Luka majątkowa wśród starszych Europejczyków jest ogromna: w Luksemburgu mediana majątku osób 65–74 lata wynosi 1,22 mln euro, na Łotwie tylko 36,3 tys., co pokazuje, jak dom, emerytury i wsparcie rodziny kształtują bezpieczeństwo na starość.
Sytuacja majątkowa emerytów w Europie bardzo się różni. Przekłada się to na poziom życia znacznie wykraczający poza to, co daje sama emerytura.
REKLAMA
REKLAMA
W niektórych krajach starsze gospodarstwa domowe dysponują ponad trzydziestokrotnie większym majątkiem niż w innych. Pokazuje to, jak silnie o bezpieczeństwie finansowym w późniejszym wieku decydują mieszkanie, system emerytalny i wsparcie rodziny.
Które kraje mają więc najbogatszych seniorów po 65. roku życia?
Badanie finansów i konsumpcji gospodarstw domowych (HFCS) Europejskiego Banku Centralnego, opublikowane w połowie 2023 roku, dostarcza porównywalnych danych o majątku osób starszych.
W strefie euro mediana majątku netto gospodarstw domowych w wieku 65–74 lata wynosi 185 300 euro. W 22 krajach europejskich wartości te wahają się od 36 300 euro na Łotwie do 1 219 500 euro w Luksemburgu. (Dla celów porównawczych wszystkie kwoty podano w euro, także w krajach spoza strefy euro.)
Luksemburg wyraźnie odstaje od reszty. Kolejna najwyższa mediana, na Malcie, to 310 000 euro.
Belgia i Irlandia na czele, przed Francją i Niemcami
Jeśli pominąć dwa najmniejsze państwa UE, najbogatsze gospodarstwa domowe osób starszych są w Belgii i Irlandii. Mediana majątku netto gospodarstw w wieku 65–74 lata wynosi w Belgii 307 700 euro. Irlandia z wynikiem 296 700 euro także zbliża się do poziomu 300 000 euro.
Francja zajmuje piąte miejsce z medianą 232 800 euro, tuż przed Niemcami z wynikiem 232 100 euro. W Hiszpanii mediana majątku netto w tej grupie wieku to 200 800 euro.
Z czterech największych gospodarek UE najsłabszy wynik mają Włochy – 168 000 euro. Oznacza to, że osoby w wieku emerytalnym we Francji i Niemczech mają średnio ponad 60 000 euro więcej majątku niż ich rówieśnicy we Włoszech.
Austria, z wynikiem 188 500 euro, jest nieco powyżej średniej dla strefy euro, a Finlandia, z 176 100 euro, nieco poniżej.
Niderlandy wśród krajów poniżej średniej
Niderlandy (134 400 euro) wyróżniają się jako kraj, w którym majątek gospodarstw domowych osób po 65. roku życia jest stosunkowo skromny, mimo wysoko ocenianego systemu emerytalnego. Podkreśla to, że silny dochód emerytalny nie zawsze przekłada się na wysoki poziom prywatnego majątku.
Z kolei Słowenia (138 200 euro), Grecja (104 300 euro), Czechy (102 900 euro) i Słowacja (100 800 euro) również pozostają wyraźnie poniżej średniej.
Na dole zestawienia, obok Łotwy, znajduje się jeszcze pięć krajów, w których mediana majątku netto gospodarstw domowych w wieku 65–74 lata nie przekracza 100 000 euro: Litwa (51 400 euro), Węgry (54 400 euro), Estonia (73 500 euro), Chorwacja (75 900 euro) i Portugalia (99 200 euro).
W strefie euro mediana majątku netto gospodarstw domowych w wieku 75 lat i więcej wynosi 144 400 euro, czyli o 40 900 euro, lub 22 proc., mniej niż w grupie 65–74 lata.
W niemal wszystkich badanych krajach mediana majątku gospodarstw domowych w wieku 75+ jest niższa niż wśród osób w wieku 65–74 lata. Jedynymi wyjątkami są Luksemburg i Belgia.
W Austrii jest niższa o 51 proc., a w Niemczech o 44 proc. We Francji spadek wynosi jedynie 14 proc.
Co stoi za różnicami między krajami
Dział HFCS przypominał w jednym z wcześniejszych raportów, że za zróżnicowaniem majątku netto między krajami stoją przede wszystkim różnice w dochodach, strukturze gospodarstw domowych, poziomie własności mieszkań, zadłużeniu zaciąganym na zakup nieruchomości oraz cenach mieszkań.
