzienne straty wyniosą około 13 milionów baryłek ropy. W ciągu zaledwie pierwszych 17 dni wojny w Iranie, UE była zmuszona wydać dodatkowe 6 miliardów euro na import paliw kopalnych z powodu gwałtownie rosnących cen.
REKLAMA
REKLAMA
Aby zapewnić niezależność energetyczną i przystępność cenową, Bruksela ponownie skupia się na sektorze jądrowym, naprawiając sieć, której same odnawialne źródła energii nie są w stanie ustabilizować. Ten zwrot oznacza przejście w kierunku strategicznego „miksu energetycznego”, w którym niezawodność podstawowego obciążenia jądrowego jest traktowana jako element kompensujący zmienność energii wiatrowej i słonecznej.
W przemówieniu z marca 2026 roku przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powiedziała: "Uważam, że strategicznym błędem Europy było odwrócenie się od niezawodnego, przystępnego cenowo źródła niskoemisyjnej energii".
AccelerateEU odpowiedzią Europy na kryzys energetyczny
Dywersyfikacja źródeł energii i zwiększone wykorzystanie odnawialnych jej źródeł doprowadziły do 11,1 procent spadku importu energii do UE w 2025 roku w porównaniu z 2024 roku. W 2025 roku Europa importowała produkty energetyczne o wartości 336,7 mld euro, co stanowi spadek o 51,4 procent w porównaniu z 2022 roku, kiedy to import energii wyniósł 693,4 mld euro, jak ujawnia Eurostat.
Konflikt między USA a Iranem pokazuje ciągłą, dużą zależność UE od zagranicznych paliw kopalnych, która nasiliła się wraz z potrzebą znalezienia alternatywy dla rosyjskiego gazu po 2022 roku. Inwazja Rosji na Ukrainę doprowadziła de facto do przeniesienia zależności UE na skroplony gaz ziemny (LNG), przy czym Stany Zjednoczone zapewniły 58% całkowitych dostaw LNG do UE w 2025 roku.
"To, co obecnie obserwujemy, to wczesny etap potencjalnie kaskadowego efektu", twierdzi Rosita Zilli, dyrektor ds. polityki w European Energy Research Alliance w Brukseli. Jak wyjaśniła, systemy energetyczne doświadczają opóźnień czasowych, co oznacza, że skutki zakłóceń w dostawach rozwijają się stopniowo.
22 kwietnia Komisja Europejska ostrzegła, że narastająca wojna między USA a Iranem kosztowała UE dodatkowe 24 miliardy euro w imporcie energii, nawet przy stabilnych jej dostawach. W odpowiedzi Bruksela ogłosiła AccelerateEU, pięciofilarową inicjatywę mającą na celu zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i zmniejszenie zależności od zagranicznej energii.
Za pośrednictwem grupy zadaniowej ds. unii energetycznej 2025 plan koordynuje magazynowanie gazu w państwach członkowskich, jednocześnie łagodząc przepisy dotyczące pomocy państwa. Obserwatorium Paliw będzie śledzić produkcję, import i eksport paliw transportowych oraz sygnalizować potencjalne niedobory.
Środki obejmują działania wspierające rządy krajowe w celu ochrony konsumentów i przedsiębiorstw, takie jak programy wsparcia dochodów i bony energetyczne w celu obniżenia podatków od energii elektrycznej dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.
Aby zwiększyć krajową produkcję zielonej energii, plan działań na rzecz elektryfikacji ma uprościć proces przechodzenia przemysłu, transportu i sektora budowlanego na energię elektryczną, czyniąc ją głównym źródłem zasilania. Z kolei poprzez pakiet sieciowy Bruksela chce kompleksowo zmodernizować infrastrukturę energetyczną Unii.
Plan działania zakłada zwiększenie inwestycji prywatnych poprzez wydarzenia na wysokim szczeblu, takie jak Forum Inwestycyjne w Przejściu na Czystą Energię w maju 2026 roku i Szczyt Inwestycji w Czystą Energię, który odbędzie się pod koniec tego roku.
Według Zilli, działania Komisji wynikają głównie z bieżącej presji geopolitycznej, co pokazuje, że "UE nie działa jeszcze w pełni w oparciu o stabilną, przyszłościową strategię".
Z zadowoleniem przyjmuje jednak europejską politykę dywersyfikacji energii, w tym plany dotyczące źródeł jądrowych. "Energia jądrowa jest 'niskoemisyjnym, dyspozycyjnym źródłem energii', argumentuje, podkreślając, że jest to jedno z rozwiązań pozwalających oderwać się od paliw kopalnych, obok źródeł odnawialnych.
Logistyka produkcji energii jądrowej
Energia jądrowa jawi się jako dobra opcja. Jest ona wytwarzana poprzez rozszczepianie jąder atomowych w kontrolowanej reakcji łańcuchowej, generując ciepło i parę wodną do napędzania turbogeneratorów.
Aby zapewnić to na dużą skalę, UE musi utrzymywać pełny cykl paliwowy i ekosystem przemysłowy, w tym dostawy uranu, konwersję, wzbogacanie, paliwo i flotę reaktorów wodnych ciśnieniowych. Zapewniają one niskoemisyjną energię elektryczną i niezawodność sieci.
Francja dominuje w produkcji: dostarcza 58 procent energii elektrycznej z elektrowni jądrowych w UE i jest od niej w dużym stopniu uzależniona. Inni główni producenci energii to Hiszpania, Szwecja, Finlandia i Belgia, które łącznie wytwarzają około 26 procent produkcji. Kraje takie jak Słowacja, Węgry, Belgia, Bułgaria, Czechy i Finlandia mają mniejsze floty, mimo że są najbardziej zależne od energii jądrowej w swoich krajowych miksach energetycznych.
Łącznie jednak UE jest w dużym stopniu uzależniona od energii jądrowej, która wygenerowała 24 procent energii elektrycznej w 2026 roku. Obecnie działa 98 reaktorów w 12 państwach o mocy około 96,2 GW, więc system jest rozwinięty, ale ograniczony.
System ten zależy od skoordynowanych łańcuchów dostaw, silnego nadzoru regulacyjnego, rozwoju wykwalifikowanej siły roboczej, gospodarki odpadami oraz długoterminowego finansowania budowy, eksploatacji i likwidacji. Aby się rozwinąć, potrzebuje przedłużenia żywotności istniejących elektrowni, nowych inwestycji w reaktory i łańcuchy dostaw, a także poprawy finansowania, potencjału siły roboczej i bezpieczeństwa paliwowego.
Energia jądrowa jako "zrównoważona" opcja
Nacisk Brukseli na energetykę jądrową został odnowiony, ale nie jest bezprecedensowy. Zaczęło się od traktatu Euratom z 1957 roku, po którym nastąpiła faza znacznej ekspansji od lat 70. do 90. ubiegłego wieku, kiedy to zbudowano większość dzisiejszych reaktorów.
Niektóre kraje odwróciły się później od energetyki jądrowej, jak Włochy po referendum z 1987 roku i Niemcy, które zakończyły wycofywanie się z niej w 2023 roku w związku z zaostrzeniem zasad bezpieczeństwa po katastrofie w Fukushimie z 2011 roku.
Wysiłki powróciły w 2023 roku, gdy UE oficjalnie włączyła energię jądrową do unijnej taksonomii, aby przyciągnąć kapitał prywatny. Wiąże się to z zaklasyfikowaniem jej jako "zrównoważonej ekonomicznie". W 2024 roku Bruksela przedstawiła ustawę Net-Zero Industry Act, przyznającą projektom jądrowym "strategiczny" status i 18-miesięczne pozwolenia.
W marcu 2026 roku Komisja przyjęła strategię SMR, która wprowadziła gwarancję inwestycyjną w wysokości 200 mln euro w celu przyspieszenia wdrażania małych reaktorów modułowych. Obecna polityka, wspierana przez przykładowy program energetyki jądrowej na 2025 roku, określa zapotrzebowanie na inwestycje w wysokości 241 mld euro w celu utrzymania i rozbudowy floty reaktorów.
Istnieje również grupa państw UE pod przewodnictwem Francji, która napędza tę ekspansję. Nazywa się ona 12-nation Nuclear Alliance i obejmuje Bułgarię, Chorwację, Czechy, Finlandię, Węgry, Estonię, Holandię, Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię, Szwecję, Belgię i Włochy. Ich celem jest osiągnięcie 150 GW mocy energii jądrowej do 2050 roku poprzez przyspieszenie wdrażania SMR i zapewnienie dostępu do finansowania projektów jądrowych.
Ich rywalem jest "Friends of Renewables" ("Przyjaciele Odnawialnych Źródeł Energii"), koalicja kierowana przez Niemcy, która sprzeciwia się włączeniu energii jądrowej do tej samej kategorii co energia wiatrowa czy słoneczna. Krytyka energii jądrowej obejmuje wysokie koszty i długie terminy budowy, a także nierozwiązane długoterminowe zarządzanie odpadami radioaktywnymi i wrażliwość opinii publicznej na kwestie bezpieczeństwa.
Odnawialne źródła energii są koniecznością
Planowane do przyjęcia pod koniec roku ramy energetyczne Komisji na okres po 2030 roku mają na celu zwiększenie dostaw niezawodnej, przystępnej cenowo energii krajowej. Celem jest redukcja emisji o 90 procent do 2040 roku.
Odnawialne źródła energii mają kluczowe znaczenie, ponieważ zapewniają energię elektryczną, ogrzewanie i transport, minimalizując zależność od paliw kopalnych.
"Podczas gdy energia jądrowa zapewnia moc dyspozycyjną, nowe projekty pozostają kapitałochłonne, a ich wdrożenie wymaga czasu, dlatego też odnawialne źródła energii nadal napędzają większość krótkoterminowej transformacji" - powiedziała Zilli w wywiadzie dla Euronews.
Udział zielonej energii w miksie energetycznym UE osiągnął 25,2 procent w 2024 roku, w porównaniu z 24,4 procent w roku poprzednim. Na czele znalazła się Szwecja ze zużyciem czystej energii brutto na poziomie 62,5 procent, podczas gdy Belgia (14,3 procent) i Luksemburg (14,7 procent) pozostały w tyle.