Indywidualne oszczędzanie i długofalowe uwarunkowania
„Te różnice między krajami przypominają, że bogactwo nigdy nie jest wyłącznie efektem indywidualnego oszczędzania” – powiedział prof. Fabian Pfeffer z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium (LMU Munich), założyciel Munich International Stone Center for Inequality Research (źródło w Angielski).
„Odzwierciedlają długotrwałe współdziałanie rynku mieszkaniowego, państwa opiekuńczego, systemów emerytalnych, instytucji kredytowych, transferów w rodzinie oraz historycznych uwarunkowań własności majątku” – dodał.
Znaczenie posiadania własnego mieszkania
Zwrócił uwagę, że te liczby pokazują, jak różnie społeczeństwa europejskie zorganizowały gromadzenie prywatnego majątku. Dla wielu gospodarstw domowych najważniejszym aktywem jest własne mieszkanie.
„Tam, gdzie starsze gospodarstwa domowe miały szeroki dostęp do własności mieszkaniowej i korzystały ze wzrostu cen nieruchomości, mediana majątku netto będzie wyglądała na znacznie wyższą. Tam, gdzie częstszy był wynajem, prywatny majątek netto może być niższy, nawet jeśli osoby starsze są chronione w inny sposób” – dodał.
Fabian Pfeffer wyjaśnił, że na przykład Niemcy i Austria w statystykach dotyczących majątku netto gospodarstw domowych często wypadają jako mniej zamożne, częściowo dlatego, że większa część gospodarstw mieszka w wynajmowanych lokalach.
„To nie oznacza automatycznie, że starsze osoby wynajmujące mieszkania są ubogie. Oznacza jednak, że mniejsza część ich bezpieczeństwa ekonomicznego widoczna jest w postaci prywatnego majątku w bilansach gospodarstw domowych” – podkreślił.
Publiczne emerytury nie są uwzględniane
Dane o majątku netto nie uwzględniają bieżącej wartości uprawnień do publicznych lub pracowniczych emerytur. Pfeffer podkreślił, że prawa emerytalne należą do najważniejszych zasobów ekonomicznych wielu starszych osób.
„Hoijny system emerytur publicznych może zmniejszyć potrzebę gromadzenia dużego prywatnego majątku na starość. W tym sensie niższy poziom prywatnego majątku wśród starszych gospodarstw domowych może czasem odzwierciedlać silniejsze państwo opiekuńcze, a nie słabsze bezpieczeństwo ekonomiczne” – zaznaczył.
Majątek rodzinny też ma znaczenie
Toby Whelton, starszy badacz w organizacji Intergenerational Foundation, podkreślił, że rola majątku rodzinnego także staje się coraz ważniejsza.
W miarę jak coraz trudniej jest zdobyć mieszkanie i inne aktywa wyłącznie z bieżących zarobków, rośnie znaczenie wsparcia finansowego od rodziców i dziadków. Coraz częściej to ono przesądza, kto jest w stanie zacząć budować majątek w młodszym wieku.
„To budzi obawy o równość szans, bo wyniki ekonomiczne w coraz większym stopniu zależą od pochodzenia rodzinnego, a nie od indywidualnego wysiłku” – powiedział w rozmowie z Euronews Business.
Czym jest majątek netto?
Majątek netto to różnica między łącznymi aktywami gospodarstwa domowego a jego łącznymi zobowiązaniami. Do aktywów zalicza się:
Aktywa rzeczowe: wartość głównego miejsca zamieszkania gospodarstwa domowego (dla właścicieli), innych nieruchomości, pojazdów, kosztowności, takich jak biżuteria, dzieła sztuki i antyki, oraz wartość firm prowadzonych na własny rachunek.
Aktywa finansowe: depozyty (rachunki bieżące i oszczędnościowe), fundusze inwestycyjne, obligacje, akcje, należności wobec gospodarstwa domowego, wartość dobrowolnych programów emerytalnych i polis na życie należących do członków gospodarstwa domowego oraz inne aktywa finansowe.
Łączne zobowiązania obejmują kredyty hipoteczne zabezpieczone na głównym miejscu zamieszkania gospodarstwa domowego i innych należących do niego nieruchomościach, a także pozostałe kredyty i pożyczki (w tym kredyty konsumpcyjne, pożyczki prywatne i inne zobowiązania, debety na rachunkach bankowych oraz zadłużenie na kartach kredytowych).