Według IEA w 2025 roku wysiłki UE na rzecz zwiększenia czystej energii wyniosły około 333,4 mld euro.
Europa wyznaczyła sobie wyższe cele.
Zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii (UE/2023/2413) chce zwiększyć udział zielonej energii do co najmniej 42,5 procent, z celem 45 procent do 2030 roku. Opiera się to na inicjatywie REPowerEU o wartości 300 miliardów euro, która zwiększyła udział odnawialnych źródeł energii do 45,3 procent energii elektrycznej w UE w 2023 roku, co stanowi skok o 4,1 punktu procentowego i największy wzrost od dekady.
Według Europejskiej Agencji Środowiska UE musi podwoić dotychczasowe wskaźniki wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Według Eurostatu, w 2025 roku produkcja energii elektrycznej wynosiła 37,5 procent energii wiatrowej, 27,5 procent energii słonecznej, 25,9 procent energii wodnej i 8,5 procent palnych źródeł odnawialnych.
Program AccelerateEU ma napędzać ten wzrost. Do lata 2026 roku Komisja przedstawi plan działania na rzecz elektryfikacji, określający cele elektryfikacji w celu przełamania barier w sektorze przemysłowym, transportowym i budowlanym.
Na porządku dziennym jest również szybkie wdrożenie Planu Inwestycyjnego na rzecz Zrównoważonego Transportu w celu przyspieszenia wdrażania ekologicznego paliwa lotniczego.
Bez nowoczesnego systemu sieci o długości 11 milionów kilometrów, nacisk na odnawialne źródła energii jest niewystarczający.
"Infrastruktura sieciowa jest wyraźnie jednym z kluczowych wąskich gardeł transformacji energetycznej. Znaczna część sieci w Europie starzeje się, często ma od 40 do 50 lat i nie została zaprojektowana z myślą o wysoce zelektryfikowanym, zdecentralizowanym systemie energetycznym" - ostrzegła Zilli.
Komisja chce zatwierdzić pakiet dotyczący sieci do lata 2026 roku, aby stawić czoła powolnemu wydawaniu pozwoleń i wyzwaniom związanym z łącznością. Pakiet koncentruje się na poprawie infrastruktury energii odnawialnej poprzez modernizację dużych farm wiatrowych i elektrowni odnawialnych, w tym morskich elektrowni wiatrowych i wodnych, w celu przyspieszenia wdrażania czystej energii.
LNG i zielony wodór - słabsze źródła energii
Poza energią jądrową i odnawialną, UE integruje gaz ziemny/LNG i zielony wodór jako kluczowe dodatkowe opcje. Centrum Energetyczne UE zarządza obiema opcjami, aby zsumować popyt i powstrzymać państwa członkowskie przed wzajemnym przelicytowywaniem się na rynku globalnym.
Nawet gdy UE odchodzi od paliw kopalnych, LNG pozostaje głównym narzędziem zastępującym utracony rosyjski gaz. Jest to wspierane przez ramy REPowerEU, które finansują rozbudowę pływających terminali regazyfikacyjnych i połączeń międzysystemowych.
Zielony wodór jest "czystą alternatywą" dla ciężkich gałęzi przemysłu, takich jak przemysł stalowy i chemiczny, które nie mogą być zasilane wyłącznie energią elektryczną.
Jest on produkowany przy użyciu energii odnawialnej do rozszczepiania wody, tworząc paliwo o zerowej emisji dwutlenku węgla. Aby to osiągnąć, UE korzysta z Europejskiego Banku Wodoru, mechanizmu dotacji, który pokrywa "zieloną premię" (różnicę cenową między drogim wodorem a tanimi paliwami kopalnymi), aby czyste paliwo stało się komercyjnie atrakcyjne dla sektora prywatnego.
Europa potrzebuje kombinacji rozwiązań
Chociaż UE zmierza we właściwym kierunku, zawirowania polityczne sprawiają, że postęp wydaje się bardziej reaktywnym posunięciem niż długoterminową strategią, powiedziała Zilli.
Według Zilli, odnawialne źródła energii i źródła jądrowe nie zapewnią Europie bezpieczeństwa energetycznego w pojedynkę. Wystarczalność energetyczna musi być kluczowym elementem strategii energetycznej bloku.
"Nie chodzi o zmniejszenie produkcji gospodarczej, ale o bardziej efektywne wykorzystanie energii w ramach elastyczności systemu, bez niszczenia wartości", wyjaśniła Zilli.
Zilli ostrzegła również, że choć unijny cel 45,5 procent energii odnawialnej do 2030 roku służy jako kluczowy punkt odniesienia, jest on ambitny i trudny do osiągnięcia. Przestarzała sieć energetyczna w Europie zagraża realizacji celów w zakresie energii odnawialnej. Ostrzegła, że bez modernizacji integracja i dystrybucja nowych źródeł energii elektrycznej pozostanie poważnym wyzwaniem.